De Finse tekenaar die een held in de homowereld werd

©Cinemien

Tom of Finland maakte erotische tekeningen omdat hij zijn fantasieën nergens anders mocht uitleven. Terwijl hij in Amerika op handen werd gedragen, wisten zijn landgenoten niet wie hij was. Een biopic vertelt zijn verhaal.

Zwaar gespierde en geschapen soldaten, matrozen, politiemannen, cipiers, arbeiders, bouwvakkers, houthakkers, bikers en cowboys. Vaak uitgedost in strakke lederen uniformen, even vaak in verschillende stadia van ontkleding en opwinding. Zodra de Finse kunstenaar Touko Laaksonen in de jaren 40 van de vorige eeuw naar een tekenblok greep, zette hij zulke visioenen op papier.

De trailer van 'Tom of Finland'.

Stiekem, want homoseksualiteit was in Finland een misdaad (of een ziekte) en dat zou tot 1971 zo blijven. Het is een merkwaardig feit als je weet dat het vrouwenkiesrecht er al in 1906 ingevoerd werd en het land een jaar later als eerste ter wereld vrouwelijke volksvertegenwoordigers kreeg. Maar op zedelijk vlak bleef Finland, in tegenstelling tot de rest van de Scandinavië, stevig in de puriteinse greep van de protestantse kerk, met alle gevolgen vandien.

Zijn hele leven probeerde Laaksonen aan die verstikkende omklemming te ontsnappen. Zijn clandestiene tekeningen hebben hem onder het pseudoniem Tom of Finland uiteindelijk tot icoon verheven, niet zozeer omdat ze erotische grenzen verlegden, al deden ze dat ook wel. Laaksonens werk onderscheidt zich door de positieve energie die het uitstraalt, de ongeremde seksuele vreugde en de verrassende humor die de artiest erin legt.

Die trekjes verlenen het oeuvre van Tom of Finland ook een anarchistische kwaliteit. De zelfverzekerde en guitig glimlachende personages in Laaksonens tekeningen maakten voorgoed komaf met het cliché van de homoseksuele man als verwijfde zwakkeling. De sexy uniformen waren de kers op de taart, een subversieve knipoog naar de onderdrukkende overheid.

Vanaf de late jaren 50 begon Laaksonens faam in het buitenland stelselmatig te groeien, maar in Finland bleef hij een nobele onbekende. ‘Tot na zijn dood in 1991 wisten we zelfs niet dat Tom of Finland een landgenoot was’, vertelt Dome Karukoski, die nu een biografische film over de kunstenaar heeft gemaakt. ‘We gingen ervan uit dat hij Amerikaans was of zo. Toen zijn echte identiteit eenmaal bekend was, maakten veel Finnen zich zorgen dat de buitenwereld een vertekend beeld van ons land zou krijgen.’

Tot na zijn dood in 1991 wisten we zelfs niet dat Tom of Finland een landgenoot was. We gingen ervan uit dat hij Amerikaans was of zo.
Dome Karukoski
Regisseur

Intussen wordt Laaksonen ook in Finland als een soort held gezien, een voorvechter van de vrijheid van meningsuiting. Dat is hij ongetwijfeld, maar op het moment zelf maakte hij zijn stoute tekeningen in de eerste plaats om zich te amuseren. Dat is ook het vertrekpunt van Karukoski’s film en een reden waarom hij de moeite loont.

‘Tom of Finland’ laat zich niet in het moeras lokken waarin biografische drama’s zich gemakkelijk vastrijden. De film kiest een handvol veelzeggende episodes (de oorlog, het grauwe naoorlogse Helsinki, de grote liefde, de ontdekking van Amerika) als kapstok voor het verhaal en focust zich op de innemende persoonlijkheid van zijn hoofdfiguur en de merkwaardige bijna driehoeksrelatie met zijn zus en zijn vriend Veli. Hij vergeet niet om de droge humor van Laaksonens werk in de mix te verwerken. ‘We hebben een motorclub opgestart’, zegt het hoofdpersonage op een bepaald moment. ‘Zonder de motors.’

Karukoski kon op de medewerking van de Tom of Finland Foundation rekenen, waardoor hij toegang kreeg tot een schat aan informatie (foto’s, correspondentie, documenten) en vooral ook tot de tekeningen van de kunstenaar. Het verklaart waarschijnlijk ook waarom de regisseur Laaksonens fascinatie voor nazi-uniformen niet aanhaalt. Of waarom hij eerder weinig aandacht besteedt aan de diepe schuld die de artiest voelde toen de aidsepidemie uitbrak en een donkere schaduw wierp op de vrije seksualiteit die Laaksonen gepromoot had. Een volledig portret van de artiest kan je de film dan ook niet noemen, maar hij is daarom niet minder waarachtig.

‘Tom of Finland’ speelt vanaf deze week in de bioscoopzalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect