De Oostenrijkse boer die trouw weigerde te zweren aan Hitler

De Oostenrijkse boer Franz Jägerstätter (rol van August Diehl) weigerde in de jaren 40 mee te vechten met de nazi's. ©BELGA

Franz Jägerstätter was een gewone man met een buitengewoon karakter. Op een moment dat de rest van Oostenrijk zich liet verleiden door Adolf Hitler weigerde hij vanwege zijn geloof in het gareel te lopen. In ‘A Hidden Life’ verdiept Terrence Malick zich op zijn gekende bedwelmende manier in het verhaal

Wehrkraftzersetzung’. Ondermijning van de militaire macht. Dat was in 1943 de officiële aanklacht tegen de Oostenrijkse boer Franz Jägerstätter. De man weigerde trouw te zweren aan Adolf Hitler en mee te vechten in de oorlog. Dat die aanklacht automatisch gepaard ging met de doodstraf maakte voor Jägerstätter niets uit. Hij kon de oorlog niet verzoenen met zijn katholieke geloof, en niets of niemand zou hem op andere gedachten brengen.

Die onaardse nobelheid maakt van hem een soort moderne Christusfiguur en dus ook een ideaal personage voor Terrence Malick. Sinds de Amerikaanse regisseur na een lange pauze — tussen ‘Days of Heaven’ en ‘The Thin Red Line’ lag 20 jaar — weer op het toneel is verschenen, wijdt hij zijn carrière aan verhalen met een opvallend spirituele (en meer bepaald christelijke) inslag. Keer op keer brengt hij met wonderlijke beelden hulde aan de schepping en de pracht van het leven. Malicks cinema straalt een onwezenlijke rust uit, alsof hij de kijker wil dwingen om de chaos die zich buiten de zaal afspeelt af te gooien en stil te staan bij wat echt belangrijk is.

Onwrikbaar

Kort

 

*   ‘A Hidden Life’ is de negende langspeelfilm van Terrence Malick (‘Tree of Life’).

*   De Amerikaanse regisseur toont het leven en lijden van Franz Jägerstätter, een Oostenrijkse gewetensbezwaarde tijdens WOII.

*   ‘A Hidden Life’ ontvouwt zich tot een beklijvend spiritueel verhaal, al kan de speelduur (bijna 3 uur) kijkers afschrikken.

*   De film beleefde zijn wereldpremière op het festival van Cannes.

Toch onderscheidt ‘A Hidden Life’ zich op een belangrijk punt van zijn voorgangers. In zijn vorige films voerde de cineast vaak losgeslagen personages op. De soldaten in de oorlogschaos van ‘The Thin Red Line’, het kwetsbare gezin in ‘The Tree of Life’, de twijfelende minnaars in ‘To the Wonder’, de onbevredigde Hollywoodfiguren in ‘Knight of Cups’ en al even ontwortelde muzikanten in ‘Song to Song’, allemaal zijn ze op zoek naar een plaats in een wereld die hun begrip te boven gaat.

Het contrast met Franz Jägerstätter in ‘A Hidden Life’ is enorm. ‘Noch de gevangenis noch kettingen noch de dood kunnen een mens van Gods liefde scheiden en hem van zijn vrije wil beroven,’ schreef hij in een van de vele brieven aan zijn geliefde vrouw Franziska. Die brieven vormen ook de ruggengraat van de film en de mijmerende vertelstem waarop Malick een patent heeft. Jägerstätter putte zijn zelfvertrouwen en evenwicht uit zijn onwrikbare geloof, hoe donker de wolken ook waren die zich boven hem samenpakten.

Diepgelovig

Mijn Franz is een martelaar voor de vrijheid.
Terrence Malick
Regisseur

Malick neemt bovendien uitgebreid de tijd — de film duurt bijna 3 uur — om te tonen dat Jägerstätters karakter zeker ook te maken had met diens achtergrond. Franz was een eenvoudige boer uit Sankt Radegund, een klein bergdorpje tussen Salzburg en Hitlers geboorteplaats Braunau am Inn. Na een woelige jeugd vond hij de rust die hij zocht toen hij de diep gelovige Franziska Schwaninger leerde kennen. Hun huwelijksreis was een pelgrimstocht naar Rome.

En Franz nam zijn geloof ernstig. Terwijl zijn landgenoten zich lieten meesleuren door de roes van Hitlers speeches stemde hij bij het referendum in 1938 als enige in zijn dorp tegen de ‘Anschluss’. Hij stak zijn afkeer voor het nazisme bovendien niet weg. Als iemand hem met ‘Heil Hitler’ begroette, antwoordde hij steevast ‘Pfui Hitler’ (‘Bah Hitler’). Die houding werd hem niet in dank afgenomen, en het gezin Jägerstätter raakte steeds meer geïsoleerd.

Maar hij vond dat hij geen keuze had. Hoe meer hij zich in het nazisme verdiepte, hoe minder hij ermee te maken wou hebben. Met name de berichten over het beruchte ‘Aktion T4’-programma, dat lichamelijk of geestelijk gehandicapte mensen moest wegzuiveren, stuitten hem tegen de borst. Toen hij uiteindelijk opgeroepen werd, zei hij dat hij niet zowel nazi als katholiek kon zijn en dus ook geen wapens wou opnemen. Hij stelde voor om als verpleger dienst te doen, maar dat werd hem geweigerd.

Integer

Mijn Franz is een martelaar voor de vrijheid,’ zei Malick toen hij begin december ‘A Hidden Life’ voorstelde in de Filmoteca van het Vaticaan. ‘Hij verkoos om trouw te blijven aan zijn geweten. Zoals zijn schoonvader zegt in de film: het is beter om het slachtoffer te zijn van onrecht dan om onrecht te begaan.’ Die eenvoudige boodschap vormt ook de kracht van de film, Malicks beste werk sinds ‘The Tree of Life’. De cineast blijft een uitgesproken filosoferende beeldenkunstenaar, maar de figuur van Jägerstätter en de integere hoofdvertolking van de Duitse acteur August Diehl bieden genoeg tegengewicht. In bijrollen zien we trouwens ook onze landgenoten Johan Leysen en Matthias Schoenaerts.

‘A Hidden Life’ speelt vanaf deze week in de bioscopen.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud