analyse

De poëtische wreedheid van Kaboel onder de taliban

©rv

Hoe leefden en overleefden mensen in de Afghaanse hoofdstad Kaboel onder het talibanregime? De Franse animatiefilm ‘Les Hirondelles de Kaboul’ schetst een beeld dat authenticiteit koppelt aan emotie en symboliek. Het resultaat grijpt naar de keel.

In 2002 publiceerde de Algerijnse schrijver Mohammed Moulessehoul onder zijn pseudoniem Yasmina Khadra ‘Les Hirondelles de Kaboul’, het eerste deel van een trilogie over de brandhaarden in het Midden-Oosten. Het boek boog zich over de situatie in de hoofdstad van Afghanistan toen de taliban daar tussen 1996 en 2001 een schrikbewind voerden.

De trailer van 'Les Hirondelles de Kaboul'.

Het boek volgt twee koppels. Mohsen en Zunaira vormen een jong en smoorverliefd stel dat probeert zich in de intimiteit van hun eigen huis artistiek uit te leven. Atiq is een oudere man die zijn brood verdient als cipier en zich zorgen maakt over zijn zieke echtgenote Mussarat. De levens van die personages kruisen elkaar als Mohsen betrokken raakt bij de steniging van een vrouw.

Niet evident

De beenharde context en thematiek maken van ‘Les Hirondelles de Kaboul’ geen evidente animatiefilm, maar paradoxaal genoeg was die keuze de enige manier om het verhaal als film verteerbaar te maken. ‘Oorspronkelijk was het de bedoeling het boek in een traditionele film te gieten, maar de producenten begrepen al snel dat het te erg zou zijn voor een bioscooppubliek. Een animatiefilm creëert per definitie een afstand die de schok verzacht’, vertelt regisseur Zabou Breitman.

Om de juiste stijl te vinden voor de film organiseerde de Franse cineaste een brede casting, waarbij grafische kunstenaars op basis van het scenario een visuele identiteit mochten voorstellen voor de film. Die zoektocht leidde haar uiteindelijk naar Éléa Gobbé-Mévellec, een jonge vrouw met een opvallend zachte aquarelstijl. ‘Ik wou geen hyperrealisme, maar iets wat poëtischer was,’ legt Breitman uit. ‘Éléa kwam aanzetten met een palet dat heel realistisch is maar tegelijk ook abstractie maakt van die realiteit.’

De tekenares baseerde zich op beelden uit het dagelijkse leven in Kaboel. Daarvoor raadpleegde ze foto’s, reportages en documentaires. De hagelwitte achtergrond van haar ontwerpen is een reflectie van het felle zonlicht in Afghanistan dat sterke contrasten schept. Die staan op hun beurt symbool voor de harde tegenstelling tussen het (toenmalige) gelukkige verleden van de stad en het vreugdeloze heden.

Een van de troeven van ‘Les Hirondelles de Kaboul’ is dat de film niet de behoefte voelt alles letterlijk te tonen of onder woorden te brengen. De film dompelt je onder in een wereld die alle informatie bevat om je te laten meeslepen door het verhaal en de personages.

Alternatieve werkwijze

De film put zijn kracht zeker ook uit de ongewone manier waarop Breitman hem aangepakt heeft. Bij animatiefilms worden acteurs ingeschakeld om hun stem te geven aan de getekende personages die ze voor zich zien. ‘Les Hirondelles de Kaboul’ deed het omgekeerd.

Een van de vele troeven van ‘Les Hirondelles de Kaboul’ is dat de film niet de behoefte voelt alles letterlijk te tonen of onder woorden te brengen.

Breitman nodigde eerst de acteurs uit naar de set om alle scènes te spelen, in kostuum, met rekwisieten en met de mogelijkheid om de dialogen naar hun eigen mond te zetten. Die acteersessies legde ze vast met twee camera’s, waarna de tekenaars de opdracht kregen dat beeldmateriaal in tekeningen te vertalen.

‘Die werkwijze vergde heel wat aanpassing van sommigen’, zegt Breitman. ‘Ze waren plots verplicht geconcentreerd naar de acteurs te luisteren, naar hun ademhaling, hun aarzelingen, of ze iets aan het eten of aan het drinken zijn. Onze bedoeling was de animatie te voeden met de imperfecties in het spel van de acteurs.’

Plaats voor fouten

Het levert een film op die op een stille manier vol leven zit. De expressie komt niet zozeer uit de grote gebaren en uitdrukkingen die je doorgaans in animatie ziet, maar uit kleine bewegingen en reacties. Die aanpak leverde bovendien onverwachte extra’s op.

‘In de scène waarin Mohsen iets te drinken geeft aan Zunaira onder haar boerka zegt ze plots: ‘Dat is niet mijn mond maar mijn neus!’’, lacht Breitman. ‘Dat is een stukje improvisatie, iets wat op de set echt gebeurd is. We hebben het gehouden omdat het een realiteit weergeeft die zowel grappig als vreselijk is. Zelf hadden we het nooit kunnen verzinnen.’

‘Les Hirondelles de Kaboul’ speelt vanaf deze week in de bioscoopzalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect