Frank Zappa, slaaf van zijn standvastigheid

Een beeld uit de documentaire ‘Zappa’

Frank Zappa toont zich openhartiger dan ooit in een nieuwe documentaire over zijn leven als vader, politiek activist en eigenzinnige musicus. De makers kregen voor het eerst toegang tot het familiearchief.

Frank Zappa (1940-1993) was een man van paradoxen. Ondanks de humor die zijn platen kruidde, nam hij zichzelf dodelijk ernstig als componist. De man die bekendstond als een van de excentriekste rocksterren aller tijden begon en eindigde zijn carrière in de klassieke muziek. Zappa voerde ook een kruistocht tegen de drugscultuur in de muziekindustrie, maar vond de War on Drugs van zijn regering hypocriet. Dat hij zei niets te geven om zijn nalatenschap of wat de pers van hem dacht, stond ver van de realiteit. Hij verzamelde elk krantenartikel over zijn leven of zijn muziek.

YouTube staat vol video’s van indrukwekkende gitaarsolo’s en vaak scherpe media-optredens. Toch bleef de mens achter de grootmeester altijd een raadsel. Ook naast het podium was zijn sarcasme een schild. De vraag wie hij echt was, krijgt een bevredigend antwoord in de docu ‘Zappa’.

Toen hij in december 1993 aan prostaatkanker overleed, liet Zappa samen met meer dan zestig albums een indrukwekkend beeldarchief met persoonlijke interviews en familietaferelen na. De familie gooide die schatkamer open voor Alex Winter, die eerder documentaires maakte over de blockchain en de Panama Papers. Hij was niet de eerste die toegang tot het Zappa-archief probeerde te krijgen. Zijn pitch dat hij geen muziekdocumentaire wilde maken maar een portret van Zappa als popcultuurfiguur, vader en familieman maakte het verschil.

De film staat uitgebreid stil bij Zappa’s relatie tot de klassieke muziek.

Zappa’s stem gidst je door de twee uur durende film. Gemonteerd over archiefbeelden van zijn vader, die als luchtvaartingenieur met zenuwgas werkte, vertelt hij hoe hij als tiener een bijzondere belangstelling voor chemicaliën en explosieven ontwikkelde. De liefde voor de muziek kwam niet van zijn ouders. Op zijn 14de las hij een artikel over Edgard Varèse, een van de radicaalste avant-gardisten in de muziekgeschiedenis. Vooral de zinsnede ‘het meest beangstigende waar iemand naar kan luisteren’ maakte indruk. Twee maanden later kocht Zappa een verzamelaar van de Frans-Amerikaanse componist.

De film staat uitgebreid stil bij zijn relatie tot de klassieke muziek. Niet alleen waren zijn eerste zelfgeschreven muziekstukken als tiener klassieke composities, de laatste tien jaar van zijn leven stonden grotendeels in het teken van klassiek. We zien hem thuis schrijven aan composities voor het London Symphony Orchestra of het Duitse kamerorkest Ensemble Modern dirigeren als hij al ziek is.

Onprettige randvoorwaarden

De thuisfilmpjes over de Zappa’s en hun kinderen Moon, Dweezil, Ahmet en Diva schetsen het beeld van een vrolijke bende. Maar ook van een vader die niet al te veel oog had voor zijn kinderen. De muzikale plicht riep. Was hij niet op tournee, dan zat hij te componeren of muziekstukken in te oefenen met zijn muzikanten. Een van die muzikanten noemt hem ‘a slave to his inner ear’. Zappa was altijd obsessief op zoek naar het perfecte geluid. ‘Succes is hoe dicht je bij de realisatie van een initieel idee komt’, zegt hij op een bepaald moment. ‘Dat lukt maar heel af en toe, omdat je rekening moet houden met onprettige randvoorwaarden, zoals muzikanten die niet kunnen volgen.’

Zappa was in alles een slaaf van zijn standvastigheid. Dat dwangmatige hangt als een deken over de beeld- en interviewfragmenten van zijn politiek activisme. Hij vocht voor de vrije meningsuiting, streed tegen muziekcensuur in de VS en nam het op voor het Tsjechoslovaakse volk na de fluwelen revolutie in 1989. President Vaclav Havel wilde hem minister van Cultuur maken, toen het communistische regime omver was geworpen, maar daar staken de Amerikaanse autoriteiten een stokje voor. Uiteindelijk werd hij Amerikaans economisch vertegenwoordiger onder Havel. De film opent met een spetterend concert dat hij in 1991 in Praag gaf en eindigt op de luchthaven, waar hij als een volksbevrijder werd onthaald. Zelfs ziek bleef hij optreden en voor zijn idealen strijden.

‘Zappa’ komt woensdag in de bioscopen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud