Gevecht tegen katholieke omerta in 'Grâce à Dieu'

©Collection Christophel

Dertig jaar lang misbruikte een Franse priester ongestraft kinderen. Tot enkele slachtoffers jaren later alsnog een klacht indienden. In zijn fascinerende drama ‘Grâce à Dieu’, winnaar van de Grote Prijs in Berlijn, brengt François Ozon hun strijd in beeld.

‘Het merendeel van de feiten is godzijdank verjaard.’ De Franse kardinaal Philippe Barbarin besefte op 15 maart 2016 niet eens de draagwijdte van zijn woorden. Hij stond die dag in Lourdes de pers te woord naar aanleiding van een pedofiliezaak die het bisdom van Lyon, waar Barbarin aartsbisschop is, in haar greep had. Barbarin had de persconferentie belegd om te reageren op een dubbele klacht die tegen hem was ingediend. Hij zou weet hebben gehad van het kindermisbruik en dat niet gemeld hebben aan het gerecht.

Arrogante houding

De kardinaal ontkende met klem, maar werkte zich vervolgens dus hopeloos in de knoei. De zinsnede ‘grâce à Dieu’ (‘godzijdank’) groeide prompt uit tot symbool voor de wereldvreemde en arrogante houding van de katholieke kerk, die de voorbije decennia alle geruchten, alarmsignalen en getuigenissen onder het tapijt heeft geveegd.

Het was ongehoord geweest om een film als deze te censureren of uit te stellen.
François Ozon
regisseur

De klachten waren onder meer afkomstig van een organisatie met de naam La Parole Libérée, die slachtoffers van de Franse priester Bernard Preynat groepeert. Tussen de late jaren 70 en de jaren 90 had die zich vergrepen aan tientallen jongetjes. Binnen de Kerk waren die feiten bekend - Preynat heeft ze nooit weerlegd - maar ze werden alom verzwegen.

In 2014 ging de bal alsnog aan het rollen toen een van de slachtoffers, Alexandre Dussot-Hezez, bij Barbarin aankaartte wat hem als kind overkomen was. De reactie van de kardinaal was echter zo flauw en vrijblijvend dat Dussot-Hezez besloot naar het gerecht te stappen.

‘Grâce à Dieu’, de integere film die de Franse regisseur François Ozon aan de affaire wijdt, begint bij Dussot-Hezez, haalt er nog twee slachtoffers bij en brengt ingetogen maar aangrijpend de lakse houding van de katholieke kerk in beeld. Aanvankelijk wou hij er een documentaire van maken, maar daar had Dussot-Hezez geen zin in. Dus werd ‘Grâce à Dieu’ een gedramatiseerde versie van de feiten, weliswaar met een toon die sterk documentair aanvoelt. Films zoals ‘Spotlight’ zijn nooit ver weg.

Goed teken

‘In de scène waar een van de slachtoffers in het politiebureau de confrontatie aangaat met priester Preynat hangt een affiche van ‘Spotlight’ aan de muur,’ stipt de cineast aan. ‘Dat hebben we niet verzonnen. De advocate van het slachtoffer heeft me dat detail verteld. Ze vond het een goed teken.’

Ozon kon alle steun goed gebruiken, want hij wist van bij het begin dat ‘Grâce à Dieu’ zijn meest gecontesteerde film zou worden. Door te werken met een valse productietitel en de kerkscènes te draaien in het buitenland, onder meer in België, bleef hij lang onder de radar. Zodra duidelijk werd wat de film zou vertellen, stak de storm op. Omdat de rechtszaken tegen zowel Barbarin als Preynat vertraging opliepen, werd ‘Grâce à Dieu’ plots brandend actueel. De advocaten van beide partijen eisten het uitstel van de film, maar ze vingen bot bij de rechter.

‘Grâce à Dieu’ is de nieuwe film van de productieve Franse cineast François Ozon (‘Swimming Pool’, ‘8 femmes’, ‘Frantz’).

Het gaat om een integer journalistiek drama dat onderzoekt hoe drie slachtoffers van een pedofiele priester gehoor proberen te vinden.

Ozons film raakte per toeval in het vaarwater van de rechtszaken tegen de priester in kwestie en tegen de kardinaal die alles naar verluidt in de doofpot stopte.

‘Grâce à Dieu’ werd op het festival van Berlijn bekroond met de Grote Prijs van de Jury.

‘Het was ongehoord geweest om een film als deze te censureren of uit te stellen’, meent Ozon. ‘Frankrijk is een land dat artistieke vrijheid hoog in het vaandel draagt, en zeker als het gaat om een onderwerp dat van algemeen belang is. Een uitstel was trouwens een bijkomende smet geweest op het imago van de Kerk, en dat is sowieso zwaar besmeurd.’

Op 7 maart viel alvast het oordeel in de zaak tegen Barbarin: zes maanden met uitstel. De kardinaal bood meteen zijn ontslag aan bij de paus, maar die weigerde omdat Barbarin in beroep gaat en het vermoeden van onschuld blijft bestaan zolang er geen definitief verdict is.

Voor Ozon komt dat gebrek aan daadkracht niet als een verrassing. ‘Paus Franciscus heeft zich altijd sterk uitgesproken tegen pedofilie, maar het blijft bij woorden’, zucht hij. ‘Ik heb de indruk dat hij niet de macht heeft om de dingen ingrijpend te veranderen. Ik vraag me af of de Kerk überhaupt kan veranderen zolang ze bestuurd wordt door al die oude mannen die geen voeling hebben met de realiteit. Ik ben niet gelovig, maar ik denk dat er dringend nood is aan vers bloed, aan vrouwen en aan mensen van andere generaties die weten hoe de wereld in elkaar steekt. Zij moeten heel dat instituut door elkaar schudden, want het is totaal voorbijgestreefd.’

‘Grâce à Dieu’ speelt vanaf deze week in de bioscoop.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect