Het ‘onzichtbare leven’ in een wrede mannenwereld

©Bruno Machado

Voor de Braziliaanse cineast Karim Aïnouz (53) was 2015 een ingrijpend jaar. Hij verloor zijn moeder, de die hem vanaf zijn vijfde alleen had opgevoed. En hij kreeg het manuscript in handen van een nieuwe roman die hem volledig opslorpte.

‘A Vida Invisivel de Euridice Gusmão’ (‘Het verborgen leven van Eurídice Gusmão’) was de debuutroman van Martha Balantha en vertelde het verhaal van twee zussen, Guida en Euridice, die opgroeien in de jaren 40 en 50.

Ze zijn onafscheidelijk, tot Guida op een dag beslist om ervandoor te gaan met haar lief, een Griekse matroos. De jaren daarna blijven de zussen elkaar zoeken, gescheiden door een gruwelijke leugen en gefnuikt door een wrede mannenwereld en een strikte klassenmaatschappij.

Kort
Kort

> ‘The Invisible Life of Euridice Gusmao’ is een meeslepend Braziliaans melodrama.

> Het hoofdthema is het lot van vrouwen in de Braziliaanse machomaatschappij van de jaren 1950.

> Regisseur Karim Aïnouz begon de film als ode aan zijn pas overleden moeder.

> De film is gebaseerd op de gevierde roman ‘Het verborgen leven van Euridice Gusmao’ van Martha Batalha.

> ‘The Invisible Life of Euridice Gusmao’ won de Prix Un certain regard op het festival van Cannes.

‘Toen ik het boek las, identificeerde ik me meteen met de ervaringen van de hoofdpersonages’, zegt Aïnouz. ‘Ik zag er een kans in een persoonlijke film te maken zonder dat ik een autobiografie moest schrijven. Daarom noem ik mijn versie ook geen verfilming maar een filmische vertaling. Ik heb het op mijn eigen manier geïnterpreteerd.’

Aïnouz herkent het ‘onzichtbare leven’ uit de titel. Die verwijst naar het lot dat zoveel vrouwen in de jaren 1950 te beurt viel in Brazilië en ver daarbuiten. De extreem conservatieve samenleving legde hen strikt aan banden. De hardvochtige vader en de bazige echtgenoot in het verhaal zijn geen karikaturen maar verpersoonlijken de patriarchale cultuur die als norm gold. In die wereld was leven voor veel vrouwen vooral een kwestie van overleven.

Bekijk de trailer van 'The Invisible Life of Euridice Gusmao'

‘Ik weet wat mijn moeder meegemaakt heeft’, zegt Aïnouz. ‘Het was geen hels bestaan, maar ze had het moeilijk. En niemand was daar echt van op de hoogte. Ze hield haar emoties en pijn voor zichzelf. Dit verhaal bood me de gelegenheid om het te hebben over de problemen die ze het hoofd heeft moeten bieden.’

Omdat zijn moeder en de andere vrouwen in zijn omgeving te gereserveerd waren om hun intiemste ervaringen met hem te delen, maakte Aïnouz er een punt van met andere vrouwen van die generatie te praten.

Die kennis had hij vooral nodig om een realistisch beeld te schetsen van een belangrijk thema in het verhaal: seksualiteit. De manier waarop Guida en Euridice met seks omgaan, maakt veel duidelijk over hun respectieve levens. ‘Tijdens mijn gesprekken met die vrouwen heb ik onder meer vragen gesteld over hun huwelijksnacht’, zegt Aïnouz. ‘Sommige vrouwen begonnen spontaan te lachen, voor anderen was het een pijnlijke en traumatische herinnering. Ze hadden nog nooit een mannelijk lichaam gezien, laat staan een penis in erectie. Ik kan geloven dat het overkwam als een vorm van geweld.’

Niet zomaar een melodrama

Brazilië is nog altijd een toxische machomaatschappij.
Karim Aïnouz
Regisseur

Die gesprekken deden Aïnouz ook inzien dat hij van ‘The Invisible Life of Eurídice Gusmão’ niet zomaar een melodrama mocht maken. Als kind van de jaren 1970 dat opgroeide tussen vrouwen is hij altijd een grote fan geweest van de Braziliaanse telenovela’s, maar hij kon het niet maken dit verhaal te vertellen met de ‘properheid’ die het genre eigen is.

‘Het melodrama is ontstaan in de jaren 50, toen er veel censuur was’, zegt hij. ‘Ik wou komaf maken met de preutsheid die rond het genre hangt. Deze film moest eigentijds zijn. Daarom is de scène van Eurídices huwelijksnacht niet alleen onromantisch maar ook gewoon wreed. Hij toont de wreedheid in de relatie tussen mannen en vrouwen.’

Die aanpak levert een bijzonder veelkleurige film op. Behalve een aangrijpend en melancholisch melodrama is ‘The Invisible Life of Eurídice Gusmão’ ook opvallend sensuele cinema en een ontnuchterend portret van een maatschappij waarin de sociale klassen radicaal gescheiden leven, met dramatische gevolgen.

De film is bovendien relevanter dan je denkt, stipt Aïnouz aan. ‘De voorbije halve eeuw hebben vrouwen keihard gevochten voor verandering en ze hebben veel gerealiseerd. Maar op structureel vlak zijn de problemen vaak dezelfde gebleven. De ultraconservatieve waarden uit de jaren 50 zijn bovendien aan een heropleving bezig. Het geweld tegen vrouwen neemt weer toe. Brazilië is nog altijd een toxische machomaatschappij.’

‘The Invisible Life of Eurídice Gusmão’ speelt vanaf deze week in de bioscopen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect