Advertentie
Advertentie

In het hart van de genocide van Srebrenica

De Nederlandse kolonel Thom Karremans, rol van Johan Heldenbergh, kon met de VN-blauwhelmen de genocide niet verhinderen.

Bij de genocide in Srebrenica werden 26 jaar geleden 8.000 moslims vermoord. De beklemmende Bosnische film ‘Quo Vadis, Aida?’, goed voor een Oscarnominatie, geeft akelig precies weer wat er is gebeurd.

Op 11 juli 1995 veroverden Bosnisch-Servische troepen onder leiding van generaal Ratko Mladić de oostelijke stad Srebrenica, gelegen aan de grens met Servië. Daarmee schonden ze een VN-resolutie die de regio had uitgeroepen tot veilige enclave, waardoor vele duizenden Bosnische moslims ernaartoe waren gevlucht.

Mladić ging bovendien brutaal een krachtmeting aan met de Nederlandse kolonel Thom Karremans en diens ‘Dutchbat’-blauwhelmen, die de enclave moesten beschermen. Terwijl Karremans vergeefs op luchtsteun van de Verenigde Naties bleef wachten, voerden de Serviërs zowat 8.000 mannelijke moslims weg om ze te vermoorden.

In haar strak gespannen drama ‘Quo Vadis, Aida?’ blikt de Bosnische cineaste Jasmila Žbanić terug op die vreselijke episode uit de Balkanoorlog. En ze staat erop dat die met de juiste term wordt omschreven: een genocide. ‘Woorden zoals bloedbad of slachtpartij dekken de lading niet’, stelt ze.

Trailer

‘Een bloedbad betekent dat je gewoon heel veel mensen gedood hebt. In Srebrenica ging het om een doelbewuste, geplande en gerichte actie tegen één bepaalde bevolkingsgroep. Een genocide dus. Volgens het Internationaal Strafhof van Den Haag is dat ook de wettelijke status van wat toen is gebeurd.’

De keel dicht

De film vertelt de fatale dagen vanuit het standpunt van een (fictieve) vrouw die om verschillende redenen op de eerste rij staat. Aida is niet alleen een moslim uit Srebrenica die zich vreselijk zorgen maakt om het lot dat haar man en zonen wacht. Als tolk voor het Dutchbat-bataljon geniet ze bovendien een geprivilegieerde positie en vergezelt ze zelfs kolonel Karremans (uitstekende vertolking door Johan Heldenbergh) naar de onderhandelingen met generaal Mladić.

Naarmate duidelijk wordt dat de vreedzame intenties die de Serviërs voorwenden complete leugens zijn, staat ze voor steeds scherpere dilemma’s. Haar groeiende wanhoop, geweldig verbeeld door de Servische actrice Jasna Đuričić, is de motor van ‘Quo Vadis, Aida?’, die je gestaag de keel dichtknijpt. De sprekende details die Žbanić tijdens haar research en haar gesprekken met getuigen verzamelde, geven de film een voelbaar realisme.

Een bloedbad betekent dat je gewoon heel veel mensen gedood hebt. In Srebrenica ging het om een doelbewuste, geplande en gerichte actie tegen één bepaalde bevolkingsgroep. Een genocide dus.
Jasmila Žbanić
Regisseur

De genocide van Srebrenica ligt een kwarteeuw achter ons, maar het is meer dan ooit belangrijk om erover te praten, meent de cineaste. Anders dreigt die schandvlek te vervagen, en niet alleen omdat Europa de neiging heeft om te denken dat het lijvige VN-rapport uit 1999 en de veroordeling van Mladić en president Karadžić het hoofdstuk afgesloten hebben.

‘In mijn land is Srebrenica nog altijd een heikel onderwerp’, zegt Žbanić. ‘De Servische politici ontkennen of minimaliseren constant wat er toen gebeurd is. Elke keer als ze dat doen, is dat een steek in het hart van de Bosniërs die in Srebrenica geliefden verloren hebben. Tijdens de opnames hielden we dan ook verborgen wat we aan het doen waren, omdat we wilden vermijden dat politici, langs beide kanten, zouden proberen ons voor hun kar te spannen.’

Twee uur vliegen

‘Quo Vadis, Aida?’ moet de hele wereld Srebrenica doen blijven herinneren, maar Žbanić heeft de film vooral voor één specifieke doelgroep gemaakt: de jongere generatie. Ze hield de première in het Srebrenica Memorial Center in Potočari, het dorp waar de Dutchbat-kazerne lag, voor een publiek dat enkel bestond uit jongeren die na de oorlog geboren zijn. Uit het vraaggesprek achteraf bleek dat die nauwelijks op de hoogte zijn.

‘Ik zei hen dat hen geen schuld treft en dat ze niets te maken hebben met de genocide, maar dat ze wel de details moeten kennen’, vertelt de cineaste. ‘Velen van hen, zowel Bosnische Serviërs als Bosnische moslims, zeiden dat ze er niet over leren op school. Ze halen hun informatie uit de media, en die verkopen liever emoties dan menselijke verhalen en feiten.’

Eerder dit jaar kreeg ‘Quo Vadis, Aida?’ een Oscarnominatie, en ook dat stemt Žbanić heel tevreden. Ze hoopt dat de publiciteit die ermee gepaard gaat met name Europeanen zal wakker schudden. ‘Jullie mogen nooit vergeten dat het maar twee uur vliegen is van Brussel naar Srebrenica’, onderstreept ze. ‘En de Europese politiek en structuren en instellingen dragen veel verantwoordelijkheid voor wat toen is gebeurd.’

‘Quo Vadis, Aida?’ speelt vanaf deze week in de bioscoop.

De essentie

  • ‘Quo Vadis, Aida?’ is een gefictionaliseerde maar nauwgezette reconstructie van de genocide in Srebrenica.
  • Begin juli 1995 voerden Servische troepen onder het oog van een hulpeloos Nederlands VN-bataljon 8.000 Bosnische moslims weg om ze te vermoorden.
  • Regisseur Jasmila Žbanić (‘Grbavica’) heeft al verschillende films gemaakt over de gevolgen van de Bosnische oorlog.
  • Dit wurgende drama, haar beste film tot nu toe, kreeg een Oscarnominatie voor beste niet-Engelstalige film.
  • De Vlaamse acteur Johan Heldenbergh maakt indruk in de rol van de radeloze Nederlandse kolonel Karremans.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud