‘Je beste vriend kan ook je vijand zijn'

©© HBO/RAI

Met het vierluik ‘De geniale vriendin’ schreef Elena Ferrante een internationale bestseller over de vriendschap tussen twee Napotilaanse meisjes. Daar moest haast wel een prestigieuze televisieserie van komen.

De vriendschap tussen de brave Elena (zeg maar Lenù) en de rebelse Raffaella (zeg maar Lila). Daar draait het om in de nieuwe Amerikaanse tv-serie ‘My Brilliant Friend’. De reeks is gebaseerd op de populaire boeken van de Italiaanse schrijfster Elena Ferrante. Het eerste deel verscheen in 2011. In geen tijd werd het een internationale bestseller. Intussen gingen van ‘De geniale vriendin’ en zijn opvolgers meer dan 5,5 miljoen exemplaren over de toonbank in meer dan veertig landen.

Tussen 2011 en 2014 was elk nieuw vervolg een media-evenement, vergelijkbaar met de komst van een nieuwe ‘Harry Potter’, een hele krachttoer voor een romanreeks die resoluut bedoeld is voor volwassenen. Fans en critici hemelden Ferrantes subtiele en genuanceerde schrijfstijl op. ‘Een magistraal portret van wat het betekent om vrouw te zijn’, klonk het. Ferrante werd vergeleken met Jane Austen, maar dan met haar op de tanden en vuur in de ziel.

Wil de echte Elena nu opstaan?

Elena Ferrante schreef haar eerste boek in 1992. Ze maakte er geen geheim van dat haar naam een pseudoniem was. Maar haar identiteit hield ze angstvallig geheim. Dat leidde uiteraard tot een grote zoektocht. In 2006 viel de naam van de Italiaanse schrijver en journalist Domenico Starnone voor het eerst. Hij ontkende hardnekkig. In 2016 kwam zijn vrouw, de vertaalster Anita Raja, in het vizier. Ook zij ontkende. In 2017 bleek uit tekstanalyse dat het niemand anders dan Starnone kon zijn. Hij ontkent nog altijd, maar dat lijkt tegen beter weten in.

De vier boeken overspannen zestig jaar hechte vriendschap. Het uitgangspunt is dat de bejaarde Lenù verontrustend nieuws krijgt: Lila is verdwenen. Dat is voor Lenù de aanleiding om hun bewogen vriendschap neer te schrijven. ‘De geniale vriendin’ bestrijkt hun jeugdjaren, vanaf het moment dat de twee elkaar in de jaren vijftig leren kennen in de achtergestelde buitenwijk van Napels waar ze wonen. Ze doen het allebei goed op school, Lenù omdat ze hard werkt, Lila omdat ze buitengewoon getalenteerd is. In die aartsconservatieve - en vaak gewelddadige - wereld wordt van meisjes echter niet verwacht dat ze na het lager onderwijs nog verder studeren.

Ferrantes literaire kwartet - of het succes ervan - maakte filmproducenten snel begerig. Een langspeelfilm was uit den boze, daarvoor is de wereld in het verhaal te weids. Maar voor een tv-serie leenden de Napolitaanse romans zich perfect.

Dat vond ook de RAI. De Italiaanse publieke omroep nam contact op met Ferrantes uitgeverij Edizione E/O en kreeg verrassend snel te horen dat de schrijfster akkoord was met een verfilming. Ze had ook al een regisseur voor ogen: Saverio Costanzo. De 43-jarige Italiaanse cineast had in 2007 geprobeerd Ferrantes roman ‘De verborgen dochter’ (‘La figlia oscura’) te bewerken. Hij kreeg de filmrechten een halfjaar toevertrouwd, om uiteindelijk te besluiten dat hij nog te jong was en de levenswijsheid ontbeerde om de klus naar behoren te klaren.

Confrontatie met jezelf

Ferrantes boeken zijn niet per definitie ongeschikt voor de bioscoop: zowel ‘Kwellende liefde’ (L’amore molesto) als ‘Dagen van verlating’ (‘I giorni dell’ abbandono’) haalde het witte doek. Maar Costanzo had het gevoel dat die filmbewerkingen niet brachten wat de schrijfster ervan had verwacht, ook al waren ze respectievelijk te zien in Cannes en Venetië. Nu kreeg hij een tweede kans om zijn tanden in Ferrantes oeuvre te zetten, en die wilde hij niet laten liggen.

‘Ik heb haar altijd bewonderd’, zei hij op het filmfestival van Venetië, waar de eerste twee episodes van ‘My Brilliant Friend’ een staande ovatie kregen. ‘Ze raakt iets in me wat heel vertrouwd aanvoelt. Ze doet me denken aan mijn moeder. Die straalt ook zoveel vrouwelijke kracht uit.’

De trailer van My Brilliant Friend

De boeken gaan verder dan oppervlakkig feminisme. Lenù en Lila vechten schouder aan schouder tegen het onrecht dat hen wordt aangedaan, maar onderhuids sluipen ook minder nobele gevoelens in hun relatie. Costanzo: ‘Ferrante werpt een licht op kantjes van onszelf die we niet graag onder ogen zien. Als ze het over vriendschap heeft, toont ze ook hoe zwaar zo’n relatie weegt, hoe jaloersheid meespeelt en hoe je beste vriend ook je beste vijand is. Dat geven we niet gemakkelijk toe. Ferrante schrijft erover op een manier die je dwingt de confrontatie aan te gaan met jezelf. Door haar boeken te lezen kan je misschien een beter mens worden. Het is volgens mij ook de reden waarom deze romans zo aanslaan.’

Om dat te vertalen in een tv-serie probeerde Costanzo de essentie van Ferrantes verhaal te distilleren. Daarbij kreeg hij alle medewerking van de schrijfster, die elke scenarioversie nalas, opmerkingen gaf en soms nieuwe scènes toevoegde. ‘Ze stond open voor alle suggesties. Ze begreep waarom de serie de structuur en de chronologie van het boek niet altijd volgt. Cinema is nu eenmaal geen literatuur. Maar de emoties, de personages, de gebeurtenissen, de feiten, die zijn allemaal intact gebleven.’

De serie is niet alleen sterk vertolkt en scherp geschreven, ze ziet er ook magnifiek uit. Dat heeft veel te maken met de coproducent die de RAI wist warm te maken: de Amerikaanse zender HBO. Met 150 acteurs, 5.000 figuranten en minutieus opgetrokken sets is ‘My Brilliant Friend’ een prestigieuze en peperdure onderneming. Het is ook de eerste niet-Engelstalige reeks van het moederbedrijf - HBO maakt er wel al via zijn internationale filialen.

Toch heeft Costanzo nooit enige druk ervaren om de serie hapklaar te maken voor het grote publiek. ‘Toen ik voor het eerst met de mensen van HBO samenzat, vroegen ze me of ik van plan was de reeks in het Napolitaanse dialect te maken. Ze wilden iets authentieks, zeiden ze. Dat verraste me. Nu begrijp ik waarom HBO de Ferrari van de tv-series wordt genoemd.’

‘My Brilliant Friend’ is vanaf dinsdag te zien op Canvas, om 22 uur.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect