Leonard Cohen en zijn Marianne: de muze als excuus

Leonard Cohen en Marianne Ihlen. De Noorse vrouw zou uitgroeien tot zijn geliefde en muze, vereeuwigd in het nummer 'So Long, Marianne'. ©Lumiere

De documentaire 'Words of Love' is zowel een vertederend dubbelportret van zanger Leonard Cohen en zijn grote liefde Marianne als een scherpe ontleding van de schaduwkanten van de sixties en de tragiek van een leven als kunstenaarsmuze.

Na 'Kurt & Courtney', over hét rockkoppel van de jaren negentig, en 'Biggie & Tupac' heeft de Britse documentairemaker Nick Broomfield (72) opnieuw een klinkend muzikaal duo geportretteerd. Al waren de twee hoofdrolspelers minder gelijkwaardig dan de titel impliceert. De Marianne in 'Marianne & Leonard: Words of Love' was de Noorse vrouw die zanger Leonard Cohen (1934-2016) inspireerde tot het schrijven van het wondermooie 'So Long, Marianne'. U weet wel, dát refrein: 'Oh, so long, Marianne/ It's time that we began to laugh/ And cry and cry/ And laugh about it/ All again.'

'So Long, Marianne' van Leonard Cohen, hier live in Dublin in september 2013 (drie jaar voor zijn dood).

Marianne Ihlen was Cohens mythische muze, tot ze in juli 2016 stierf, een kleine vier maanden voor hem. Een muze veronderstelt zelden gelijkwaardigheid tussen man en vrouw, veeleer afhankelijkheid. Als een kunstenaar iemand tot muze bombardeert, betekent dat eigenlijk dat zijn interpretatie van die persoon belangrijker is dan de persoon zelf. Hij eist iemands bestaan op, zoals een obsessieve stalker dat kan doen, maar dan met een artistiek excuus. 'Een muze is net als een idool, maar dan met een omgekeerde machtsverhouding', lazen we ooit.

Een van de vele argumenten pro deze documentaire is dat Marianne ook ooit de muze van Nick Broomfield was. Ze hadden in 1968 enkele maanden een relatie op hetzelfde Griekse eiland, Hydra, waar Cohen en Marianne elkaar acht jaar eerder ontmoetten. Hun verdere leven bleven ze vrienden. Dat vergemakkelijkte de speurtocht van de Brit naar krassen in haar ziel, en verschafte hem na haar overlijden ook toegang tot haar appartement in Oslo.

De officiële trailer van 'Words of Love'.

Wat hij daar aantrof, vertelt de documentairemaker aan de telefoon vanuit Los Angeles: 'Het was een kleine, eenvoudige flat, een soort monnikenhuisje. Eén plank van haar boekenkast was volledig aan Leonard gewijd.' Op het balkon zag Broomfield een boeddhistisch altaar staan. Toen hij door een barst in het raam licht zag binnenkomen, kon hij niet anders dan denken aan dat ene zinnetje uit 'Anthem': There's a crack in everything/ That's how the light gets in. Het intieme huisbezoek bevestigde wat hij had geleerd uit de tientallen interviews die hij voor documentaire deed: dat Cohen en Marianne een heel bijzondere, spirituele relatie hadden.

Broomfield plaatst hun spirituele relatie tegen de achtergrond van de jaren zestig. Hij gaat de schaduwkanten van het tijdperk van de seksuele vrijheid niet uit de weg: drugs, echtscheidingen, kinderen die fout reageerden op de experimentele opvoeding van hun ouders. Marianne had een zoon uit een vroegere relatie toen Cohen in haar leven kwam. Hij is een van de weinige kroongetuigen die niet aan het woord komen. De man heeft een leven in psychiatrische instellingen achter de rug.

Tegenwoordig verblijft haar zoon in een instelling in Oslo. Of er een verband is tussen zijn mentale problemen en het losbandige leven van zijn moeder en surrogaatvader - Cohen zag zichzelf zo - laat de documentaire in het midden. Broomfield wenst er ook niet in detail op in te gaan. Hij zegt alleen dit: 'De hippies hadden een hekel aan structuur en routine en hielden van drugs. Die combinatie kan erg destructief zijn voor kinderen.'

Het probleem met artiesten is: je kunt ze niet bezitten. Het zijn ongrijpbare wezens voor wie kunst een obsessie is.
Nick Broomfield
Documentairemaker

De talrijke poëtische voice-overs van Cohen en Ihlen schetsen het beeld van een man die van vrouwen hield, maar niet in staat was om zich aan één vrouw te binden. Op een bepaald moment vertelt Marianne dat ze zelfs met zelfmoordgedachten rondliep, zo hard kon hij haar kwetsen. De zachtmoedige bard was in werkelijkheid een flierefluiter die van vrouw naar vrouw walste en er geen probleem van maakte om zijn muze en haar wankele zoon wandelen te sturen als er een nieuwe - meestal ook weer tijdelijke - liefde zijn leven binnenwandelde.

Toch vond Cohen zichzelf een feminist. Geloofde hij dat echt? Broomfield: 'Ja. Leonard had een enorm respect en bewondering voor vrouwen. Hij werkte liever samen met vrouwen dan met mannen. Maar als het over liefde ging, vertrouwde hij zichzelf niet. Bindingsangst: meer mannen in de kunstgeschiedenis worstelden ermee. Het probleem met artiesten is: je kunt ze niet bezitten. Het zijn ongrijpbare wezens voor wie kunst een obsessie is. Maar het is dus niet omdat je je niet kunt binden dat je geen respect hebt voor vrouwen. Leonard wou ergens wel, maar hij kon gewoon niet.'

Verbale masturbatie

Toen hij zijn Noorse muze leerde kennen, was Leonard Cohen een beginnende dichter en schrijver die amper aan de bak kwam. De roman die hij op Hydra schreef werd in Canada afgeschoten als 'verbale masturbatie'. Pas na hun ontmoeting ontdekte hij zichzelf als zanger en liedjesschrijver.

De documentaire toont niet alleen hun idyllische liefde, maar laat ook zien hoe beiden uit elkaar groeiden, zeker toen Cohen een wereldster werd.

Hadden we nooit met hem kennisgemaakt zonder Marianne? 'Dat durf ik niet zeggen. Wat wel zo is: voor hij naar Hydra ging, haatte zijn stem. Hij vond dat hij niets te zoeken had in de muziekwereld. Marianne bezat de onwaarschijnlijke gave talenten uit mensen te halen waarvan ze dachten dat ze die niet in zich hadden.' Broomfield kan het weten. Toen hij haar ontmoette was hij een student rechten die vaagweg droomde van een leven als filmmaker.

De regisseur had de beschikking over een imponerende reeks archiefbeelden van de twee eeuwige geliefden. De documentaire toont niet alleen hun idyllische liefde, maar laat ook zien hoe beiden uit elkaar groeiden, zeker toen Cohen een wereldster werd. Het meest aangrijpende moment is aan het einde, als Marianne, die na veel omzwervingen weer in Noorwegen was beland en een burgerlijk bestaan leidde, op haar sterfbed een brief van haar grote liefde krijgt. Hou die zakdoeken in de aanslag.

'Marianne & Leonard: Words of Love' komt op 1 juli in de heropende bioscopen. Tickets: http://be.marianneandleonard.com/tickets/

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud