‘Mensen met dementie zijn niet zo verward als films laten uitschijnen’

©MetropolitanFilmEXport

Hij heeft er jaren voor moeten knokken, maar het is acteur Viggo Mortensen eindelijk gelukt een film te regisseren. ‘Falling’ is meteen ook een statement, een gevoelig en creatief drama over familie, empathie, herinneringen en dementie. ‘Ik heb de ziekte van nabij gezien en dat heeft me geholpen een accuraat portret te schetsen.’

Je kan je voorstellen dat Viggo Mortensen (62) op wat meer krediet had gehoopt. Hij heeft zich in de loop van zijn lange carrière op verschillende vlakken onderscheiden. Mortensen, van Amerikaans-Deense origine, is vooral bekend als veelzijdige en meertalige karakterspeler in uiteenlopende films als ‘A History of Violence’, ‘The Road’ en ‘Green Book’. Als de heldhaftige Aragorn in de ‘Lord of the Rings’-trilogie toonde hij dat hij ook een commerciële hit kan aanvoeren.

Daarnaast heeft hij zichzelf bewezen als dichter, schrijver, fotograaf en schilder. De stap naar filmregie leek klein, maar hij bleef worstelen met een essentieel laatste puzzelstuk: de financiering. Mortensen probeerde meer dan tien jaar verschillende projecten van de grond te krijgen, en telkens kwam hij van een kale reis thuis.

De essentie

  • ‘Falling’ is het regiedebuut van de acteur Viggo Mortensen.
  • Het gaat over de spanningen tussen een progressieve zoon en zijn conservatieve (en dementerende) vader.
  • Voor Mortensen is het een verhaal over gebrekkige communicatie en de subjectiviteit van herinneringen.
  • Mortensen laat het genuanceerde verhaal naadloos tussen het heden en het verleden glijden.

Ook ‘Falling’, de film waarmee hij nu eindelijk toch zijn regiedebuut mag maken, kwam er pas na vele pogingen. Het intimistische verhaal gaat over John (rol van Mortensen zelf), een gevoelige man die in Californië woont, en zijn hardvochtige en verbitterde vader Willis (sterke vertolking door Lance Henriksen). Ze hebben altijd op gespannen voet geleefd, en Willis’ toenemende dementie maakt de relatie niet gemakkelijker. Toch is ‘Falling’ geen film over die aandoening, vindt Mortensen.

‘Ik heb geprobeerd verschillende thema’s aan te kaarten. Hoe moeilijk het kan zijn om te communiceren met de andere mensen in je familie bijvoorbeeld. Maar ook hoe subjectief herinneringen zijn, of je nu dementie hebt of niet. We hebben allemaal een selectief en gekleurd geheugen. Maar voor de personages in dit verhaal zijn die onbetrouwbare herinneringen misschien de enige manier waarop ze elkaar kunnen vinden. Ze hebben ook geen keuze. Zonder empathie zijn ze verloren.’

Empathie is in deze gepolariseerde tijden zeldzamer dan ooit. Ziet u een uitweg?

Viggo Mortensen: ‘We moeten voor ogen houden dat het ons als land of stad of samenleving ooit gelukt is om samen te werken en beter te communiceren. En ik heb het niet alleen over de Verenigde Staten. Ik herinner me een tijd dat we politici hadden die een beter voorbeeld waren voor wat compromis, samenwerking en collectiviteit betreft dan de huidige. Ik hoop dat de gezondheidscrisis zal helpen. Ik heb de indruk dat we ons vandaag meer bewust zijn van hoe kwetsbaar, vluchtig en onzeker het leven is. Ik hoop dat we daarmee de polarisering kunnen oplossen die bepaalde autoritaire politici creëren voor hun eigen egoïstische en politieke doeleinden.’

‘Falling’ gaat niet per se over dementie, zegt u. Maar de ziekte zit wel in uw familie. Heeft die ervaring de film toch beïnvloed?

Mortensen: ‘Dat was onvermijdelijk. Mijn beide ouders zijn dement geworden. Mijn stiefvader ook. De eerste keer dat ik de ziekte zag, was bij mijn grootvader van vaderszijde. Dat heeft een diepe indruk op me gemaakt, en op mijn vader ook. Hij werd bang. Toen hij later zelf dement werd, was het behoorlijk intens. Ik heb de ziekte van nabij gezien en dat heeft me geholpen om een accuraat portret te schetsen. Vooral van de persoon die eraan lijdt, want daar slaan veel films de bal mis.’

Op welke manier?

Mortensen: ‘Mensen met dementie zijn niet zo verward als films laten uitschijnen. Het zijn de omstanders die verward zijn. Als je de ziekte hebt, denk je echt dat je dingen beleeft, ziet en hoort. En aangezien herinneringen sowieso subjectief zijn, is hun heden niet minder waard dan dat van de omstanders. Ik heb geprobeerd om die ervaring weer te geven.’

U zegt dat uw vader bang was door de dementie van uw grootvader. U ook?

Mortensen: ‘Nee. Ik heb me laten testen omdat ik van nature nieuwsgierig ben en ik blijk geen genetische aanleg te hebben voor de ziekte. Ik ben niet bang. Ook niet voor de dood. Maar ik weet wel dat het leven kort is. Als kind kon ik daar soms echt kwaad van worden. Ik vond het diep oneerlijk. Later heb ik daar veel inspiratie uit geput. Het is de reden waarom ik graag reis, dingen maak en dingen ervaar die anderen gemaakt hebben. Het geeft me het gevoel dat ik leef.’

‘Falling’ is uw eerste film als regisseur. Vond u het een voordeel dat u al een lange carrière als acteur achter de rug hebt?

Mortensen: ‘Absoluut. Het is een groot voordeel als je begrijpt hoe acteurs denken. Om een goede regisseur te zijn moet je vooral goed en oprecht kunnen luisteren. Het is mijn ervaring dat veel regisseurs ofwel niet echt van acteurs houden ofwel zich door hen bedreigd voelen. Dus proberen ze hen alleen te controleren en hebben ze geen oren naar hun vragen. Dat is een gebrek. Ze zouden betere regisseurs zijn als ze leerden met acteurs te communiceren.’

Welke van de regisseurs met wie u hebt samengewerkt heeft u het meest geïnspireerd?

Mortensen: ‘David Cronenberg. Ik hou van zijn durf en zijn enthousiasme. Hij dwingt zichzelf voortdurend om risico’s te nemen. Hij is 15 jaar ouder dan ik, maar hij heeft de ingesteldheid van een jonge persoon. Het is alsof hij zich telkens opnieuw een beginner voelt.’

U hebt hem een rolletje gegeven in ‘Falling’, als darmspecialist nog wel. Is dat een soort metaforische typecasting? Cronenberg staat bekend om zijn fysieke horrorfilms.

Mortensen: (lacht) ‘Nee, ik vond hem perfect voor de rol en hij had zin om het te doen. De meeste mensen weten ook niet dat hij het is in die scène. Maar het is plezierig om te weten dat cinefielen die hem wel herkennen automatisch zullen denken dat ze liever niet de vinger van Cronenberg in hun achterste zouden hebben.’ (lacht)

‘The Lord of the Rings’ was één lange masterclass voor mij.
Viggo Mortensen
Acteur en regisseur

Het lijkt me logisch dat u veel kunt op- steken als u meewerkt aan films van iemand als Cronenberg. Maar hoe zit dat met een gigantische productie als ‘The Lord of the Rings’?

Mortensen: ‘Ik heb nergens zoveel geleerd over films maken als tijdens die opnames. Het was verbluffend om regisseur Peter Jackson aan het werk te zien. Hoe hij die enorme machine draaiende hield en voortdurend problemen aanpakte. Honderden problemen, kleine en grote, dag in dag uit. Vaak verzon hij ook nieuwe oplossingen, dingen die nooit eerder waren geprobeerd. Hij deed het bovendien met een team van vrijwel alleen Nieuw-Zeelanders, vaak zonder veel ervaring. ‘The Lord of the Rings’ was één lange masterclass voor mij. Ik heb me daar ook voor opengesteld. Ik kon elke dag nieuwe dingen leren. Ik ga vaak langs bij de tekenaars, de decorbouwers en de kleermakers. Of ik observeerde hoe het camerateam werkte. Ik heb meer dan een jaar aan die drie films gewerkt, en ik heb me geen dag verveeld.’

‘Falling’ speelt vanaf deze week in de bioscoop.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud