‘Niemand heeft nog een origineel verhaal in de muziek'

Hendrik Willemyns van Arsenal op de filmset van 'Birdsong'. ©Amelie Van Hoorebeke (GENTLEMANAGEMENT)

Omdat popmuziek voor sommige onderwerpen te vluchtig is, maakte Hendrik Willemyns van Arsenal een film en een poëzieboek over de donkere wereld die muziek is. ‘Overal waar creativiteit is, hangt seks in de lucht.’

Hendrik Willemyns (47) is bekend als de creatieve motor van Arsenal. De Belgische band maakte de afgelopen twintig jaar zes albums met een besmettelijke mengelmoes van dance, rock en wereldmuziek. Enkele jaren geleden waagde Willemyns zich aan film met ’Dance! Dance! Dance!’, over een Japanse muzikant die het wil maken als dj maar op een wet botst die mensen verbiedt te dansen. Zijn tweede film borduurt voort op dat thema. ‘Birdsong’ volgt een Japanse schoonmaakster die droomt van een muzikale carrière. Ze gaat als prostituee werken om haar muziekopleiding te kunnen betalen. Snel komt ze erachter dat de muziekindustrie wordt bevolkt door roofdieren.

‘Birdsong’ is een donkere en behoorlijk schrikwekkende film, met surrealistische personages zoals vrouwen met hondenkoppen en slakken met tentakels. De muziekindustrie wordt voorgesteld als een patriarchale wereld vol haaien die vrouwen als zoetwatervisjes zien. Net als ‘Dance! Dance! Dance!’ wordt de film alleen met livemuziek vertoond. Dit keer zijn de filmconcerten geen collectieve Arsenal-aangelegenheid. Maar één zangeres, Paulien Mathues, ondersteunt de onbehaaglijke klanken die Willemyns uit zijn keyboard tikt en slaat. Zij wurmt zich op het podium in het lichaam van een zingende prostituee.

Er hangt ook een literair haakje aan het filmconcert. De muziek werd gecomponeerd op basis van gedichten over prostituees die bevriende muzikanten in opdracht van Willemyns schreven. De 45 gedichten uit ‘Room of Imaginary Creatures’ zijn gebundeld in een boek waarin een downloadcode zit verstopt. Zo kunt u thuis de soundtrack van ‘Birdsong’ afspelen terwijl u zich in de dichtbundel verdiept. ‘Ik weet het, het is veel’, verontschuldigt een zenuwachtige Willemyns zich de middag na de avant-première van ‘Birdsong’ in Antwerpen.

Waarom maakt u het zichzelf zo moeilijk?
Hendrik Willemyns: (lacht) ‘Iedereen die Arsenal de afgelopen jaren van nabij heeft gevolgd, weet dat we waren uitgekeken op de formule ‘band maakt plaat’. Na al die jaren hadden John (Roan, de frontman, red.) en ik elkaar weinig te vertellen. De muziek had ons ontzettend veel gegeven in het leven, maar het was op. ‘Dance! Dance! Dance!’ was een eerste poging om onze muzikale wereld open te gooien en een nieuw artistiek terrein - cinema - te exploreren. Ik had nog altijd geen zin om weer een plaat te maken. Ik ben een veellezer, dus dacht ik: ‘Waarom maak ik dit keer geen film die naast een concert ook een boek is?’’

De muziekbusiness lijkt vandaag een beetje op Nigeria tien jaar geleden. Er is bijna geen middenklasse. Achter het gordijn is er veel armoede. En waar armoede is, is prostitutie.
Hendrik Willemyns

‘Film en literatuur zijn intellectuelere kunstvormen dan popmuziek. Er is goede muziek geschreven door mensen met een verstandelijke beperking, maar er heeft nog nooit een idioot een mooie film of een ontroerende roman gemaakt of geschreven. Muziek is een primitieve kunstvorm. Dus hoe dichter je bij je innerlijke dier staat als muzikant, hoe beter je muziek. En wanneer sta je het dichtst? Als je jong bent. Hoeveel artiesten kan jij opsommen die interessant ouder zijn geworden in de muziek? Ze herhalen zichzelf allemaal, of ze variëren op hetzelfde thema.’

‘Het geweldige aan film is dat het zo’n gigantische constructie is dat je als maker verplicht bent verdomd goed na te denken over elke beslissing die op je pad komt. Ik had dat ook nu weer zwaar onderschat. Een film maken hakt serieus in op je privéleven. Terwijl je met je vrouw en kinderen praat, ben je in je hoofd scènes aan het herschrijven. ‘Zou ik mijn hoofdpersonage Asuka dat niet beter zo laten zeggen?’ Mijn vrouw vroeg me onlangs: ‘Ga je dit echt nog een derde keer doen?’ (lachje) Ik vrees het, ja.’

Wat wilt u met uw film vertellen over muziek?
Willemyns: ‘Waar moet muziek naartoe? Het internet, de laatste grote revolutie in onze maatschappij, heeft de muziekcultuur ingrijpend veranderd. De drempels zijn weg, muziek is overal en gratis. Is dat wel zo’n goede zaak? Met de drempels zijn namelijk ook de betrouwbare poortwachters van vroeger verdwenen: muziekwinkels, opnamestudio’s, platenfirma’s.’

‘Er is gewoon te veel aanbod, muziek is niets meer waard. Hou je van elektro? Oh, hier zijn 1 miljard elektronummers! Op Spotify moeten al die muzikanten met elkaar in competitie in een wereld die niets geeft om hun muziek. Letterlijk! Spotify betaalt bijna niets voor muziek. Intussen is popmuziek gestopt met gevaarlijk te zijn. Niemand heeft nog een origineel verhaal. De laatste muzikale revolutie was volgens mij de techno, in de jaren negentig, vóór het internet dus. De computer heeft ertoe geleid dat alles wat ook maar enigszins fris en nieuw klinkt, snel wordt gerecupereerd.’

Wordt u niet gewoon oud?
Willemyns: (onverstoorbaar) ‘De elite zuigt de onderklasse leeg. Dan komt er eens een nieuwe culturele beweging, zoals enkele jaren geleden de seapunk, ze steekt nog maar de kop op en Rihanna gaat ermee aan de haal nadat erover is geblogd. We verkijken ons op de onbegrensde mogelijkheden van dit digitale tijdperk. Het is niet omdat alles lijkt te kunnen dat al die dromers en idealisten van muziek ook hun broodwinning kunnen maken. Achter het gordijn is er veel armoede. En waar armoede is, is prostitutie.’

Zou de 26-jarige Hendrik Willemyns vandaag opnieuw beroepsmuzikant worden?
Willemyns: ‘Moeilijk. De muziekbusiness lijkt vandaag een beetje op Nigeria tien jaar geleden: een kleine superrijke elite versus een gigantische arme groep en bijna geen middenklasse. Toen wij in 1999 met Arsenal begonnen, stonden we nog net aan de goede kant van de geschiedenis. Er was nog geen overproductie, muziek was nog niet gratis. Je kreeg meer tijd om je eigen stem te vinden. We behoren vandaag nog altijd tot de middenklasse, in Vlaanderen zijn we misschien zelfs elite. Maar mochten we nu in de muziek stappen, dan zouden we niet meer tot de middenklasse kunnen opklimmen.’

Hoe waarheidsgetrouw is het beeld dat u in ‘Birdsong’ schetst van de muziekindustrie als een patriarchale, seksistische haaienwereld?
Willemyns: ‘In Japan vonden ze het een accuraat beeld. Bandjes komen er uit fabrieken, heel machinaal. Mijn Japanse producer vertelde dat de Japanse hitlijsten worden gedomineerd door twee mannelijke schrijvers. Een van die kerels is homo, en die jonge gastjes moeten soms via zijn slaapkamer passeren. De Belgische muziekindustrie is een stuk braver, denk ik.’

Er is gewoon te veel aanbod. Muziek is niets meer waard.

‘MeToo? Ik heb ook in de tv-business gewerkt (bij het productiehuis Woestijnvis en voor Canvas, red.). Overal waar creativiteit is, hangt seks in de lucht. Seks en creativiteit liggen met elkaar in bed. Mijn film gaat daar ook over en is - voor alle duidelijkheid - geen aanklacht. Ik kan begrip opbrengen voor het feit dat Asuka zich prostitueert. Ze neemt verantwoordelijkheid voor haar dromen. Ze wordt er een rijkere persoon door, en haar muziek wordt interessanter.’

Klopt het dat muziek, poëzie en seks nauw samenhangen in de Japanse cultuur?
Willemyns: ‘In alle culturen. Dus ook in Azië kan een goed gesprek met een vrouw intenser en krachtiger zijn dan seks met haar hebben. Zowel de Japanse geisha’s, gezelschapsdames, als de oiran, prostituees, werden vroeger opgeleid om muziek te spelen en gedichten te schrijven.’

‘In Europa zijn we veel meer geobsedeerd door seks, waardoor het lijkt alsof het boven alles verheven is en de enige manier is om intens contact te leggen. Op zijn best is muziek een erotisch spel van tempo’s en frequenties die mensen op een bijzondere manier verbindt. John en ik die muziek maakten, dat was de beste seks als het goed was, en de slechtste als de inspiratie ons in de steek liet.’

‘Leo Tolstoj heeft een briljante novelle geschreven over de intense band tussen muziek en seks. ‘De Kreutzersonate’, is geïnspireerd op de muziek van Beethoven en gaat over een man die uit een ontembare seks- en bezitsdrang zijn overspelige vrouw vermoordt omdat ze een affaire zou hebben met haar pianoleraar. De rechter geeft hem gelijk: het was de schuld van de muziek.’

De tournee van het filmconcert ‘Birdsong’ begint op 31 mei in de Bourla in Antwerpen. De poëziebundel ‘Room of Imaginary Creatures’ ligt nu in de winkel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect