'Nuestras Madres': met een vergeten oorlog naar de Oscars

©rv

Net als vorig jaar met ‘Girl’ stuurt ons land een erg persoonlijke Canneslaureaat naar de voorronde van de Oscars. Daar houdt de gelijkenis met het aangrijpende oorlogsdrama ‘Nuestras Madres’ op.

Het heeft nauwelijks weerklank gekregen, maar regisseur César Díaz - een Guatemalaanse Belg van 41 die in Brussel woont - keerde in mei van het Filmfestival van Cannes naar huis terug met de Camera d’Or of de prijs voor het beste debuut. Die grote eer viel vorig jaar ook ‘Girl’ te beurt. België zond Lukas Dhonts film vergeefs in voor de Oscars. Het doet nu een nieuwe poging met ‘Nuestras Madres’. De filmcommissie oordeelde dat het sociale drama over de burgeroorlog in Guatemala meer kans maakt om in de VS potten te breken dan ‘Le Jeune Ahmed’ van de gebroeders Dardenne.

‘Nuestras Madres’ - ‘Onze moeders’ - is dan ook een bijzondere prent. Ernesto is als forensisch antropoloog belast met de identificatie van tienduizenden slachtoffers van de Guatemalaanse burgeroorlog die in massagraven en op begraafplaatsen begraven liggen. Hij komt in contact met een vrouw die hoopt dat hij haar man kan terugvinden. Als ze hem een foto van een man met een rebellenleider toont, denkt Ernesto zijn verdwenen vader te herkennen. In zijn maniakale zoektocht naar de overblijfselen van zijn verwekker komt de jongeman zichzelf en zijn collega’s van het forensisch team tegen. Bovendien botst hij op een schokkend familiegeheim.

Bekijk de trailer van 'Nuestras Madres'.

De aangrijpende film maakt indruk door zijn sobere, impressionistische stijl en verteltrant. Het is bewonderenswaardig hoe Díaz de afstand tot zijn onderwerp kan bewaren, want ‘Nuestras Madres’ is een erg persoonlijke film. De ouders van de regisseur waren zelf zogenaamde guerillastrijders - lees: sociaal voelende burgers die het vertikten de dictatuur te gehoorzamen - en werden het slachtoffer van de burgeroorlog, die tussen 1960 en 1996 meer dan 200.000 mensenlevens eiste in Guatemala.

De Guatemalaanse dictatuur was een van de gewelddadigste van Latijns-Amerika. Een half miljoen mensen sloegen op de vlucht, 45.000 geraakten vermist. De vader van de filmmaker verdween in 1981. ‘Hij ging het huis uit voor een revolutionaire actie, maar keerde nooit terug. Hij moet ergens in Guatemala begraven liggen. We weten niet waar. Er is nooit een spoor van hem teruggevonden’, vertelt Díaz met een lichte trilling in zijn stem.

Met zijn moeder vluchtte hij midden jaren 80 naar het buurland Mexico. In 1996 werd na 30 jaar burgeroorlog vrede gesloten in Guatemala. Zijn moeder ging terug, hij wou niet. Hij had geen zin zijn leven voort te zetten in een schijndemocratie zonder eerlijke justitie. Zijn voorspelling dat de burgeroorlog tot straffeloosheid zou leiden kwam uit. Guatemala kampt nog altijd met een enorme armoede en de maatschappelijke ongelijkheid gaat gepaard met veel geweld.

Mijn vader moet ergens in Guatemala begraven liggen. We weten niet waar. Er is nooit een spoor van hem terug gevonden.
César Díaz
regisseur

Díaz verhuisde in 1999 naar Brussel, waar zijn oom en tante hem adopteerden. Aan de ULB voltooide hij een scenaristenopleiding. Omdat hij daarin geen werk vond, ging hij als filmmonteur aan de slag, een tijdrovende job die hem weinig ruimte liet om zijn eigen scenario’s te schrijven. Emotioneel was het ook niet makkelijk, geeft hij toe, om het scenario voor ‘Nuestras Madres’ in de juiste plooi te leggen. ‘Het mag dan geen autobiografische film zijn - jullie zien in mijn film Ernesto en niet César - ik put natuurlijk wel uit mijn eigen ervaringen en de indrukken van iemand die als kind aan het raam bleef wachten tot zijn verdwenen vader het huis binnenwandelde. Ook al besefte ik puur rationeel dat de kans dat dat gebeurde klein was. Het vergde enige tijd van me om van Ernesto de motor van het verhaal te maken. Eens ik die drempel over was, schreef het verhaal zichzelf en was het een plezier mijn acteurs ginder op de set te regisseren. Het is een grote troef dat je een acteur iets kan uitleggen dat je als regisseur zelf hebt meegemaakt. Ik denk dat de kijker dat ook voelt.’

Verkrachtingen

Er is nog een reden waarom hij dit verhaal absoluut wil vertellen. ‘Ik behoor tot de scharniergeneratie van de burgeroorlog in mijn land. Mijn generatie heeft de oorlog niet meegemaakt. We waren te jong om tegen het leger te vechten, maar we dragen wel de verschrikkelijke gevolgen: de doden, de vermisten, de verkrachtingen van onze moeders door het leger, de migratie die veel families heeft uiteengerukt. Het is mijn historische verantwoordelijkheid om dit verhaal te vertellen. (stil) Weet je wat zo schokkend is? Overal waar ik de voorbije maanden over mijn film sprak, in België, in Frankrijk, zelfs in Peru en op Oscarcampagne in de VS: personne ne sait.’

©rv

Vooral het wegkijken van veel Amerikanen maakt hem boos. De VS waren mee verantwoordelijk voor de burgeroorlog nadat ze in 1954 een staatsgreep hadden gesteund die leidde tot de militaire dictatuur, de oorlog en de genocide van de Maya-bevolking in de jaren 80. De Amerikanen planden samen met het leger welke mensen waar uit de weg geruimd moesten worden. ‘Als de Amerikanen de legercoup niet hadden gesteund, had ik hier dan ook met jou gezeten?’, vraagt Díaz zich af.

Het kan hem in een moeilijk parket brengen als hij zijn film straks opnieuw gaat promoten bij de juryleden voor de Oscars en de Hollywoodpers. Door het trammelant over de Mexicaanse grensmuur van Donald Trump merkte hij al dat zijn film er gevoelig ligt. Hij is evenwel niet van plan op zijn nieuwe Oscarronde in december een toontje lager te zingen. ‘Zo’n 4 miljoen Guatemalanen wonen in de VS. Ze zijn gevlucht voor de spiraal van armoede en geweld waarvoor de VS verantwoordelijk zijn. Ik zal die harde waarheid blijven herhalen.’

Ook overal in Europa drijft het migratiethema de politieke spanningen op. In België viel er een regering over. Net nu stuurt ons land een anderstalige film van een van zijn immigranten naar de Oscarrace. ‘Een mooi signaal dat me apetrots maakt’, zegt de regisseur.

‘Nuestras Madres’ komt deze week in de bioscopen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect