Op de grens van een menselijk leven onder IS-terreur

Met tekeningen proberen Jezidi-kinderen hun traumatische ervaringen te verwerken.

Drie jaar reisde regisseur Gianfranco Rosi langs de grensgebieden van het IS-kalifaat. Hij ontmoette er gewone mensen die hun leven weer trachten op te bouwen. Het resultaat, ‘Notturno’, is een stijlvol lappendeken van stille en vaak onthutsende verhalen.

‘Na de val van het Ottomaanse Rijk en het einde van de Eerste Wereldoorlog zetten de koloniale machten de nieuwe grenzen in het Midden-Oosten op papier. In de daaropvolgende decennia leidden hebzucht en machtshonger tot militaire staatsgrepen, corrupte regeringen, autoritaire leiders en buitenlandse inmenging. Tirannie, invasies en terrorisme voedden elkaar in een vicieuze cirkel, ten koste van de burgerbevolking.’

Trailer

Met die summiere tekst opent de Amerikaans-Italiaanse cineast Gianfranco Rosi (57) zijn nieuwe documentaire ‘Notturno’. Verdere duiding zal hij de kijker niet meer geven, met uitzondering van losse archiefbeelden in een historisch toneelstuk dat de getraumatiseerde patiënten van een psychiatrische instelling in Bagdad opvoeren als deel van hun therapie.

Voor het overige specificeert Rosi nooit waar de mensen op wie hij zijn camera richt zich bevinden of wat hun achtergrond is. Voor antwoorden, uitleg, een stelling of een gestructureerd verhaal moet je niet bij hem zijn.

Daar is een goede reden voor. Het idee achter ‘Notturno’ is dat de mensen in die regio in een niemandsland wonen, een vagevuur waar de trauma’s van de vele conflicten uit het verleden en de angst voor de heropflakkering van de eeuwige ellende de tijd stilgezet lijken te hebben.

De essentie

  • 'Notturno’ is een bejubelde documentaire over gewone mensen in oorlogsgebied.
  • De Italiaanse cineast Gianfranco Rosi trok drie jaar lang door de grensstreken in IS-gebied.
  • Via flarden dagelijks leven legt hij de mentale littekens van decennia conflict bloot.
  • 'Notturno’ doet zijn indringende verhaal doorgaans met beelden in plaats van uitleg of dialogen.

Observeren

‘Notturno’ ligt thematisch in het verlengde van Rosi’s vorige film, het bekroonde ‘Fuocoammare’. Daarin wierp hij een blik op de vele vluchtelingen die aanspoelen op het Italiaanse eiland Lampedusa. ‘Toen ik die film maakte, vroeg ik me voortdurend af wat er aan de hand was en waar al die mensen vandaan kwamen’, vertelde hij aan de filmsite Cinema Scope.

Hij ontdekte dat het overgrote deel van hen afkomstig was uit het gebied waar IS lelijk huishield. In oktober 2017 - toen het kalifaat over zijn hoogtepunt heen was - vertrok hij voor een eerste trip langs de grenzen van die regio, in Syrië, Irak, Libanon en Koerdistan. Daar ging hij op zoek naar sprekende verhalen, naar de mensen die in die onmogelijke omstandigheden trachten te overleven.

Rosi, die eerst vele maanden uittrekt om iedereen te leren kennen en het vertrouwen van zijn personages te winnen, laat ze zichzelf zijn voor zijn observerende camera. We zien een Koerdische moeder die in een voormalige Iraakse gevangenis luidop jammert om haar gemartelde en vermoorde zoon en een vrouw die bewegingsloos luistert naar de berichten van haar door IS ontvoerde dochter op een antwoordapparaat.

De schokkendste sequens gaat over Jezidi-weeskinderen die hun gruwelijke ervaringen proberen te verwerken met kleurpotloden en papier. De stotterende maar verder onbewogen commentaar die een jongen geeft bij die vreselijke tekeningen, is haast ondraaglijk.

Broos geluk

Ik kom aan wanneer het grote nieuws uitgedoofd is. En dan probeer ik iets te vinden, iets wat heel persoonlijk is, een ontmoeting, een intiem moment dat de krantenkoppen overstijgt.
Gianfranco Rosi
Regisseur

‘Notturno’ toont echter vooral hoe mensen ondanks hun trauma’s en wanhoop een vorm van dagelijks leven aan de gang houden. Soms gaat dat routineus en gevoelloos, zoals bij de tienerjongen Ali die elke ochtend voor dag en dauw uit de veren moet om wat geld te verdienen en zijn gezin te voeden.

Soms straalt het iets rustgevends uit, zoals bij de man die tussen het riet op eenden jaagt. En soms is er zelfs ruimte voor lichtheid, zoals bij het verliefde koppeltje dat op een dakterras shisha rookt, waarna de man trommelend en zingend door de straten trekt. Maar geregeld weerklinkt geweervuur in de verte, als een herinnering dat vrede en geluk hier hoe dan ook broos zijn.

‘Mijn films beginnen waar journalistieke reportages eindigen’, zegt Rosi in een gesprek met The Hollywood Reporter. ‘Ik kom aan wanneer het grote nieuws uitgedoofd is. En dan probeer ik iets te vinden, iets wat heel persoonlijk is, een ontmoeting, een intiem moment dat de krantenkoppen overstijgt.’

Dat verschil werkt hij ook visueel uit, want ‘Notturno’ is behalve een pakkend portret van gewone mensen ook indrukwekkende cinema, een aaneenschakeling van uitgekiende composities. Een film die om verschillende redenen de adem doet stokken.

‘Notturno’ speelt vanaf deze week in de bioscoop.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud