Piketty's boodschap boeit ook op het scherm

De documentaire ‘Capital in the Twenty-First Century’ put gretig uit de popcultuur om het boek van Thomas Piketty te illustreren. ©rv

Het economische boek ‘Kapitaal in de 21ste eeuw ’ van Thomas Piketty werd in 2013 onverwacht een bestseller. De gelijknamige documentaire maakt de ideeën van de Franse econoom nu behapbaar voor een breed publiek. Een entertainende en bijzonder actuele film.

Thomas Piketty wist zeven jaar geleden niet goed wat hem overkwam. De Franse econoom en hoogleraar had de resultaten van vele jaren nauwgezet historisch onderzoek verwerkt in ‘Le capital au XXIe siècle’, een boek van bijna 1.000 pagina’s met tientallen grafieken. Hij dacht dat zijn analyse van de economische ongelijkheid die onze kapitalistische wereld plaagt hoogstens interessant zou zijn voor academici, economen en eventueel beleidsmakers, maar tot zijn grote verbazing scoorde hij een onvervalste bestseller.

De Engelstalige versie (‘Capital in the Twenty-First Century’) voerde drie weken de boekenlijst van The New York Times aan en in anderhalf jaar ging het werk wereldwijd meer dan 1,5 miljoen keer over de toonbank.

Wat?

‘Capital in the Twenty-First Century’ is een Nieuw-Zeelandse documentaire van Justin Pemberton. De film baseert zich op de gelijknamige bestseller van de Franse econoom Thomas Piketty over de geschiedenis en (mogelijke) toekomst van de economische ongelijkheid in onze samenleving.

Waarom de moeite?

Pemberton herleidt Piketty’s bijna 1.000 pagina’s tellende turf tot een verhelderende, goed behapbare en onderhoudend vertelde film van 100 minuten. Echt diepgravend wordt het (onvermijdelijk) nooit maar als historisch overzicht kan dit tellen.

Waar te zien?

Vanaf 25 november op cinemabijjethuis.be.

Veel mensen die het boek in huis haalden, geven echter toe dat ze er hoogstens in gebladerd hebben. Dat is meteen ook de reden waarom Piketty zijn zegen gaf toen de Nieuw-Zeelandse documentairemaker Justin Pemberton naar de filmrechten polste. Het boek is wel goed leesbaar, maar schrikt door zijn grondige en volledige aanpak veel lezers af. Pemberton gaat daarentegen op zoek naar de essentie van wat Piketty te vertellen heeft en die verpakt hij die in een aantrekkelijk papiertje. De regisseur noemt zijn versie geen verfilming, maar een aanvulling van het boek.

Piketty’s kernboodschap komt erop neer dat ongebreideld kapitaal leidt tot groeiende ongelijkheid. De auteur staaft die analyse met gegevens en statistieken van de voorbije 250 jaar, sinds de 18de eeuw. Toen was het leeuwendeel van de rijkdom in handen van de aristocratie, een elite die haar welvaart afschermde via een systeem van erfenissen. De Tweede Wereldoorlog kon de macht van die aristocratie definitief breken, maar Piketty maakt duidelijk dat de economische elite die nu de touwtjes in handen heeft op dezelfde manier dezelfde ongelijkheid veroorzaakt en in stand houdt. En dat belooft weinig goeds voor de nabije toekomst.

De documentaire haalt naast Piketty nog een resem andere vooraanstaande economen, historici, journalisten en specialisten - onder meer Joseph Stiglitz en Francis Fukuyama - voor de camera. Veel van de argumenten en ideeën die ze aanreiken, zijn even verrassend als logisch. Zo wijst de Britse historica Kate Williams erop dat mensen uit de 17de eeuw hun kleren droegen zolang die nog deugdelijk waren en dat het begrip ‘mode’ ooit uitgevonden is als manier om meer producten te verkopen. Aan de hand van een experiment met het bordspel Monopoly legt een psycholoog uit dat de uitwassen van het kapitalisme ook het gevolg zijn van de menselijke natuur.

Populaire cultuur

Veel van de mensen die 'Capital in the Twenty-First Century' in huis haalden, geven toe dat ze er hoogstens in gebladerd hebben. Dat is ook de reden waarom Piketty zijn zegen gaf toen Justin Pemberton naar de filmrechten polste.

De film neemt de kijker mee doorheen de wereldgeschiedenis en legt telkens de nadruk op de mogendheden die in elke gegeven periode de plak zwaaiden. Het resultaat is een samenhangend overzicht dat op geen enkel moment echt diep graaft, maar dat is door de reikwijdte van het onderwerp waarschijnlijk onvermijdelijk.

Pemberton is er in eerste instantie op uit om Piketty’s bevindingen overtuigend te illustreren, en dat doet hij met verve. Hij maakt daarbij ook gretig - misschien zelfs iets te gretig - gebruik van onze popcultuur. In zijn boek citeert Piketty uit het werk van Jane Austen en Honoré de Balzac om zijn gedachten in de verf te zetten, Pemberton haalt er fragmenten uit tientallen films, tv-series en liedjes bij, van ‘Wall Street’ en ‘The Simpsons’ tot Dolly Parton en een Brits animatiefilmpje over de nieuwe sociale voordelen van de late jaren 1940.

Het portret van onze huidige wereld dat Piketty en Pemberton schetsen, oogt weinig opbeurend. Zoals de kaarten nu liggen, zal de volgende generatie voor het eerst sinds vele eeuwen minder bemiddeld zijn dan de vorige, en de geschiedenis heeft al verschillende keren uitgewezen dat toenemende ongelijkheid tot gewelddadige crisissen leidt. De film benadrukt echter ook dat er remedies bestaan, en die hebben allemaal te maken met faire herverdeling. Of zoals Piketty het finaal zelf formuleert: ‘Er is geen enkele technische reden waarom we dit niet kunnen oplossen. De uitdaging is in de eerste plaats politiek en intellectueel.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud