Advertentie

Recensie | 'La Chimera', op jacht met een bende kunstrovers

De Britse acteur Josh O’Connor als Arthur, een archeoloog in 'La Chimera'. ©doc

Een Britse archeoloog zoekt zijn verdwenen verloofde, maar laat zich ook in met een olijke bende grafrovers. In ‘La Chimera’ verweeft de Italiaanse cineaste Alice Rohrwacher emotie, drama en humor met veel gevoel voor magisch realisme.

Het zegt iets over Italië dat mensen van het illegaal graven naar archeologische schatten een lucratieve bijverdienste kunnen maken. Tombaroli, noemen ze die grafrovers in de regio’s Toscane, Umbrië en Lazio. Dat deel van het schiereiland was vele eeuwen geleden de thuis van de Etrusken, een volk dat zijn artistieke kwaliteiten niet etaleerde om het leven te versieren, maar om de doden te dienen. Hun graftombes zitten vol standbeelden, juwelen, fresco’s en aardewerk.

De verhalen over de tombaroli lieten een diepe indruk na op de Italiaanse cineaste Alice Rohrwacher, die opgroeide in het Umbrische dorp Castel Giorgio. ‘Vooral in de jaren 80 en 90 waren ze erg actief in mijn streek’, zegt ze. ‘Volgens journalisten was de markt van gestolen archeologische kunst toen groter dan die van drugs. In Italië is de controle vandaag veel strenger, maar in het zuiden van het Middellandse Zeegebied bloeit die illegale handel wel nog.’

De essentie
  • ‘La Chimera’ is de vierde langspeelfilm van de Italiaanse Alice Rohrwacher.
  • Het hoofdpersonage is een jonge Britse archeoloog die zich inlaat met Italiaanse grafrovers en op zoek is naar zijn verdwenen verloofde.
  • Rohrwacher maakt er een gelaagd drama van over twee werelden die naast elkaar bestaan.

In ‘La Chimera’, Rohrwachers vierde langspeelfilm na onder meer ‘Le meraviglie’ en ‘Lazzaro felice’, verdient de hoofdfiguur Arthur (prima vertolkt door de Britse Josh O’Connor) zijn brood als tombarolo. Of liever, dat deed hij, want hij heeft er net een gevangenisstraf op zitten en is vastbesloten zich niet meer in te laten met zijn criminele kompanen. Als buitenlander in Italië is hij sowieso altijd een buitenbeentje geweest. Bovendien wringt zijn romantische inborst met het individualisme van de jaren 80. Hij wordt gedreven door zijn buikgevoel, en niet door commerciële plannen. Ironisch genoeg maakt net dat hem cruciaal voor zijn vrienden: Arthur voelt instinctief waar schatten in de grond zitten. Daarom laten ze hem niet zomaar los.

Maar wat Arthur nog het meest bezighoudt, is de verdwijning van zijn verloofde Beniamina. Hij is obsessief naar haar op zoek, en heeft de indruk dat zijn bijzondere talenten van pas zullen komen. Rohrwacher: ‘Arthur zit klem tussen twee werelden. Hij staat met de ene voet in het heden en met de andere in het verleden, zowel zijn eigen verleden met Beniamina als dat van de streek. Die tweespalt is niet vol te houden: een van de twee moet bezwijken. Dat idee heb ik gehaald uit gesprekken met echte grafrovers. Zij vertelden me hoe ze zo’n Etruskisch graf binnendrongen, daar prachtige fresco’s ontdekten en die schilderijen plots voor hun ogen zagen verdwijnen door de instroom van verse lucht.’

Grommende honden

In Rohrwachers films zit altijd een liefde voor magisch realisme. Er sluipt een speelsheid in, waardoor ze nooit sentimenteel of zwaar worden. In ‘La Chimera’ ziet Arthur ruziënde mannen als grommende honden, kijken personages occasioneel in de camera en wordt al eens een dansje gedaan.

Rohrwacher durft de beelden zelfs te versnellen, wat doet denken aan slapstick of de kolder van Benny Hill. ‘Ik hoop dat mijn film grappig genoeg is’, zegt ze. ‘In wezen is dit een verhaal over het hiernamaals, over de relatie van een volk met de dood. Over hoe we daar vroeger mee omgingen en hoe we dat in de toekomst zullen doen. Dat zijn stevige thema’s, daarom wilde ik de film zo lichtvoetig mogelijk maken. En daarom is Arthur ook een tragikomisch personage.’

De film gaat over stevige thema's, daarom wilde ik hem zo lichtvoetig mogelijk maken.

Alice Rohrwacher
Cineaste

Of de humor aanslaat, hangt af van je smaak. Maar je wordt zeker meegetrokken in Arthurs mystieke zoektocht en in de diverse manieren waarop Rohrwacher haar thematiek omzet in cinema. Ze speelt constant met het idee van twee werelden die naast - of op - elkaar bestaan. De rol van Flora, de moeder van Arthurs verdwenen verloofde, gaf ze niet toevallig aan Isabella Rossellini. Als kind van de Italiaanse cineast Roberto Rossellini en de Zweedse Hollywoodactrice Ingrid Bergman draagt de actrice twee filmwerelden in zich.

Rohrwacher wisselt ook enkele keren van beeldformaat, een verwijzing naar de technische evolutie in de cinema. Maar die vondst loopt het verhaal niet in de weg. Dat geldt ook voor de mythologische referenties. De film verweeft de mythe van Orpheus als een rode draad door het verhaal, met Arthur als iemand die in de onderwereld op zoek gaat naar zijn geliefde. Zijn naam zet de culturele botsing tussen die Britse hoofdfiguur en de Italiaanse geschiedenis in de verf.

Een ander karakter heet Italia, nog zo’n opvallende naam, zeker voor een vrouw die van oorsprong niet Italiaans is. ‘In dit racistische land is het goed eraan te herinneren dat alle Italianen inwijkelingen zijn', zegt Rohrwacher. 'Onze verre voorouders kwamen niet van hier. Net zoals alle volkeren waren ze op zoek naar een plek om te leven. De Italiaanse geschiedenis is er een van migratie.’

‘La Chimera’ speelt vanaf woensdag in de bioscoop.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.