'System Crasher': Tussen de mazen van het sociale net

Helena Zengel ziet eruit als een cherubijntje, maar ze is wel degelijk een probleemkind.

In haar debuutfilm ‘System Crasher’ richt Nora Fingscheidt de camera op de opvang van getraumatiseerde en moeilijk handelbare kinderen. Het resultaat is een wurgend en genuanceerd portret, en een hulde aan de mensen die hen proberen te helpen. Tussen de mazen van het sociale net

Hoe ga je om met een kind als Benni? Op haar negende heeft het meisje al talloze pleeggezinnen, weeshuizen en andere instellingen gekend, en nergens vond ze haar thuis. Een reden is dat het kind soms uitbarst in gewelddadige driftbuien. Het helpt ook niet dat haar moeder haar voortdurend aan het lijntje houdt. Het ene moment krijgt ze te horen dat ze thuis opnieuw welkom is, het volgende scheept haar moeder haar toch weer af met een flauw excuus.

‘Het zou veel gemakkelijker zijn als haar moeder gewoon resoluut zei dat Benni niet meer bij haar kan wonen', zegt regisseur Nora Fingscheidt. ‘Dan zou het meisje het weeshuis of pleeggezin kunnen aanvaarden. Maar omdat de moeder een extreem zwakke persoon is die altijd doet wat anderen haar opdragen, blijft Benni hopen, en dat is desastreus.’

Geen clichés 

 Een duidelijke reden waarom het meisje in ‘het systeem’ zit in plaats van bij haar moeder geeft Fingscheidt niet. ‘System Crasher’ is het resultaat van jarenlang onderzoek in het soort instellingen die in de film aan bod komen. De cineaste kreeg het idee toen ze een documentaire maakte over een opvangcentrum voor dakloze vrouwen in Stuttgart. Ze schrok toen daar een meisje van amper 14 kwam verblijven. Dat was de eerste keer dat Fingscheidt de term ‘system crasher’ hoorde.

Letterlijk betekent het iemand die het systeem in elkaar doet storten, in werkelijkheid gaat het om jonge mensen die overal buitengezet worden omdat ze zich niet kunnen gedragen. ‘De meesten belanden op straat of in de gevangenis,’ zucht de cineaste. 

De film past er echter voor op om een miserabilistisch of clichématig beeld te schetsen van de situatie. ‘System Crasher’ is geen zwartgallig verhaal over een rebelse tienerjongen uit de grootstad of een problematische puber met een migratieachtergrond. In plaats daarvan presenteert Fingscheidt op een beklijvende en vaak poëtische manier een personage dat de kijker compleet op het verkeerde been zet.

Benni is een jong blank kind dat altijd in een middengrote stad heeft gewoond en ook niet uit een straatarm gezin komt. Met haar vlasblonde haar, blauwe ogen en bleke huid ziet ze er zelfs uit als een cherubijntje. ‘Dat was een gelukkig toeval bij de casting,’ geeft Fingscheidt toe.

 ‘Ik had me Benni eerlijk gezegd ook voorgesteld als een mager meisje met donker haar en wallen onder de ogen. Toen ik mijn hoofdactrice Helena Zengel zag, opende dat nieuwe perspectieven. Ik wou sowieso alle mogelijke clichés vermijden die een gemakkelijke uitleg zouden geven aan Benni’s gewelddadige gedrag. Dan zou de kijker verplicht zijn om echt stil te staan bij haar situatie en problematiek.’ 

 Pluim 

De informatie die de regisseur tijdens haar research bovenhaalde en waarmee ze haar script voedde, was zelden rooskleurig. Fingscheidt staat er wel op om een pluim te geven aan de professionelen uit de zorgsector. ‘Ik heb enkel mensen ontmoet die er alles aan doen om die kinderen te helpen,’ zegt ze. ‘Nochtans moeten ze werken in heel ondankbare omstandigheden. Te weinig budget, te veel kinderen onder hun hoede, te veel opdrachten, het is vaak dweilen met de kraan open.’ 

 

Ze kreeg bovendien zo vaak gruwelverhalen te horen dat ze er bijna zelf aan onderdoor ging. Verschillende van die details zijn ook in de film beland, zoals de reden waarom Benni niet verdraagt dat iemand haar gezicht aanraakt of het gebruik van pillen om de kinderen kalm te krijgen.

‘Dat is helaas een veel voorkomende praktijk, in de VS nog meer dan in Europa,’ legt Fingscheidt uit. ‘Kinderen van 3 of 4 jaar oud krijgen medicijnen te slikken omdat ze hyperenergiek zijn. Ik was zelf hyperactief als kind, en ik ben blij dat ik aan dat soort behandeling ontsnapt ben. Niemand weet wat op lange termijn de gevolgen van die medicijnen zijn voor de ontwikkeling van de hersenen.’ 

Het zegt veel over de pure kracht van ‘System Crasher’ dat hij ondanks zijn vaak huiveringwekkende thematiek een groot publiek bereikt. Fingscheidt ging ervan uit dat ze met een spotgoedkope (1,5 miljoen euro) alternatieve film over een getraumatiseerd kind hoogstens 10.000 kijkers zou lokken in Duitsland. Uiteindelijk kochten 600.000 toeschouwers een ticket. En wat nog beter is: de film heeft een debat op gang gebracht. ‘De mensen die voor kinderen als Benni zorgen, voelen zich eindelijk gehoord,’ vertelt Fingscheidt. ‘In sommige steden is het budget voor kinderzorg zelfs gestegen als reactie op onze film. Het is ongelooflijk.’ 

‘System Crasher’ speelt vanaf deze week in de bioscopen. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud