'The Painted Bird' verpakt gruwel in wondermooie beelden

Een zesjarige jongen ondergaat eindeloos de wreedheden van een oorlog.

Met ‘The Painted Bird’ komt een van de meest controversiële films van het jaar in de zalen. De drie uur durende bewerking van Jerzy Kósinski’s notoire roman toont de omzwervingen van een jongen tijdens WO II en de gruwel die hij ervaart. Een gedurfde parel, voor wie tegen een stootje kan.

Is ‘The Painted Bird’ een zin- en eindeloze parade van doffe ellende en onmenselijke toestanden? Of is dit een eerlijk en moedig portret van een gezicht dat de mensheid liever verborgen houdt? De meningen waren sterk verdeeld toen de Tsjechische regisseur Váslav Marhoul vorig jaar op het festival van Venetië zijn nieuwe film voorstelde.

Trailer

Maar dat waren ze ook toen de Pools-Amerikaanse auteur Jerzy Kósinski in 1965 ‘De geverfde vogel’ publiceerde, de roman waarop Marhoul zich baseert. Het gaat tenslotte over de huiveringwekkende belevenissen van een zesjarige jongen tijdens de Tweede Wereldoorlog in een niet nader bepaald Centraal- of Oost-Europees land. Als de oude vrouw die voor hem zorgt onverwacht overlijdt, staat de knaap er alleen voor en begint hij rond te zwerven. Omdat hij er door zijn donkere haar, ogen en huid joods of Roma uitziet, wordt hij zowat overal onthaald op vijandigheid en wreedheid.

De zaal uit

Net als Kósinski in zijn roman duwt Marhoul die niet aflatende brutaliteit drie uur lang naar het voorplan van zijn film. Vernedering, mishandeling, verminking, bestialiteit, incest, verkrachting, niets blijft de jongen bespaard, als getuige of als slachtoffer. Tijdens de eerste officiële voorstellingen op internationale festivals liepen telkens tientallen toeschouwers de zaal uit omdat ze het niet meer aankonden.

Het probleem is dat de kijker de gruwelscènes in zijn hoofd extreem brutaal maakt. Als ze de zaal uitlopen, is dat dus niet door mij maar door zichzelf.
Váslav Marhoul
Regisseur

Zelf snapt hij die reactie niet goed, zegt Marhoul. ‘Er zitten geen expliciet gewelddadige scènes in mijn film,’ merkt hij op. ‘Alles wordt netjes gesuggereerd. Ik breng alleen het begin en de gevolgen in beeld. Het probleem is dat de kijker die scènes in zijn hoofd extreem brutaal maakt. Als ze de zaal uitlopen, is dat dus niet door mij maar door zichzelf. Ik toon het geweld niet, maar ze zien het toch.’

Kort

‘The Painted Bird’ is een schokkend drama van de Tsjechische regisseur Václav Marhou. De film volgt een jongen die tijdens de Tweede Wereldoorlog rondzwerft en overal wreedheid en uitbuiting ervaart.
Aan de basis ligt de controversiële roman ‘De geverfde vogel’ uit 1965 van Jerzy Kósinski. Marhoul verpakt de beenharde inhoud in bloedmooie zwart-witbeelden en legt zo de realiteit van die wereld bloot: uiteindelijk regeert het geweld.

Ook al speelt ‘The Painted Bird’ zich af tijdens WO II, de cineast houdt vol dat dit geen oorlogsfilm is. Het is zelfs geen historisch drama. De wereld waarin de jongen rondloopt, noemt Marhoul tijdloos en universeel. Om die reden zijn de weinige dialogen ook in het Interslavisch, een soort Slavisch Esperanto. Op die manier wijst de film geen specifiek land of volk met de vinger. De onderliggende waarheid is niet mis te verstaan: de agressie, bekrompenheid en wreedheid die de dorpelingen aan de dag leggen, zit in ons allemaal.

Afgestompt

De grote kracht van ‘The Painted Bird’ is dat Marhoul onvervaard een weinig nobele realiteit in beeld brengt. Je kunt beslissen te focussen op de schoonheid van die wereld. De adembenemende zwart-witcomposities spreken wat dat betreft voor zich. Maar wie uit het oog verliest dat onder dat vernislaagje een heel andere waarheid broeit, is in het beste geval naïef. Het maakt van ‘The Painted Bird’ allesbehalve een gemakkelijke ervaring. Je kunt aanvoeren dat Marhoul zo meedogenloos te werk gaat dat je als kijker op den duur afgestompt raakt. Maar ook dat is de bedoeling. Hetzelfde overkomt namelijk het jonge hoofdpersonage, en die evolutie vormt het hart van de tragedie.

Marhoul weet trouwens waarover hij het heeft. Op de kostschool werd hij net als andere leeftijdsgenoten mishandeld door oudere leerlingen. Als reservist voor het Tsjechische leger ging hij op missie naar Afghanistan en stelde vast hoe de taliban twaalf kinderen vermoord hadden omdat ze volleybal speelden. Toen hij voor Unicef werkte, bezocht hij vluchtelingenkampen in Rwanda, waar hij vreselijke verhalen hoorde, ook van kinderen.

Als hij dan stelt dat hij films maakt ‘omdat hij iets wil zeggen’, klinkt dat niet als een holle leuze. Marhoul wroette elf jaar om ‘The Painted Bird’ te maken: twee om de rechten te verwerven, drie om een werkbaar scenario te schrijven, vier om de financiering voor elkaar te krijgen, en twee om de film te draaien en af te werken. Dat komt ervan met zo’n intens donker verhaal, al houdt Marhoul vol dat ‘The Painted Bird’ uiteindelijk over liefde, goedheid en hoop gaat. ‘Zonder de duisternis zien we die mooie dingen niet,’ stelt hij.

Vanaf deze week in de bioscoop.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud