Het bewakingskapitalisme in beeld

Beeld van een Amerikaanse satelliet. ©© Trevor Paglen

Beelden van bewakingscamera’s. Van drones. Van satellieten. Ze fascineren de Amerikaanse geograaf en beeldend kunstenaar Trevor Paglen (44) mateloos. ‘Omdat ze ons helpen het historische moment te zien waarin we ons bevinden.’

En dat moment wordt volgens hem beheerst door het ‘surveillance capitalism’, het alomtegenwoordige toezicht van de staat en de markt op de burger. Waarbij we met z’n allen uitgebreid worden bekeken en vermarkt. ‘De meeste beelden worden tegenwoordig niet meer gemaakt door en voor mensen. Ze worden gemaakt door machines om door andere machines te worden bekeken en geïnterpreteerd’, zegt Paglen.

De surveillancetechnologie heeft maatschappelijke gevolgen waar hij zich zorgen over maakt. Maar ze levert ook fascinerende beelden op, toont de monografie ‘Trevor Paglen’, uitgegeven door Phaidon. Je krijgt foto’s van militaire drones die soms amper zichtbaar zijn in de majestueuze kleurenpaletten van de hemel boven de woestijn in Nevada. Je ziet installaties met landkaarten en beelden van communicatiekabels die aan land komen bij New York om te worden afgetapt door de Amerikaanse veiligheidsdiensten.

Uiteindelijk is neutraliteit een constructie.
Trevor Paglen
geograaf en beeldend kunstenaar

Verder ook lange lijsten van codenamen zoals Ice Rocket, Insult Spasm en Intruder die geheime diensten gebruiken, vage en korrelige beelden van onderzeese internetkabelknooppunten, militaire installaties die contrasteren met ogenschijnlijk banale foto’s van huizen en bedrijfjes die in werkelijkheid een rol spelen in de duistere operaties van de ‘surveillance state’.

Onderzoekskunstenaar

Paglen werd voor zijn eigenzinnige kunst gelauwerd met onder meer de Pioneer Award van de Electronic Frontier Foundation en werd daarbij omschreven als een ‘baanbrekende onderzoekskunstenaar’. Zijn werk was al te zien in het Tate Modern in Londen en het Metropolitan Museum of Art in New York.

Er zit ook een filosofische, haast activistische kant aan zijn werk. ‘Al die beelden doen de macht van markten en politie op ongeziene wijze toenemen’, stelt hij. ‘Bovendien worden ze geïnterpreteerd door algoritmes en krijgen ze daardoor een zekere objectiviteit toegemeten. Maar uiteindelijk hanteren die programma’s criteria om mensen en voorwerpen van een label te voorzien, en die criteria houden culturele en politieke waardeoordelen in.’

In de monografie is een reeks foto’s te zien van een vrouw. Het lijken pasfoto’s, maar ze trekt allerlei gezichten. Op het beeld met de grimas staat: ‘gender: female 80,73%, male 19,27%’. Op het volgende beeld kijkt de vrouw neutraal: ‘gender: female 50,31%, male 49,69%'. De inschattingen worden gemaakt door een algoritme.

Paglen: ‘De vraag is, hoe definieert het algoritme mannelijk en vrouwelijk? Wat is honderd procent vrouwelijk? Soms zeggen informatici me dat ze de software neutraler kunnen maken door wegingen aan te passen. Maar uiteindelijk is neutraliteit een constructie.’

Tor

Paglen wil niet alleen het historische moment tonen met zijn kunst. Hij wil ook tonen hoe het anders zou kunnen zijn. Ooit maakte hij een ‘Autonomy Cube’, een kubus waar bezoekers toegang hebben tot het internet via het netwerk Tor, dat toelaat anoniem het internet te gebruiken. Daarbij wordt ook de wifi van het museum een knooppunt in het Tor-netwerk. Zo kiest het artistieke instituut dus partij in het grote debat over privacy, ordehandhaving en surveillance.

Lauren Cornell e.a. - Trevor Paglen - 2018, Phaidon, 160 blz., 39,95 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content