Spelen tussen de groten

©Fondation Folon, ADAGP, Paris, 2018

In de Fondation Folon worden voor het eerst de foto's getoond van de Belgische kunstenaar Jean-Michel Folon.

‘Je kijkt naar zijn werk met hetzelfde plezier waarmee je als kind uitkeek naar de wonderlijke avonturen van Little Nemo, of later, naar de tekeningen van Saul Steinberg.’ Die quote van tijdgenoot Federico Fellini staat op de muur van de allereerste foto-expo van (en over) de Belgische kunstenaar Jean-Michel Folon (1934-2005).

Fellini was lang niet de enige kunstenaarsvriend die ontroerd raakte door Folons vogels, zijn iconische blauwe man of de vele speelse accenten in zijn eenvoudige composities. Gezichten, maskers, pijlen, wolkenkrabbers en vergezichten keren vaak terug. Telkens worden ze vanuit andere disciplines en invalshoeken nieuw leven ingeblazen.

Kinderlijke verwondering

Fellini was lang niet de enige kunstenaarsvriend die ontroerd raakte door Folons vogels, zijn iconische blauwe man of de vele speelse accenten in zijn eenvoudige composities

Ze herinneren de kunstenaar af en toe ook aan de pietluttigheid van het bestaan. Soms is het voor de kleine man eenzaam verdwalen in de massa, de hoogbouw of het wolkendek aan de horizon. Het constante spiegelen tussen wat echt in een mensenhoofd omgaat en hoe het wordt gepercipieerd, vertelt het grotere verhaal achter de kinderlijke verwondering. Achter een vrijheidsdrang die stuit op existentiële eenzaamheid.

Federico Fellini op de set. ©Fondation Folon, ADAGP, Paris, 2018

Folon was boekillustrator, affiche- en postzegelontwerper, tekenaar, schilder en beeldhouwer. Geboren in Brussel zou hij doorbreken in de Verenigde Staten, waar hij in de jaren zestig al geregeld de cover van Esquire, Time en The New Yorker illustreerde, en wonen in Frankrijk en Monaco.

In het zuiden van het land is zijn oeuvre bekend bij jong en oud, in Vlaanderen veel minder. Zonnekloppers passeren op het strand in Knokke weleens langs zijn bronzen man met hoed die bij vloed overspoeld wordt, pendelaars langs zijn wandelende wolkenkrabber in de Brusselse Noordwijk.

Stijlvolle zwart-witprints

Maar dat Folon ook fotograaf was, wisten ze zelfs in Franstalig België pas zes jaar na zijn dood, toen in zijn nalatenschap een reeks stijlvolle zwart-witprints werd gevonden. De selectie op ‘Folon Photos Graphiques’ in de Fondation Folon in Terhulpen werd genomen tussen eind jaren vijftig en begin jaren tachtig, de periode waarin hij zijn fototoestel overal mee naartoe nam.

In het atelier van Giorgio Morandi. ©Fondation Folon, ADAGP, Paris, 2018

‘Maar hij heeft zichzelf nooit als een fotograaf gezien’, zegt Pauline Loumaye, die de expo cocureerde met Stéphanie Angelroth, directrice van de Fondation Folon. ‘Fotograferen was vooral een hulpmiddel om ideeën vast te leggen die ander beeldend werk konden inspireren.’

Daarom zijn de foto’s van zijn reizen naar de VS, Mexico en Egypte nooit getoond. Noch die van de atelier- en filmsetbezoeken aan zijn vrienden, die het werk van hun Belgische collega even bevreemdend als hilarisch vonden. ‘Ze moesten vaak aan hem denken als ze tijdens hun eigen trips voor eigen ogen een typisch Folon-beeld met een pijl of een gezicht zagen opduiken. We tonen onder andere een facsimile van een pijlfoto die Henri Cartier-Bresson hem in 1963 opstuurde vanuit Mexico.'

In een kamer vol spiegels kan je letterlijk in zijn hoofd kruipen

Elders refereren filmfragmenten aan de gezichten die de kunstenaar overal in herkende. Een naïeve eigenschap die hij cultiveerde in foto’s van lichtschakelaars, lavabo’s, brievenbussen en benzinepompen. Het atelier van James Ensor hangt treffend naast enkele Mexicaanse dodenmaskers. Objecten uit een stilleven van Morandi, vereeuwigd in ’s mans werkruimte na zijn dood, zijn verstillende getuigen van een groots oeuvre.

En tussen portretten van David Hockney, Woody Allen en, jawel, Saul Steinberg, wiens cartoons een voorbeeldfunctie hadden, duikt ook nog een geestig gemaskerde Pierre Alechinsky op. Speelvogels onder elkaar.

Kortfilm met Woody Allen

De foto-expo is een verhelderende aanvulling bij het museum, dat een chronologisch overzicht geeft van de carrière van Folon. Van zijn vroege magazine- en boekencovers, over zijn kleurrijke aquarellen en affiche-ontwerpen voor Greenpeace en Amnesty International tot zijn speelse mail art, zijn boten gemaakt uit recyclagemateriaal en zijn grote beelden.

©Fondation Folon, ADAGP, Paris, 2018

Stuk voor stuk geven ze aan dat kunst niet ingewikkeld of aanstootgevend hoeft te zijn. Dat laatste is misschien een van de redenen waarom de man, die grote tentoonstellingen had in het MoMA in New York en op de Biënnale in Venetië, ooit een kortfilm maakte met Woody Allen en tot op het allerlaatste moment in de running was om het logo van Apple te leveren, boven de taalgrens veel minder bekend is.

Het komt natuurlijk ook doordat zijn museum zich niet in de hoofdstad bevindt, maar in de groene zuidrand van Brussel. Meer bepaald in Terhulpen, niet ver van Genval, waar hij als kind de oorlogsjaren doorbracht.

Als zoon van een papierhandelaar stond het dan misschien wel in de sterren geschreven dat hij zou gaan tekenen, Brussel zou niet zijn uitvalsbasis worden. Hij brak er zijn architectuurstudies af om te gaan tekenen in Frankrijk.

Toch zou zijn werk pas echt aanslaan in de Verenigde Staten. Daar werd illustreren meer als een echte kunst beschouwd, en was men ook niet vies van commercieel werk. Het was zelfs een verrassing dat de kunstenaar na jaren in het buitenland zijn museum alsnog in België wilde onderbrengen.

Zijn naaste omgeving begreep het niet, want er waren aanbiedingen uit Fontainebleau en Venetië. Maar de sprookjesachtige, groene omgeving van de vierkantshoeve op het Solvay Domein, waar zijn museum sinds 2000 gevestigd is, deed hem overstag gaan. De gemoedelijkheid en verstilling van het landschap zitten zijn werk ook beter dan het beton, de hoogbouw en de hectiek van de grootstad, die zijn leefwereld en creaties wel binnendrongen, maar zijn personages wilden toch vooral opgaan in de vrije natuur. 

De klassen met Waalse en Brusselse schoolkinderen schuiven hier aan om (letterlijk) een boek vol beelden binnen te gaan en ondergedompeld te worden in een magische, pastelkleurige belevingswereld. Na kennis gemaakt te hebben met de vogel, een simpele pennentrek als teken van vrijheid, leren ze ook het blauwe mannetje met de hoed kennen.

In eerste instantie een zelfportret, zou het personage later symbool beginnen staan voor de universele man. In een kamer vol spiegels kan je letterlijk in zijn hoofd kruipen. Folons manier om aan het publiek duidelijk te maken dat ieder zijn eigen realiteit heeft.

‘Folon Photos Graphiques’ loopt tot 25 november in de Fondation Folon in Terhulpen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content