reportage

Verontrustend, maar niet freaky

'Take off' 2012 © Roger Ballen ©Roger Ballen

Geen fotograaf die dieper in de krochten van de menselijke ziel neerdaalt dan Roger Ballen. Straks toont de 69-jarige Amerikaan zijn werk in Brussel.

Op de vloer van de CENTRALE for contemporary art in Brussel lig-gen paspoppen, stoelen en muziekinstrumenten. Die moeten tegen 14 november een ‘ballenesque’ orkest vormen. Aan de muur komen ongepubliceerde grootformaten uit ‘Rats’. In die recente reeks voert Roger Ballen een excentrieke stoet van dode of levende mensen en dieren in met flash verlichte ruimtes op.

De meeste fotografen kijken naar buiten. Ik kijk naar binnen.
Roger Ballen, fotograaf

Ballen, bekend om zijn even expressie-ve als introverte insider art, omschreef ‘Rats’ al eens als een theater van het absurde. Maar de reeks snijdt dieper. ‘Het probleem met onze samenleving is dat de meeste mensen bang zijn van hun onderbewustzijn of hun schaduwkant. Als ze er op een onbewaakt moment toch mee worden geconfronteerd, noemen ze dat ‘freaky’. Maar mijn foto’s zijn niet freaky. Ze verontrusten alleen omdat ze iets doen met de gemoedstoestand van wie ernaar kijkt. Iets wat niet te rationaliseren valt. Dat is ook de reden waarom mijn beelden worden herinnerd, iets waar de meeste fotografie vandaag in faalt.’

'Beginning and ending' 2013 © Roger Ballen ©Roger Ballen

Ballen, die al ruim dertig jaar in Zuid-Afrika woont en werkt, ontdekte de fotografie in zijn tienerjaren via de kunstgalerij die zijn moeder in zijn toenmalige thuisbasis New York uitbaatte. ‘De belangrijkste fotografen kwamen er langs. Henri Cartier-Bresson herinner ik me als een weinig spraakzame man, maar zijn ‘beslissende moment’ zou mijn fotografie meer dan elk ander concept definiëren.’

Dat Ballen psychologie en geologie studeerde, hoeft niet te verbazen als je ziet hoe graag hij met zijn beelden in de diepte graaft. ‘Psychologie en geologie fascineren me om dezelfde redenen als fotografie en kunst dat doen. De meeste fotografen kijken naar buiten. Ik kijk naar binnen.’

Zelfvertrouwen

Twee zaken waren cruciaal voor Ballens ontwikkeling. Er was de vijf jaar durende roadtrip die hij in de jaren zeventig maakte. ‘Ik liftte van Caïro naar Kaapstad, en van Istanboel naar New Guinea. Op mijn 28ste had ik de (buiten)wereld gezien. Ik herinner me nog dat ik achteraf mijn vader en mijn toekomstige vrouw zei: ‘Ik denk dat ik de mensheid begrijp.’’

Even bepalend was ‘Dorps: Small Town of South Africa’, de serie die hij tussen 1982 en 1986 maakte en waarvoor hij voor het eerst de huizen van mensen binnenging om te fotograferen. Daarna wilde hij nooit meer naar buiten. ‘Dat kwam niet alleen door het felle Zuid-Afrikaanse licht. Wat ik binnen te zien kreeg, vond ik psychologisch en fysiek veel interessanter.’

‘Memento Mori’, 2012. ©Roger Ballen

Het was de eerste stap naar wat de kunstenaar nu ‘ballenesque’ noemt. ‘Zoals kafkaiaans de beste manier is om de wereld van mijn favoriete auteur Franz Kafka te omschrijven, vat ballenesque mijn universum. Tot enkele jaren geleden vond ik mijn werk nog te beperkt voor zo’n beladen term, maar door met verschillende materialen en media te werken heeft mijn zelfvertrouwen een boost gekregen.’

De iconische video die hij samen met de succesvolle Zuid-Afrikaanse rockband Die Antwoord maakte, heeft zeker bijgedragen. Daarin zingt Yo-Landi Visser ‘I fink u freeky and I like you a lot’ terwijl ze in een badkuip een eend recht in de ogen kijkt. In een andere scène bevindt ze zich in dezelfde groezelige, claustrofobisch aandoende ruimte met primitieve tekeningen aan de afbladderende muur en moet ze een rat uit het spiegelei kloppen dat ze aan het bakken is.

Het is een bevreemdend, maar intrigerend universum waarin Ballen vertoeft.

‘Roger Ballen - The Theatre of the Ballenesque’ opent op 14 november en loopt tot 14 maart in de CENTRALE for contemporary art in Brussel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n