De vrije vogel in Panamarenko

©courtesy collection M HKA

De zondag overleden kunstenaar Panamarenko heeft tijdens zijn carrière nooit ecxlusief voor een galerie gewerkt. Hij stond op zijn onafhankelijkheid.

Wide White Space, Deweer Gallery, Ronny Van de Velde, Brachot, Mulier& Mulier, Jamar Gallery. Panamarenko keek niet op een galerie meer of minder. Hij verbond zich nooit exclusief aan een galerie. Hij stond op zijn onafhankelijkheid. Daar kwamen wel eens brokken van, zoals met zijn oude kompaan Ronny Van de Velde. Hun samenwerking hield in 2004 abrupt op. Het is nooit meer goed gekomen tussen de twee. Ronny Van de Velde was gisteren aan de telefoon niet erg happig om veel te vertellen. ‘Ik heb die episode allang afgesloten. Kort geleden zocht Panamarenko wel contact. Alsof hij iets voelde aankomen. Maar ik had er geen zin in. Hoe ik hem vond als kunstenaar? Ik zag hem af en toe toveren.’

Het conflict met de kunstenaar draaide rond de verkoop van werken. ‘Ik ging ook om met Jos Jamar en Marc Deweer en Ronny dacht dat ik handelde met anderen. Maar dat ging om kleine spullen’, zei Panamarenko in een lang interview met onze krant in 2005. Van de Velde had in 2002 voor Panamarenko een groot gebouw gekocht in Borgerhout waar hij kon wonen en werken, de Antwerpse Luchtschipbouw. Maar Panamarenko kon er niet aarden en trok na zijn huwelijk met Eveline Hoorens naar Oost-Vlaanderen. Van de Velde verkocht het gebouw en zijn werken van Panamarenko aan Jos Jamar en enkele vennoten.

Kind aan huis

Jamar was gisteren ook zwijgzaam. ‘Uit respect voor de familie. Voor mij moet de onverwachte dood van Panamarenko ook even bezinken’, zei hij. Gelukkig is er nog Gerald Deweer van de gelijknamige galerie in Otegem. Hij vernam het nieuws zondagnamiddag op de finnisage van de allerlaatste tentoonstelling bij Deweer Gallery.

Panamarenko was als een vulkaan: erg onvoorspelbaar. Een expo met nieuw werk was altijd een grote verrassing.
Gerald Deweer, Deweer Gallery

‘De sfeer sloeg wel eventjes om, ja. Panamarenko is hier zo lang kind aan huis geweest. Vorig jaar gingen we nog eten toen bij ons een grote expo liep om 35 jaar samenwerking te vieren. Panamarenko was als een vulkaan: erg onvoorspelbaar. Een expo met nieuw werk was altijd weer een grote verrassing. Hij bracht soms halve spektakels mee naar Otegem. Eén keer liet hij een vijver uitgraven om zijn nieuwe uitvinding te testen. Of die keer dat hij hier in de velden landde met een helicopter die we voor hem hadden moeten huren. Hij woonde toen nog bij zijn moeder in Antwerpen. Zij was erg ziek, en, zo beweerde hij, die helicopter was een manier om tijd te besparen. (lacht) Dat leek ons een leugen om bestwil. Hij wilde gewoon graag nog eens in een helicopter zitten.’

Ook kinderen keken vol verwondering naar zijn werken. Gerald Deweer was tien toen hij op school een spreekbeurt hield over Panamarenko. ‘Ik had een werkje uit de galerieverzameling meegenomen: een flipflow met vleugeltjes. De hele klas was laaiend enthousiast. Er wordt weleens gezegd dat kinderen hun creatieve kant verliezen als ze volwassen worden. Panamarenko is altijd een kind gebleven. Hij kon nog altijd heel enthousiast praten over vliegtuigen, materialen en techniek. Als ik hem thuis ging ophalen met een auto die hij voor het eerst zag, vertelde hij in geuren en kleuren over de techniek van mijn wagen.’

©Wouter Van Vooren/IMAGEDESK

Het duurste verkochte kunstwerk bij Deweer is ‘Donderwolk’. Het kostte 750.000 euro. Dat is een forse prijs voor een Panamarenko. Op de veilingmarkt lopen de prijzen niet zo hoog op. Het duurst geveilde werk is ‘Prova-Car’ uit 1967. Het ging bij Christie’s in Londen voor 301.580 euro onder de hamer. De koper was de Vlaamse overheid. Het maakt nu deel uit van de collectie van het M HKA. Vorig jaar werd ‘Scimitar’ bij Campo & Campo geveild voor 230.000 euro.

‘Ik herinner me nog ‘Das Flugzeug’ uit 1967, dat 30 jaar geleden voor 20 miljoen oude franken naar het Kunstmuseum van Wolfsburg is verhuisd. Niet via ons overigens’, zegt Erik Mulier van Mulier&Mulier uit Knokke. De Muliers leerden Panamarenko kennen op een feestje waar een verzamelaar werk van hem kocht. ‘We zijn hem blijven ontmoeten. Toen we onze galerie in 1988 openden, verkochten we onze eerste Panamarenko’s. Vroeger leefde de perceptie dat je op iedere hoek van de straat een Panamarenko kon kopen. Maar zijn productie was vrij beperkt. Hij werkte heel lang aan een kunstwerk. Op vraag van de verschillende galeries maakte hij wel multiples van zijn werken, kopieën zeg maar. Die drukten zeker in de jaren 80 de prijzen omdat die multiples bij Belgische collectioneurs bleven hangen. Ze vonden hun weg niet naar het buitenland. De markt geraakte op die manier oververzadigd. Die periode is wel voorbij.’

Geld

Volgens Mulier was Panamarenko niet echt geïnteresseerd in geld. ‘Ik herinner me nog dat we in 2005 in een restaurant zaten met de ondernemer Joop van Caldenborg, de eigenaar van Museum Voorlinden in Wassenaar. Hij was een fan. Zeker toen bleek dat hij nog gevechtspiloot bij het Nederlandse leger was geweest. Dat triggerde Panamarenko. Op het einde van het etentje stemde Panamarenko toe een raket voor van Caldenborg te bouwen. Prijs: 500.000 euro. Twee weken later zegde hij de deal op. Hij besliste met pensioen te gaan. Hij begon er onlangs nog over. ‘Weet je nog die story met die van Caldenborg?’, vroeg hij. Zo was Panamarenko. Dat hij 500.000 euro was misgelopen deerde hem niet.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud