Italiaans kunstenaar die ons denken ontregelt met een banaan

Het kunstwerk 'Comedian' van de Italiaan Maurizio Cattelan. ©EPA-EFE

Een gouden smartphone, een eiland, een diamanten halsketting voor hun chihuahua: rijke mensen besteden hun geld graag aan de ridicuulste zaken. Maar 120.000 euro ophoesten voor een banaan en een stuk plakband? Is dat niet onbetamelijk in een wereld die zo met ongelijkheid en inkomensarmoede worstelt?

Vier kunstverzamelaars zagen er geen graten in. Op de kunstbeurs Art Basel in Miami legden ze dat bedrag neer voor een banaan die met ducttape aan de muur was geplakt. De bedenker van het werk, de kunstenaar Maurizio Cattelan, mocht in één klap een klein half miljoen euro bijschrijven op zijn bankrekening.

Maurizio Cattelan ©AFP

Voor wie tot deze week nooit van Cattelan had gehoord: de Italiaan, geboren in Padua, is geen nobody in de kunstwereld. Het Tate Modern-museum in Londen en de Franse zakenman en kunstverzamelaar François Pinault hebben werk van hem. Het Guggenheim in New York besteedde in 2011 een grote retrospectieve aan hem. Zijn integrale oeuvre hing toen aan kabels omhoog, elk werk vastgemaakt aan een enorm rooster onder de koepel van het museum ontworpen door de architect Frank Lloyd Wright.

Dat was behoorlijk straf, maar minder kras dan zijn bananenstunt. Het werk moest van de kunstbeurs worden weggehaald om veiligheidsredenen. Iedereen wilde er een selfie mee.

Hoelang was het geleden dat een kunstenaar ons zo drastisch ons evenwicht deed verliezen? Marcel Duchamp was in 1917 de eerste die een alledaags voorwerp tot kunstwerk verklaarde, simpelweg door het te signeren. Zijn urinoir was een kantelmoment in de hedendaagse beeldende kunst.

Sindsdien is kunst wat een kunstenaar beslist dat het is. Andy Warhol verhief soepblikken tot kunst en exposeerde Coca-Cola-blikken. Yoko Ono stelde een appel tentoon. Dichter bij huis bouwde Wim Delvoye een machine die menselijke uitwerpselen produceerde. Geen van die kunstwerken trok evenwel zo snel de aandacht van solvabele verzamelaars als de banaan van de Italiaan.

Vernietigende kritiek

Kunstbanaan

De hoes van het debuutalbum van The Velvet Underground, uit de koker van Andy Warhol, is niet langer de beroemdste banaan uit de kunstgeschiedenis. Dat is voortaan het overrijpe exemplaar dat de Italiaanse kunstenaar  Maurizio Cattelan tegen de muur van de kunstbeurs Art Basel in Miami plakte.

Kunstkritiek

De 59-jarige Italiaan staat bekend om zijn satirische en provocatieve kunstwerken. Hij plaatste ooit een beeld van Adolf Hitler, knielend in een gebed  verzonken, in een voormalig Joods ghetto in Warschau. Ooit plakte hij zijn galerist met tape tegen de muur, een live performance uit protest tegen de machtsverhoudingen in de kunst wereld.

Doodgewone dingen

Wat Cattelan doet, is niet nieuw. Ook de kunstenaar Marcel Duchamp en Andy Warhol verhieven doodgewone dingen tot kunst. Wel anders is dat de banaan van Cattelan meteen werd verkocht op de kunstbeurs. En zelfs vier keer. Het maakt hem bijna een half miljoen euro rijker.

 Certificaat

De verzamelaars kregen geen banaan voor hun 120.000 euro, maar een certificaat met richtlijnen om een andere- liefst overrijpe - banaan aan de muur te plakken. Dat lijkt geschift, maar het is een courante praktijk bij conceptuele kunst. Je koopt geen object, maar een idee.

 

Zo ridicuul is het idee niet om een banaan tot kunst te verheffen. Het kromgebogen stuk fruit heeft een gelaagde betekenis. Een banaan heeft wat van een fallus weg. Het vastpakken en het opeten ervan - wat een andere kunstenaar ook effectief deed in Miami - heeft iets zinnelijks. Je kan het kunstwerk dus interpreteren als een commentaar op de alomtegenwoordigheid van seks in onze beeldcultuur of het straatbeeld.

Waarom er ook geen politieke connotatie in lezen, naar de uitdrukking ‘bananenrepubliek’, die de dictaturen in Zuid-Amerika beschrijft die aan de macht werden gebracht om bananenbedrijven te behagen? Veel van die politiek instabiele landen liggen in Zuid-Amerika. En de kunstbanaan werd voor het eerst te koop aangeboden in Miami, dat wordt gezien als de officieuze hoofdstad van Zuid-Amerika.

En dan is er natuurlijk de prijs. Die is inderdaad exuberant hoog. Door de vraagprijs zo hoog te zetten, wilde Cattelan de kunstmarkt testen. Hoever wilde iemand gaan voor zijn banaan? Een vernietigende kritiek op een steeds groter wordende groep verzamelaars die met geld smijten voor kunstwerken die nauwelijks vakmanschap vereisen. In dit geval is er zelfs geen kunstwerk. De verzamelaars kochten geen banaan, maar een door de kunstenaar gesigneerd certificaat met richtlijnen om een andere banaan aan de muur te plakken.

De 59-jarige Italiaan was niet aan zijn proefstuk toe qua satirische kunst. Hij zoekt al dertig jaar de grenzen op. Bij zijn eerste solotentoonstelling in 1989 was hij niet op tijd klaar en hing Cattelan op de gesloten deur van de galerie een bordje met de woorden ‘Torno subito’, of ‘Ik ben zo terug’. Op de Biënnale van Venetië liet hij een parfummerk een billboard ophangen. ‘Working is a bad job’, was de ironische titel.

In 1999 plakte hij, ook met ducttape, zijn galerist aan de muur van zijn kunsthandel. ‘A Perfect Day’, heette de performance. Even grappig als de banaan - misschien zelfs grappiger - en een kritiek op de machtsverhoudingen in de kunstwereld: niet de makers, maar hun handelaars controleren de kunst.

Soms is de grens tussen satire en provocatie dun. Cattelan plaatste ooit een wassen beeld van Adolf Hitler, knielend en in een gebed verzonken, in een voormalig Joods ghetto in Warschau. Veel katholieken konden zijn wassen beeld van paus Johannes Paulus II die getroffen wordt door een meteoriet maar matig appreciëren. Maar moet kunst altijd om schoonheid draaien? Ze mag ook de werkelijkheid ontregelen. Zelfs al vinden we het idee van de artiest gemakzuchtig en wordt hij er schandelijk rijk mee.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud