Lam Gods is terug in Gent

©BELGA

In de Sint-Baafskathedraal van Gent zijn de gerestaureerde buitenpanelen van het Lam Gods weer in volle glorie te bewonderen. De rest van het schilderij wordt de komende jaren aangepakt.

Eerlijk is eerlijk, je moet echt heel goed kijken naar het portret van Judocus Vijd, maar je ziet ze wel. De spinnenwebben (of stofdraden?) in de hoek van de nis waarin de opdrachtgever van het Lam Gods poseert. Het is maar een van de vele details die na de restauratie van de buitenpanelen zichtbaar zijn geworden.

In de kapel van de Sint-Baafskathedraal waar de buitenpanelen worden getoond, hangen aan de zijkant afbeeldingen van voor de restauratie. Het is pas als die met de buitenpanelen vergelijkt, dat je echt beseft wat een titanenwerk de restaurateurs hebben verricht.

Detail Judocus Vijd, de opdrachtgever van het Lam Gods, voor en na de restauratie. ©KIK-IRPA
De sibille van Cumae, voor en na. ©KIK-IRPA
Hoofd Johannes de Doper in grisaille, voor en na. ©KIK-IRPA
Detail van plooival van kleed van Elisabeth Borluut, voor en na. ©KIK-IRPA
De gerestaureerde buitenpanelen van het Lam Gods. ©BELGA
Detail van hoofd van Elisabeth Borluut, voor en na. ©KIK-IRPA

Met de restauratie van de buitenpanelen is de eerste van de drie fases van de totaalrenovatie van het Lam Gods achter de rug. Fase 1 begon in 2012, nadat onderzoek had aangetoond dat een grondige restauratie van het schilderij noodzakelijk was.

Retouches

Aanvankelijk was het de bedoeling om de recentere retouches en geoxideerde vernissen te verwijderen. Maar gaandeweg ontdekten de restaurateurs van het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium (KIK) dat er met de buitenpanelen veel meer aan de hand was. 70 procent van de buitenpanelen bleek overschilderd te zijn.

Vermoedelijk gebeurde dat al in de 16de en de 17de eeuw. Het Lam Gods dateert uit de periode rond 1430. De toenmalige ‘restaurateurs’ waren niet van slechte wil. Ze hadden alleen een andere kijk op een origineel schilderij. Als ze in een verflaag een lacune ontdekten, overschilderden ze doorgaans de hele verfpartij.

1,88 miljoen euro
Het budget voor de restauratie, na een verhoging met 620.000 euro.

Met de ontdekking van de overschilderde partijen stelde zich een groot probleem. Er was geen budget gepland om die overschilderingen te verwijderen. Die operatie zou ook de tijdsduur van fase 1 van twee naar vier jaar brengen.

Budget

Het was al snel duidelijk dat minister van Cultuur Sven Gatz (Open VLD) en minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois (N-VA) niet wilden dat het Lam Gods maar halfslachtig werd gerenoveerd. Het budget werd met 620.000 euro verhoogd tot 1,88 miljoen euro, voor de volledige renovatie. De Vlaamse overheid betaalt 80 procent, het Fonds Baillet Latour de overige 20 procent.

Als je naar het resultaat kijkt, kan je niet anders dan tevreden zijn dat de overschilderingen werden verwijderd en dat de buitenluiken in hun originele staat zijn hersteld. De kleuren fonkelen weer, het perspectief is in ere hersteld, de details spatten van de panelen.

Dat zie je niet alleen op het echte schilderij in de kathedraal. In het Caermersklooster loopt vanaf vandaag een tentoonstelling over de eerste fase van de restauratie. Die toont heel gedetailleerd wat er met de panelen is gebeurd, hoe de onderzoekers en restaurateurs te werk zijn gegaan. Het sluitstuk van de expo is een levensgrote projectie van de acht panelen die vier jaar restauratie in een paar minuten samenballen. Je ziet het schilderij heropleven.

Fases 2 & 3

Lang kunnen de restaurateurs niet op hun lauweren rusten: fase 2 en 3 wachten de komende jaren. Volgens het lastenboek moet de renovatie van het Lam Gods tegen 2020 klaar zijn. Dat jaar is ook een grote Van Eyck-expo gepland in Gent. Maar noch minister van Cultuur Gatz noch staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid Elke Sleurs (N-VA), die bevoegd is voor het KIK, laat zich op die datum vastpinnen. Ze willen vooral dat de restauratie goed en grondig gebeurt.

Fase 2 behelst de restauratie van de onderste vijf binnenpanelen. Ze zijn al aangekomen in het restauratieatelier in het MSK Gent. De komende maanden wordt de vernislaag verwijderd en wordt nauwgezet onderzocht in welke toestand de panelen zich bevinden. De kans dat er opnieuw zoveel overschilderingen worden aangetroffen, is minder groot. In de jaren 50 werden al een aantal overschilderingen verwijderd. Maar op dit moment is het duidelijk of dat volledig of helemaal goed is gebeurd.

Het mantra bij de restauratie van het Lam Gods luidt dan ook: ‘voortschrijdend inzicht’. Of: we weten pas wat we precies moeten restaureren na een grondig onderzoek. Daarom is het momenteel niet duidelijk of het budget van 1,88 miljoen euro zal volstaan. Minister van Cultuur Gatz bevestigde gisteren dat hij in de Vlaamse regering ‘een oplossing zal zoeken’ als er meer geld nodig is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect