Advertentie
reportage

‘T-shirts kan je al eens laten vallen, met een Rubens moet je voorzichtig zijn’

De uitschuifbare rekken zijn 44m2 groot en hangen vol schilderijen.

Musea tonen amper 8 procent van hun collectie. Het gros van de werken bergen ze op in ultrabeveiligde en geklimatiseerde depots. De logistieke wereldspeler Katoen Natie heeft van dat soort opslag een kunst gemaakt.

Het hoofdkantoor van Katoen Natie Art laat zich moeilijk vinden. Op een gigantische haventerminal van de Belgische logistieke groep Katoen Natie in de Antwerpse haven wijst geen enkel bordje de weg. De loketbediende aan de slagboom geeft vaag een richting aan, waarna we bij een ‘cleaning-stop’ voor vrachtwagens stranden. We moeten uiteindelijk bellen om het te vinden.

Eline Vandeput, die de kunstdivisie van Katoen Natie in groeimodus zette, lacht als we haar kleine kantoor binnenstappen. ‘Het is een bewuste keuze van Katoen Natie om de locatie low profile te houden. Ook onze geklimatiseerde en beveiligde bestelwagens die kunst van en naar onze magazijnen vervoeren, hebben geen logo of opschrift. We willen anoniem blijven.’

100.000
kunstwerken
De twee kunstmagazijnen van Katoen Natie, samen drie voetbalvelden groot, herbergen minstens 100.000 kunstwerken.

We kunnen Katoen Natie-topman Fernand Huts geen ongelijk geven. Zijn twee kunstmagazijnen, samen 16.000 m² of drie voetbalvelden groot, herbergen minstens 100.000 kunstwerken. De waarde wordt geschat op honderden miljoenen euro’s. Insiders spreken van meer dan 1 miljard. ‘Onmogelijk te becijferen’, zegt Vandeput kort. Veel kunst die in de magazijnen wordt opgeslagen, is onbekend, wordt nooit uitgepakt of is nooit getaxeerd. De waarde zal pas duidelijk worden als de werken op de markt komen.

Katoen Natie, een van de grotere familiale logistieke spelers ter wereld, begon zo’n tien jaar geleden als een van de eerste in Europa met kunstopslag. Huts, via zijn private The Phoebus Foundation een fervente kunstverzamelaar, had gehoord dat veel musea met opslagproblemen kampten voor de werken die ze niet tentoonstelden en zag een gat in de markt. Sindsdien groeit de kunstopslagdivisie met 10 procent per jaar.

Profiel

Katoen Natie verzorgt logistiek voor de (petro)chemie, de fijnchemie, de autosector, de consumentengoederen- en voedingsindustrie en de kunstsector. Het bedrijf is wereldwijd actief. Het heeft iets meer dan 17.000 mensen in dienst en boekt bijna 2 miljard euro omzet. Katoen Natie-baas Fernand Huts staat bekend als een groot kunstliefhebber en -koper.

Katoen Natie slaat alle soorten kunst op: van schilderijen en sculpturen over textiel tot kleine ivoren beeldjes en grote erfgoedschepen. Vandeput: ‘We slaan alles op wat kunst is of wat mensen als kunst percipiëren. Sommige mensen zijn emotioneel gehecht aan een beeld van hun overgrootmoeder dat misschien van generlei waarde is en slaan dat hier op. We vellen geen oordeel over wat kunst is en wat niet.’

De focus op kwaliteit ligt in de kunstlogistiek duizend keer hoger dan bij andere logistieke activiteiten. ‘Als je een doos T-shirts van a naar b vervoert, opslaat en herverpakt, is het niet erg als de doos onderweg valt. Zelfs als je er per ongeluk met een auto over rijdt, is dat geen ramp. Je wast ze en het is in orde. Maar met een Rubens moet je voorzichtig zijn. De minste tik kan voor miljoenen schade veroorzaken.’

Foto maken

Zowat 70 procent van de klanten van Katoen Natie Art zijn musea, overheden en gemeentes. De rest zijn privéverzamelaars, galerijhouders, banken en kunstenaars. Katoen Natie biedt onder meer onderdak aan een groot deel van de 8.500 stuks tellende collectie van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA), met meesterwerken van Peter Paul Rubens, James Ensor, Jan Van Eyck, Memling, Fouquet en Rik Wouters.

Steve Van Araignien en Eline Vandeput van de kunstopslag van Katoen Natie. ©Brecht Van Maele

Het KMSKA, dat al tien jaar gesloten is voor verbouwingen, huurt bij Katoen Natie een deel van het magazijn dat het zelf bemant, met eigen kantoren en een restauratieatelier. Vandeput: ‘In dat geval zijn we gewoon de huisbaas. Voor andere klanten regelen we alles van tot a tot z: verpakken, verpakkingskisten bouwen, vervoeren, opslaan, foto’s maken voor de inventaris, controleren op insecten, restauraties regelen, werken ophangen op locatie. Voor alle onderdelen hebben we partners. Het gros van onze omzet komt wel van opslag.’

Bijna alle Antwerpse musea zijn klant. Ook een groot deel van de collecties van de Gentse musea - die hun topstukken in de Ghelamco-arena opslaan - heeft intussen zijn weg gevonden naar Katoen Natie. ‘Musea krijgen veel schenkingen en voeren een actief aankoopbeleid, terwijl het afstootbeleid beperkt blijft. De meeste collecties worden dus groter.’

We krijgen soms verpakte kunst binnen van privéverzamelaars die het gekochte werk nooit hebben gezien.
Eline Vandeput
Verantwoordelijke van Katoen Natie Art

De privéklanten komen van overal: Europa, Azië, Afrika, Israël, de Verenigde Staten. Namen wil Vandeput niet kwijt. ‘Het aantal kunstverzamelaars per capita is in België bij de hoogste ter wereld. Heel veel rijke Belgen investeren in kunst. We krijgen soms verpakte kunst binnen van privéverzamelaars die het gekochte werk nooit hebben gezien. Onlangs vroeg een verzamelaar via de telefoon om de verpakking te openen en een foto te maken. Hij wilde zeker zijn dat alles oké was.’

Katoen Natie stockeert ook collecties die rondtoeren in Europa. België is aantrekkelijk als kunstopslagplaats: de belastingen op de in- en aankoop van kunstwerken bedragen 6 procent. In Duitsland is dat minstens twee keer zoveel. En toen de Franse president François Hollande enkele jaren geleden een torenhoge rijkentaks invoerde, kwamen heel wat Franse verzamelaars met hun kunst naar België. Vandeput: ‘Velen zijn gebleven. Met een van hen spreek ik elk jaar af in Parijs. Leuk.’

Corona heeft een beperkte impact gehad op de kunstopslagactiviteiten. ‘Omzetmatig was er vorig jaar amper verschil. Veel musea bleven lange tijd gesloten. Maar er waren veel digitale expo’s en onlineverkopen. Galeristen vertelden ons dat ze nog nooit zo veel hebben verkocht als in de pandemie. Dat betekent ook veel werk voor ons. We hebben veel vervoerd. Ook in onze depots ging veel binnen en buiten.’

Maar het gros van wat bij Katoen Natie ligt opgeslagen, is ‘slapende stock’. Meer dan 90 procent van de kunstwerken die tien jaar geleden zijn binnengekomen, is nooit meer buiten geweest. ‘Musea tonen gemiddeld maar 6 tot 8 procent van hun collecties. De rest zit in depots zoals de onze of in museumkelders. De meeste kunstwerken uit museale collecties zien tien tot twintig jaar het daglicht niet.’

‘We willen in de Champions League van de kunstopslag spelen’

In België is Katoen Natie het nummer één in kunstopslag. In Europa zit het in de top tien. Een belangrijke concurrent is het Duitse Hasenkamp, dat ook een vestiging heeft in Zaventem. En het Nederlandse Hizkia Van Kralingen, dat onlangs een kunstdepot opende in Willebroek.

De ambities van topman Fernand Huts zijn groot. Begin dit jaar heeft hij Steve Van Araignien gevraagd de kunstlogistiekafdeling van de groep - waarvan de magazijnen nu voor 80 procent vol zitten - naar de Champions League te loodsen. Lees: hij moet de Antwerpse depotconcepten kopiëren in het buitenland.

‘We zijn op zoek naar geschikte locaties’, zegt Van Araignien, die in zijn 22-jarige carrière alle divisies bij Katoen Natie doorliep. ‘We kijken naar Estland, Spanje, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Duitsland. Bij voorkeur in de buurt van Katoen Natie-sites, omdat die al beveiligd zijn.’

Overnames van concurrenten sluit Van Araignien niet uit. ‘We ambiëren de top 1 van Europa. Katoen Natie is altijd graag in alles de beste. Voor onze afdeling is dat niet anders.’

De twee kunstdepots van Katoen Natie zien er aan de buitenkant niet anders uit dan de meer dan twintig andere magazijnen op de Antwerpse site van Katoen Natie. De binnenkant is een ander verhaal.

In de inkomhal van het eerste geklimatiseerde magazijn - ‘de Rolls Royce uit de sector’ - staan twee quarantaineruimtes om kunstwerken te checken op ongedierte. Dat gebeurt met valletjes en lijmplaatjes voor alle kruipend, knabbelend en vliegend ongedierte. Externe specialisten voeren maandelijks controles uit.

Ernaast staat een batterij groene brandblusapparaten van 2 meter hoog, gevuld met stikstof. Die kunnen worden ingezet bij brand. Het gebouw is onderverdeeld in kleine supergeïsoleerde en brandbeveiligde ruimtes van 150 tot 450 m². ‘Als er brand uitbreekt in een ruimte, duurt het twee uur voor de muren zijn weggebrand. De brandweer is hier in acht minuten.’

30
minuten
Schommelingen in de temperatuur (18 graden) en de luchtvochtigheid (52%) worden binnen 30 minuten opgelost.

We lopen door een brede centrale gang met afgesloten ruimtes die kunnen worden gehuurd. De temperatuur bedraagt constant 18 graden, de luchtvochtigheid 52 procent. Schommelingen worden binnen het halfuur opgelost. Er zijn stroomgeneratoren voor als de elektriciteit uitvalt. Tegen een van de muren staat een ingepakt schilderij van de Phoebus Foundation, klaar om te worden vervoerd.

Vandeput toont ons haar favoriete ruimte, een met camera’s uitgerust ruimte met 44 m² grote uitschuifbare rekken vol schilderijen, 22 aan elke kant. Elk rek is afgesloten met een sleutel. ‘Je kan als klant een rek huren. Dat maakte het makkelijk om je kunstwerken aan onder andere veilinghuizen te laten zien.’

Schilderijen krijgen we helaas niet te zien. ‘Klanten betalen voor privacy en discretie. Soms krijgen we wel eens een werk te zien als het binnenkomt en dan ga ik altijd kijken. Ik heb niet voor niets cultuurmanagement gestudeerd.’

Zuurstofarm

Het tweede ‘ecologische’ magazijn oogt industriëler. Hier past de temperatuur zich automatisch aan de buitentemperatuur aan zonder haar museale luchtvochtigheid te verliezen. Om dat te bereiken is de gemiddelde temperatuur van de afgelopen vijf jaar in de computer gestopt, is onderzoek gedaan naar de grondtemperaturen, het beste type beton en de meest geschikte vloer. ‘De energiebesparing in vergelijking met het eerste magazijn is gigantisch. Een magazijn dag in dag uit op dezelfde temperatuur houden is heel duur.’

In de inkomhal hangt een digitale meter die het zuurstofgehalte aangeeft: 14,2 procent, hetzelfde niveau als op 3.500 meter hoogte. Op zeeniveau bedraagt het zuurstofgehalte 21 procent. In het zuurstofarme depot kan geen brand ontstaan. Als je binnenstapt, voel je meteen de druk. Niemand mag hier langer dan twee uur blijven. We lopen langs een paardenmolen en een immens beeld van 5 ton. Beide waren te zien op de viering van het 160-jarige bestaan van Katoen Natie in 2015.

Wat het zou kosten om een beeldje van mijn oma zaliger op te slaan? ‘Dat kan vanaf 25 euro per maand. Voor elk kunstwerk bestaan twintig opslagmogelijkheden en prijzen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud