Vergeten Vlaamse meester verkocht voor meer dan 1 miljoen

'De aanbidding der wijzen' van Pieter Coecke van Aelst.

In Wenen is het schilderij 'De aanbidding van de wijzen' van Pieter Coecke van Aelst voor 1,1 miljoen euro geveild. Dat is een record voor de Vlaamse renaissancekunstenaar.

Pieter Coecke van Aelst (1502-1550) schilderde het paneel 'De aanbidding van de wijzen' in 1523. Het maakt allicht deel uit van een triptiek. Zoals vaker gebeurde, werd de triptiek uit elkaar gehaald en de delen afzonderlijk verkocht. Dorotheum in Wenen veilde dinsdag het middenpaneel voor de recordprijs van 1,37 miljoen euro. Dat is een pak meer dan de schatting die tussen 400.000 en 600.000 euro lag. Het is ook een verpulvering van het veilingrecord van de schilder. In 2018 werd een andere aanbidding van de wijzen - een geliefkoosd thema van de kunstenaar - geveild voor 537.000 euro.

De inspiratie voor het schilderij haalde Coecke van Aelst allicht bij de zogenaamde Meester van 1518. Dat is een onbekende schilder uit Antwerpen die naam maakte met het Maria-retabel uit de Marienkirche in het Duitse Lübeck. Het is niet uitgesloten dat Coecke van Aelst in Antwerpen in diens atelier heeft gewerkt en daar zijn inspiratie haalde. Vooral in de ondertekening ontdekten specialisten veel overeenkomsten in de stijl van de Meester van 1518 en Coecke van Aelst.

Omslag

Het gaat om een jong werk van de schilder. Pieter Coucke van Aelst leerde het vak bij de Brusselse meester Bernard van Orly, aan wie Bozar vorig jaar een grote tentoonstelling wijdde. Na een reis door Italië vestigde hij zich in Antwerpen waar hij zich ontpopte als een van de belangrijkste kunstenaars uit de eerste helft van de 16de eeuw. Bij het grote publiek is hij niet zo bekend, maar zijn belang is moeilijk te overschatten. 'Hij lag mee aan de basis van de omslag in de Vlaamse kunststijl. Hij was een van die figuren die het Italiaans decorum, zoals antieke objecten, als eerste in zijn werken toonde. Dat deden de Vlaamse primitieven voor hem niet', zegt Peter Carpreau, specialist oude kunst van Museum M in Leuven.

Door die Italiaanse elementen hebben kunsthistorici uit de vroege 20ste eeuw hem niet naar waarde geschat en zijn bekendheid gefnuikt, meent Manfred Sellink, oud-directeur van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen en gespecialiseerd in 16de en 17de eeuwse kunst. 'Kunsthistorici vonden hem niet passen in de Vlaamse traditie wegens de invloed uit Italië. Ze hadden daar zelfs een naam voor: Romanisten. Daarom werd hij nooit in één adem genoemd met de Vlaamse Primitieven voor hem en Pieter Bruegel de oude, zijn schoonzoon en leerling, na hem. Dat is ten onrechte. Pieter Coucke van Aelst was een typische renaissancekunstenaar die uitblonk in heel veel domeinen. Hij was architect, schilder, beeldhouwer, boekenuitgever en tapijtenontwerper. Net als voor Michelangelo en Raphael was de emancipatie van de kunstenaar - het creëren van intellectuele vrijheid en artistieke onafhankelijkheid - voor Coecke van Aelst erg belangrijk. Zijn beeldtaal was vrij intellectueel, een andere reden waarom zijn naam niet zo bekend is. Pieter Bruegel is op een bepaalde manier een gemakkelijkere kunstenaar.'

Van Pieter Coecke van Aelst zijn 85 aan hem toegeschreven schilderijen bewaard, al kan je daarover discussiëren. 'Kunsthistorici zijn maar van één schilderij 100 procent zeker dat het van hem is. Het gaat om 'Christus bevrijdt de zielen uit het vagevuur,' dat in het Nationaal Museum van Oude Kunst in Lissabon hangt. Daar bestaan onomstotelijke bewijzen van. Zijn andere schilderijen werden aan hem toegeschreven op basis van wetenschappelijk onderzoek, waarbij enkele parameters werden onderzocht zoals stijlkenmerken en het hout.' 

Willem II

Het nu geveilde schilderij ging in 1967 bij Sotheby's ook al eens onder de hamer (voor 6.500 pond). Het werd toen toegeschreven aan de Meester van 1518. Wel zeker is dat het uit de collectie van de Nederlandse koninklijke familie komt. Willem II kocht het in 1840 voor 3.300 gulden.

Bij leven was Coecke van Aelst belangrijker als tapijtontwerper dan als schilder. 'Om de simpele reden dat de tapijtkunst toen hoger in aanzien stond als de schilderkunst. In Brussel en Vlaanderen was de tapijtkunst een grote industrie waar veel geld in omging. Er zijn veel tapijtontwerpen op karton van Coecke van Aelst bewaard', zegt Carpreau.

The Metropolitan Museum in New York hield in 2014 een prestigieuze tentoonstelling over de tapijtkunst van Pieter Coecke van Aelst. 'Een vergeten meester. Een genie van zijn tijd', noemden de Amerikaanse curatoren de Vlaamse kunstenaar. Het lijkt erop dat de kunstmarkt dat ook begint in te zien.

 

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud