interview

Michael Palin ‘Als we alles ernstig nemen, wordt het heel gevaarlijk'

Michael Palin aan het ontbijt. ©Dieter Telemans

Weinigen hebben meer van de wereld gezien dan Michael Palin. De Britse avonturier en comedian weet dat humor zal zegevieren. Ontbijt met De Tijd.

Wat ze zeggen over Michael Palin, bijgenaamd ‘the nicest man in Britain’, is waar: hij is extreem hartelijk. Als we donderdagochtend gaan zitten in een zijvertrek van het art-decohotel Firean in Antwerpen, compleet met private bar, complimenteert Palin gastvrouw Anita. ‘This is lovely. Dit is het soort kamer waarin wereldproblemen worden opgelost.’ Een pot koffie en croissants worden aangerukt, maar die laatste laat hij een heel gesprek lang onaangeroerd. Eigenlijk heeft hij al gegeten. Anita port hem plagerig. ‘Ik moet deze jongeman intelligente antwoorden geven. Dat kan toch niet met brood in mijn mond?’

Erebus

De 75-jarige reisdocumentairemaker, acteur, auteur, comedian en medegrondlegger van het legendarische satirecollectief Monty Python is op boektournee om ‘Erebus, The Story of a Ship’ voor te stellen. Het is het epische verhaal van een amper 31 meter lang ontdekkingsschip dat in de eerste helft van de 19de eeuw werd uitgestuurd om, zonder kaarten en met enkel de wind als kracht, Antarctica te verkennen. Geen enkel zeilschip reisde ooit zuidelijker. De vier jaar durende expeditie naar het toen compleet onbekende continent was een groot succes. Daarna voer de Erebus met zusterschip Terror naar het noorden, maar dat liep faliekant af en heel de bemanning kwam om.

Ontbijt met De Tijd 

 Antwerpen, 9.30 uur,  Hotel Firean

Met Michael Palin praten we over zijn boek ‘Erebus’, over humor als smeermiddel van de wereld en over het Monty Python-gehalte van Noord-Korea.

Met meer dan 60 man vier jaar op een klein schip, overgeleverd aan elkaar en aan de grillen van de natuur, op plaatsen waar geen mens ooit was geweest. Het is op zich een razend interessant menselijk experiment. Wat onthoudt Palin? ‘De buitengewone veerkracht van de mens. Mensen zijn misschien fysiek tot meer in staat dan ze denken. Maar er moet ook een inspiratie geweest zijn, iets dat hen dreef. Zoals de exploratie van de ruimte nu, de nieuwsgierigheid voor het onbekende. Het was ook een heel korte periode van wereldvrede. Dat opende mogelijkheden voor wetenschap en ontdekking. Voor pionierswerk. Dat moeten ze toen gevoeld hebben.’

Palin kan een beetje vergelijken. Hij zette zelf al voet op de Zuid- én de Noordpool. ‘Het landschap is onmetelijk, de ijsschotsen ontzaglijk. Kilometers grote drijvende stukken ijs. Het moet enorm spannend geweest zijn, maar ook angstaanjagend. Hun schip was een klein stipje langs het hoog boven hen uittorenende ijs. Er is een moment waarop ze worden ingesloten en dreigen te botsen. Kapitein James Clark Ross slaagt erin het schip achteruit te sturen, wat een vreselijk moeilijk manoeuvre is. Bewonderenswaardig.’

Opvallend: in de dagboeken, verslagen en persoonlijke correspondentie van de bemanning vond Palin amper signalen van twijfel of angst, laat staan wanhoop. ‘Humor hielp hen erdoorheen’, zegt hij. ‘Ik heb gewoon gekeken naar wat ze deden als ze niet hun opgelegde saaie plicht moesten doen. Neem nieuwjaarsdag in 1842. Om te vieren bouwden ze een kroeg op het ijs en dansten ze uren in de nacht. Je moet weten: het is heel, heel stil op de Zuidpool. Ze waren de enige mensen toen op het zuidelijke deel van de planeet. Ze grepen varkens vast om ze te doen piepen en speelden luid muziek. Heel menselijk allemaal. Geruststellend zelfs. Beeld je de scène in. Quite Pythonic, really.

Tegenwoordig wordt haat aangemoedigd door de hoogste niveaus. Echt alarmerend.

‘Erebus’ is voor Michael Palin ‘something completely different’, maar ook weer niet. Na de reeks reünieshows van Monty Python in Londen in 2014 - 31 jaar na ‘The Meaning of Life’ - was hij op zoek naar een nieuw project en botste hij via een omweg op het verhaal. Toen de Canadese overheid dat najaar in Nunavut het wrak ontdekte, werd de fascinatie voor het avontuur alleen maar groter. ‘Het ligt daar, in een uithoek van de wereld, 188 jaar na zijn doop. Het verhaal is dus nog niet voorbij. Ik hoop het wrak te bezoeken, en believe-you-me ik heb al geprobeerd. Het ligt maar op 10 meter diep en ik kan diepzeeduiken, dus geen probleem. Maar misschien is een comedian het laatste waarop de Canadezen zitten te wachten.’ (lacht)

Geen gameplan

Zonder dat hij er echt een vraag voor nodig heeft, blikt Palin even terug op zijn werk van de voorbije halve eeuw. ‘Ik heb eigenlijk nooit echt een gameplan gehad. Behalve dan de dingen najagen die ik interessant vind. Want dan pas kan je echt enthousiast zijn. Het meeste van wat ik heb gedaan is het resultaat van vriendschappen en toevallige ontmoetingen. Monty Python ook, dankzij een telefoontje van John (Cleese). Er zit wel een beetje een lijn in. Als kind waren mijn eerste interesses geschiedenis, geografie en comedy. Ik hield van atlassen, van comedyshows op de radio, van National Geographic, van historische romans. Al die dingen zijn deel van mijn leven gebleven. Op gepaste momenten steken ze de kop op.’

Tijd voor verse koffie, maar Palin steekt - zeer vriendelijk - zijn hand uit. ‘I’m fine, thank you. Ik heb al vijf tassen op.’ Toevallig viert hij deze maand de dertigste verjaardag van zijn tweede carrière als maker van reisprogramma’s voor de BBC, die hem naar alle uithoeken van de planeet brachten. ‘Full Circle’ bijvoorbeeld, langs alle landen aan de Stille Oceaan. Of ‘Pole To Pole’, langs de 30ste meridiaan. Telkens avonturen waarvoor hij maanden aan een stuk onderweg was. ‘Reizen moet echt zijn, dan gebeuren er dingen die je niet kan voorspellen. Onafhankelijk en met zijwegen, anders is het als naar de zoo gaan. Je moet ruiken en voelen. En dan zal je misschien ziek worden, maar het is wel echt.’

©Dieter Telemans

Tegenwoordig maakt technologie de wereld alleen maar kleiner en toegankelijker, maar dat brengt mensen niet noodzakelijk dichter bij elkaar, stelt Palin vast. ‘En dat stemt mij bedroefd. Er lijkt veel haat tegenwoordig. Het wordt soms aangemoedigd door het hoogste niveau, in veel delen van de wereld. Echt alarmerend. Het kan nu heel sterk en bitter worden uitgedrukt. Maar dat is vaak virtueel. Praat met mensen, ontmoet mensen, discussieer met mensen. Argumenteer in het openbaar. Een president die in 140 karakters zegt wat hij van de wereld vindt? Komaan, dat is niet eerlijk. Het is ongelooflijk... ill-advised.’

‘Er is meer informatie, maar minder kennis’, zegt Palin. ‘We hebben veel informatie over de wereld, maar elkaar echt begrijpen, hoe we leven, hoe we moeten samenwerken en verbinden: daar zijn we nog niet. Ik ben opgegroeid in een wereld die steeds meer begrip toonde. Lang was er de schaduw van de nucleaire dreiging, maar die ebde weg, de Berlijnse Muur viel, vele onderdrukkende regimes vielen. En je had het gevoel dat we naar een vrijere en warmere wereld gingen. Maar klaarblijkelijk was dat maar één standpunt, tegelijk waren er ook veel mensen die vonden dat ze geen stem hadden, dat ze er niet bij hoorden, dat ze geen sterke elites nodig hadden die hen de les spelden.’

Zijn een gebrek aan humor, en een overgevoeligheid aan beledigingen ziektes van deze tijd? Palin gaat akkoord. ‘Als je niet meer het grappige kan zien van wat je doet, begeef je je op heel gevaarlijk terrein. Dan kan je jezelf niet meer zien. Veel van onze humor bij Python was lachen met onszelf, of lachen met ons allemaal. Niet met bepaalde mensen. Maar met de absurde situaties waarin we verzeild geraken, de absurde dingen die we zeggen, de absurde veronderstellingen die we maken. Maar als je die absurditeit niet kan zien en alles heel ernstig neemt, dan zitten we in de problemen. Maar humor zal er altijd zijn, zelfs in de donkerste tijden.’

Het is een constante in de reisseries van Palin: zijn ontwapenende gave om met mensen contact te leggen, over barrières als taal en cultuur heen, vaak met behulp van humor. Reizen is tweerichtingsverkeer, zegt Palin. ‘Je moet open zijn voor andere visies op de wereld. Wees klaar om je perspectief te veranderen. Globaal denken komt erop neer dat je jezelf in heel veel verschillende posities kan zien. Ik heb zo veel mooie ontmoetingen mogen meemaken. Een half uur bij een yakherder in Tibet in zijn tent bij zijn vrouw en twee kinderen. We hebben samen boter gemaakt en gepraat, niet over de problemen van de wereld, maar over kinderen, en hoe het toch komt dat het ene kind braaf is en het andere niet. En op het einde voelt de wereld weer wat beter.’

Noord-Korea

Mijn eerste interesses als kind waren geografie, geschiedenis en comedy. Ze zijn altijd gebleven.

Was dat ook zijn aanpak in Noord-Korea? Eerder dit jaar reisde Palin voor de Britse zender Channel 5 twee weken naar het notoir geïsoleerde land van Kim Jong-un. Hij vierde er zelfs zijn 75ste verjaardag. ‘Ja!’, zegt Palin met grote ogen. ‘Ik ging met een compleet open geest. Ik was wel een beetje nerveus. Ik geloof in het goede van iedereen, maar toch, dat regime. Je hoort enkel over woede en angst, en onderdrukking en oorlogszucht. Maar dat voelde ik niet bij de mensen die ik heb ontmoet. En ja, ik werd strikt begeleid en gegidst, je krijgt een bepaald deel van het land voorgeschoteld. Maar we waren er twee weken. In die periode kan je niet alles controleren, bijvoorbeeld niet hoe de mensen op straat zijn. En dat zijn, weet je, fellow human beings, met ideeën en ambities en dromen en frustraties die niet zo anders zijn dan de onze. In dienst van een regime, dat wel.’

Hadden ze ooit van Monty Python gehoord? ‘Nee. Maar toen we onze gids een filmpje van de Fish Slapping Dance toonden, vond ze het hilarisch. Ik was wel meteen mijn ernst kwijt. We gingen er ook naar een luchthaven die perfect functioneerde, maar waar geen ziel te bespeuren was. De luchthaven is er omdat ze hopen hun kust open te stellen voor toeristen uit China en andere landen. Maar volledig leeg, met personeel achter een desk dat niets staat te doen. Echt weird.’

‘Echt Python, eigenlijk’, bedenkt Palin, smakelijk grinnikend. ‘En dan komt de ene vlucht van de dag, en begint de manager compleet te panikeren aan de telefoon. Hilarisch! Heel goed om te zien op een plek met die reputatie. Het maakt Noord-Korea plots een pak minder intimiderend.’

Lees ‘Ontbijt met De Tijd’ ook op www.tijd.be/ontbijt

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content