Murakami in het spoor van Mozart

©Rick Pushinsky /eyevine

In ‘De moord op Commendatore’ mixt de Japanse schrijver Haruki Murakami opera, portretkunst en literatuur tot een onnavolgbaar geheel. Een spannend verhaal maskeert de diepe eenzaamheid van het leven.

Het waren op 23 februari van dit jaar Harry Potter-achtige toestanden in de boekenwinkels in Japan. Tegen middernacht verdrongen lange rijen fans van Haruki Murakami (68) zich aan de deuren om toch maar zo snel mogelijk de hand te kunnen leggen op ‘Kishidancho Goroshi’ (‘De moord op Commendatore’), de nieuwe tweedelige roman van de Japanse schrijver.

Twee keer 500.000 exemplaren had de uitgeverij Shinchosha laten drukken. Het waren er te weinig. Ze gingen allemaal in voorbestelling al de deur uit. Om maar te zeggen dat Murakami een megaster is in Japan. Ieder jaar op de tweede donderdag van oktober wordt het land weer even in rouw gedompeld als hun held andermaal naast de Nobelprijs Literatuur heeft gegrepen.

Murakami neemt je mee in een wereld die tegelijk heel dicht en heel ver van je afstaat.

Murakami blijft er stoïcijns kalm bij. Hij heeft het niet zo begrepen op al die publieke aandacht. Maar daar ontsnap je niet aan als succesauteur. De auteur is niet alleen big in Japan. Over de hele wereld kan hij rekenen op een grote schare trouwe fans die de dagen aftellen naar het moment dat een nieuwe roman of een bundel kortverhalen verschijnt.

In Vlaanderen is het niet anders. Het eerste deel ‘De moord op Commendatore, deel 1: Idea verschijnt’ ligt sinds gisteren in de winkels. Het tweede deel verschijnt pas - gruwel gruwel - op 12 januari. ‘Ten slotte kwam de volgende zondag. Die dag gebeurde er van alles. Het werd een turbulente zondag.’ Zo eindigt deel 1. Knarsetandend dus, want je wil echt weten hoe het verder gaat. En wel nu. Niet over zes weken.

Vreemde creaturen

Maar dat is het spel dat Murakami al meer dan 40 jaar met zijn lezers speelt. Hij neemt je mee in een wereld die tegelijk heel dicht en heel ver van je afstaat. Murakami is een meester in het blootleggen van de melancholische gevoelens die in ieder van ons bij nacht en ontij wel eens opduiken. Hij verpakt die emoties in meeslepende verhalen die zich deels afspelen in een parallel universum waar de katten spreken en vreemde creaturen opduiken. Die botsing van twee werelden is het geheim van zijn succes. Altijd is er een hoofdpersonage met wie je je als lezer heel gemakkelijk kunt identificeren. De lezer raakt als het ware snel bevriend met de hoofdfiguur. In een parallelle wereld zou je hem - doorgaans is het een man - opbellen en samen een pint gaan drinken. Om wat bij te praten, of om troost te brengen.

Het verhaal wordt pagina na pagina mysterieuzer.

Met ‘De moord op Commendatore’ is het niet anders. Het hoofdpersonage is een naamloze 36-jarige portretschilder. Wanneer zijn vrouw Yuzu hem na zes jaar huwelijk droogjes meedeelt dat ze wil scheiden, neemt de man zijn intrek in de verlaten woning van de dementerende schilder Tomohiko Amada. Het huis staat op een afgelegen berg. Daar ontdekt de portretschilder een werk van Amada: ‘De moord op Commendatore’.

Het doek stelt een scène voor uit het begin van Mozarts opera ‘Don Giovanni’. De rokkenjager vermoordt de vader (de commendatore) van een van zijn veroveringen (Donna Anna). Na de ontdekking van het schilderij gebeuren in het huis allerlei vreemde zaken.

Eerst krijgt de schilder het verzoek van een superrijke buurman met spierwit haar, Menshiki, om zijn portret te schilderen. Daarna hoort hij ’s nachts het klingelen van een bel. Het geluid komt uit een afgesloten put. De belleman blijkt een vreemd wezen te zijn dat de vorm van de geschilderde Commendatore heeft aangenomen. Een Idea noemt Murakami het wezen. ‘Ik ben geen geest. Ik ben alleen maar een Idea. Een geest is in wezen een bovennatuurlijk en vrij iets, maar ik ben dat niet. Ik besta binnen allerlei beperkingen.’ Daar moeten we het mee doen, toch in het eerste deel alvast. Het lijdt geen twijfel dat Commendatore in deel twee nog een grote rol zal spelen als de verbindingsman tussen twee werelden.

Eerst een vlugge schets, dan de aankleding van het naakte vlees.

‘De moord op Commendatore’ is vintage Murakami. Dat heeft ook een schaduwzijde. Aan de oppervlakte kan je zeggen dat het boek niet echt verrast. Het zit vol vertrouwde elementen: van afgesloten putten onder de grond tot balorige tienermeisjes. Maar neem het boek vast en je stopt niet meer met lezen. Je wil zo graag weten wat met de personages gebeurt, hoe de verschillende verhaallijnen elkaar kruisen.

 

Murakami is een valsspeler. Hij verpakt graag dubbele bodems en filosofische bespiegelingen in zijn romans. Wat je niet meteen leest, is net zo belangrijk. Of misschien nog belangrijker. Murakami verwoordt dat perfect wanneer hij zijn hoofdpersonage het werk van de oude, dementerende schilder laat uitleggen. Die bekeerde zich na een westerse periode tot de traditionele Japanse nihonga-stijl. ‘Het fantastische aan zijn werk zat hem in de lege ruimtes. Het zat hem, paradoxaal genoeg, in de niet-geschilderde gedeelten. Door het aan te durven daar niet te schilderen, kon hij wat hij wel wilde afbeelden duidelijker doen opvallen. Dat was allicht het aspect waarin de nihonga-stijl het sterkst tot zijn recht kwam.’

Op zoek naar de ziel

Hoe meeslepend het verhaal ook is, het echte meesterschap van de roman schuilt in de compositie. Deel een van ‘De moord op Commendatore’ leest als een grandioze stijloefening waarin Murakami de literatuur verbindt met de schilderkunst, met opera op de achtergrond. Hij schrijft het boek zoals het anonieme hoofdpersonage zijn portretten maakt. Eerst een vlugge schets, dan de aankleding van het naakte vlees, zoals hij het zelf omschrijft. De fysieke gelijkenis is amper van belang. De schilder zoekt naar de ziel van zijn model. Bij het portretteren van de mysterieuze man met het witte haar is dat een probleem. ‘En waarom was ik niet in staat een fatsoenlijke schets van hem te maken? De reden was simpel. Omdat ik de kern van zijn persoon nog niet kon vatten.’

Murakami is een meester in het blootleggen van de melancholische gevoelens die in ieder van ons wel eens opkomen, bij nacht en ontij.

Uiteindelijk lukt het wel, maar het portret is abstract. De man en zijn portret zijn het picturale equivalent van Murakami’s literaire parallelle universum. Net zoals de portretschilder altijd maar verf toevoegt, bouwt hij het verhaal op met steeds nieuwe elementen en wendingen. Net zoals het portret abstract is, wordt het verhaal pagina na pagina mysterieuzer. Of abstracter, zo je wil.

De portretschilder verzucht dat hij uiteindelijk in zijn portretten steeds zichzelf afbeeldt. Misschien is dat wel de kern van het verhaal: de zoektocht naar de ziel en de rust in jezelf. Zoals wel vaker bij Murakami lijkt hij ook in deze roman de strijd aan te gaan met de eenzaamheid die diep vanbinnen in het hart schuilt. Maar dat zit een spannend verhaal niet in de weg. En bovendien heb je er weer een vriend bij. Dat het maar snel 12 januari is.

Haruki Murakami, ‘De moord op Commendatore, deel 1: Idea verschijnt’, 506 pagina’s, Atlas Contact, 29,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content