Advertentie

Een Senegalese literaire houdgreep

Het levensverhaal van Mohamed Mbougar Sarr lijkt sterk op dat van zijn hoofdpersonage. ©Sophie Bassouls

De Senegalees Mohamed Mbougar Sarr komt even flamboyant als ambitieus uit de hoek in zijn weergaloze roman ‘De diepst verborgen herinnering van de mens’.

‘Van een schrijver en zijn werk kun je in elk geval dit weten: samen begeven ze zich door het volmaaktste labyrint dat je je kunt voorstellen, een lang cirkelvormig traject, waarop hun bestemming samenvalt met hun vertrekpunt: de eenzaamheid.’

Vanaf de eerste zinnen heeft hij je beet en pas na 460 pagina’s laat hij je weer los. Mohamed Mbougar Sarr schreef met ‘De diepst verborgen herinnering van de mens’ een boek als een literaire houdgreep die met elk hoofdstuk strakker wordt. Er staat geen woord te veel in de vuistdikke turf. Elke zin gloeit van de urgentie en de tomeloze schrijfdrang.

Mbougar Sarr werd in 1990 geboren in Dakar, groeide op in Senegal en studeerde literatuur en filosofie in Parijs. Dat lijkt sterk op het levensverhaal van zijn hoofdpersonage Diégane Faye, die in Parijs zijn literaire ambities najaagt. Met geraffineerde ironie stelt Mbougar Sarr de pretenties aan de kaak van een jonge garde zwarte auteurs die zich verliest in cafédiscussies over de essentie van literatuur, zonder zelf aan schrijven toe te komen.

Elke zin gloeit van de urgentie en de tomeloze schrijfdrang.

Maar al snel begint alles voor Diégane te kantelen. Bij toeval - ‘toeval is slechts een lotsbestemming waar je geen weet van hebt’ - krijgt hij van de schrijfster Siga D. ‘Het labyrint der onmenselijkheid’ cadeau, een cultboek uit 1938. De mysterieuze schrijver ervan, T.C. Elimane, werd in zijn tijd onthaald als ‘de zwarte Rimbaud’. Maar die lof werd snel overschaduwd door racisme en jaloezie, waarop T.C. Elimane spoorloos verdween.

Op Diégane heeft het boek een beheksende invloed. Hij raakt steeds dieper verstrikt in de mysteries rond de tekst en zijn verdwenen auteur. Zijn queeste om de schrijver te vinden reikt van Parijs tot in Argentinië en Senegal. Terwijl hij T.C. Elimanes pad door de 20ste eeuw traceert, stuit hij op de paradox van elke zoektocht naar kennis: ‘Hoe meer we over een klein stukje van de wereld ontdekken, des te dieper raken we ervan doordrongen hoe oneindig veel nog onbekend is.’

Compromisloos

Dit boek werd terecht bekroond met de Prix Goncourt 2021, de meest prestigieuze Franse literaire onderscheiding. Mbougar Sarr is de jongste winnaar sinds 1976, en de eerste Afrikaan. Dat laatste zet de Franse pers dik in de verf, wellicht naar Mbougar Sarrs verwachting. In zijn boek ontleedt hij secuur welke plaats Afrikaanse schrijvers in de westerse letteren krijgen toebedeeld: ze zitten gevangen in ‘een blik die van hen verlangde dat ze authentiek - dat wil zeggen: anders - waren, maar tegelijkertijd ook net als zij - dat wil zeggen: begrijpelijk (of nog anders gezegd: verkoopbaar in het westerse milieu).’

In deze roman klinkt een ander geluid, een oproep tot compromisloze eigenheid: ‘Verzin je eigen traditie, schep zelf je literaire geschiedenis, (...) zorg dat je een eigen domein hebt, want alleen daar zul je een bestaan voor jezelf kunnen opbouwen, maar ook voor anderen.’ Dat is precies wat Mbougar Sarr doet. Zijn boek is bezield door een magisch realisme. Hij vertelt verhalen in verhalen in verhalen, waardoor je soms vergeet wie aan het woord is. Dat is niet erg, want de verteller doet er niet toe. Het zijn de verhalen die tellen, virtuoos in vonkende zinnen neergepend en magnifiek vertaald door Jelle Noorman.

Hoe verhoudt literatuur zich tot het menselijk leed waarvan de wereld doordrenkt is? Hoe smeed je verhalen uit die werkelijkheid? En hoe gaan die verhalen die werkelijkheid beheersen? Mbougar Sarr verbindt ideeën over kolonialisme en kunstenaarschap, politiek en vriendschap, vrijheid en traditie. Hij schreef een veelstemmig totaalboek vol ideeën en wijsheden, gruwel en schoonheid. Het is wreed en poëtisch, grappig en gevoelig, vindingrijk en recalcitrant.

De diepst verborgen herinnering van de mens’ is uitgegeven bij Atlas Contact, telt 460 pagina’s en kost 24,99 euro.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.