Een toekomst zonder internet

©Via Bloomberg

Wat als alle technologie het opeens laat afweten, plots en misschien wel voorgoed? In ‘De stilte’ zoomt de Amerikaanse schrijver Don DeLillo in op een van de grootste angsten van ons digitale tijdperk.

Het is een griezelige gedachte: geen computer doet het nog, geen lift gaat nog op en neer, overal vallen vliegtuigen uit de lucht, ziekenhuizen zijn niet langer operationeel. Maar hoe sensationeel de rampscenario’s van een totale black-out ook klinken, Don DeLillo houdt het klein. De Amerikaanse schrijver zoomt in op een appartement in Manhattan waar vijf mensen samenkomen om naar de Superbowl te kijken.

Het jaar is 2022. De Titans spelen tegen de Seahawks. Het koppel Max en Diane zit samen met huisvriend Martin klaar voor de wedstrijd. Ze wachten op Jim en Tessa, die nog in een vliegtuig boven de oceaan hangen, op de terugweg van Parijs naar New York. De reclamejingles zingen door de woonkamer, de hapjes staan klaar in de koelkast. Maar net voor de aftrap valt het beeld van de televisie uit.

Op hetzelfde moment laat het vliegtuig van Jim en Tessa het afweten. Als bij wonder houden ze aan de crash alleen schrammen over. In DeLillo’s bevreemdende droomlogica lukt het hen te voet hun weg naar het appartement te vinden, waar ze samen met de anderen een doorwaakte nacht doorbrengen. Het zou weleens kunnen dat de Derde Wereldoorlog is uitgebroken, alleen is er geen manier om daarachter te komen.

Met ‘De stilte’ bewijst DeLillo zich opnieuw als een auteur die klein schrijft en groot denkt.

Terwijl Max als in een kramp zijn zwarte televisiescherm in de gaten blijft houden, ontspint zich een rusteloos gesprek over de internetapocalyps, Einsteins relativiteitstheorie, de muurschilderingen van Romeinse villa’s, op eik gerijpte whisky en cryptovaluta.

Postmodern levensgevoel

DeLillo is de oudste zoon van Italiaanse ouders die in 1916 van Abruzzo naar New York verhuisden en zich in de Bronx settelden. ‘Mijn ouders hebben hun leven lang hun best gedaan om de Amerikaanse cultuur te begrijpen. Ik denk dat ik met mijn boeken hetzelfde probeer’, zei hij eens.

Hij heeft geen e-mail of telefoon en tikt zijn verhalen op een typemachine. Maar laat u door die kleine anachronismen niet misleiden. DeLillo’s romans snijden diep in de huidige tijd en zijn blik is gericht op de toekomst. Zijn invloed op de Amerikaanse literatuur kan moeilijk worden overschat. Hij is de chroniqueur van het postmoderne levensgevoel.

‘Zijn oeuvre is een anatomie van dat wat ons ongelukkig maakt’, stelde een criticus, en dat vat het goed samen. DeLillo’s personages zijn wanhopig op zoek naar betekenis maar zitten vast in de impasse van het hedendaagse Amerika, waar voor het individu nog maar één rol lijkt over te blijven: die van consument. Terrorisme, digitale dominantie en ongebreideld consumentisme zijn de sturende machten. Reclame, verveling, geweld en banaliteit bepalen het dagelijkse leven.

Hoe grimmig dat ook klinkt, DeLillo’s boeken zijn vooral intelligent, droogkomisch en sensitief. Ze blijven dicht bij de mens, zijn zwaktes en gevoeligheden. Diep in het hart van zijn oeuvre leeft een - misschien machteloos maar daarom niet minder oprecht - verlangen naar zingeving.

Met ‘De stilte’ bewijst DeLillo zich opnieuw als een auteur die klein - dicht op de huid van zijn personages - schrijft, en groot denkt. De titel lijkt een wenk naar ‘White Noise’, een van zijn bekendste romans uit 1985. De witte ruis verwijst onder andere naar het gedreun van reclame en media en de ultrasonore sirene van een collectieve doodsangst.

In ‘De stilte’ valt die afleidende ruis plots weg. De digitale wereld verpulvert en daaronder glinstert iets wat misschien wel de echte werkelijkheid is. Een werkelijkheid van vlees en bloed waar de personages gek genoeg machteloos tegenover staan. Ze weten niet hoe ze zich moeten verhouden tot ‘de mondiale stilte’ en weten amper nog wie ze zelf zijn. ‘Denk aan al die miljoenen zwarte schermen waarop niets te zien is’, zegt Diane. ‘Probeer je de telefoons voor te stellen die het niet doen. Wat gebeurt er nu met mensen die niet zonder hun telefoon kunnen?’

Hoeveel van ons leven speelt zich online af, hoeveel van onszelf raken we kwijt als het internet uitvalt? Nu de digitale omgeving in elkaar is gestort, lijken de personages geen woorden meer te bezitten om te benoemen wat achterblijft. Zelfs de taal biedt geen houvast meer. Ze voelen hoe alles hen ontglipt. Of is het een nieuw begin? ‘Mensen beginnen zich op straat te vertonen, eerst nog wat behoedzaam en dan met iets van bevrijding, ze lopen, kijken nieuwsgierig om zich heen. Ze escorteren elkaar allemaal door de massale slapeloosheid van deze onbevattelijke tijd.’

Maximale vervreemding

‘De stilte’ is een vreemd en ongrijpbaar boek. Er zit iets ijzingwekkend afstandelijks in de vluchtigheid waarmee DeLillo dit verhaal neerpent. Zijn proza is kaal en vlak als een woestijn, zonder beschrijvingen of verfraaiingen. Alleen de essenties zijn van belang. De personages zijn als houtskoolschetsen, snel getekende lijnen die je hoogstens een idee van een karakter geven maar waar niemand van vlees en bloed uit opstaat. In hun kern woont een leegte waar je van schrikt.

Net die leegte wil DeLillo voor het voetlicht brengen door haar te vangen in een broos web van onzekere gesprekken en hallucinerende monologen. Om een maximaal effect van vervreemding te creëren gaat hij in zijn minimalisme tot het uiterste. De honderd pagina’s zijn in een oogwenk uitgelezen. Maar de impact zindert lang na, samen met de vragen of we wel zijn wie we denken te zijn en wat in het verschiet ligt voor ‘deze menselijke scherven van een beschaving’.

‘De stilte’ is uitgegeven bij Ambo/Anthos, telt 123 pagina’s en kost 16,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud