interview

'Ik ben gefascineerd door de fataliteit van de geschiedenis'

De Franse schrijver Laurent Binet zet in 'Beschavingen' de geschiedenis op haar kop en laat de Inca's Europa veroveren. ©AFP

Wat als de Inca's Europa veroverden? De Franse auteur Laurent Binet schetst in 'Beschavingen' hoe de wereld in de zestiende eeuw een ander uitzicht kreeg. Het spel met de geschiedenis werkt confronterend, al is humor nooit veraf.

'Beschavingen' is de derde roman van Laurent Binet. In zijn eerste, 'HhhH', ging hij aan de wandel met Adolf Hitler, Heinrich Himmler en de Tweede Wereldoorlog.

Zijn tweede roman 'La Septième fonction du langage' is een pseudodetective waarbij de moord op de semioloog Roland Barthes de kapstok vormt om het Franse intellectuele milieu uit de jaren tachtig van de vorige eeuw door te lichten. 

'Beschavingen' is ambitieuzer. Het is een geschiedenisfresco dat loopt van de Vikingen tot Miguel de Cervantes, met als kern de verovering van Europa door de Inca's.

In het Frans heet de roman 'Civilizations', met een 'z' in plaats van een 's'. Dat is geen ongelukkige verschrijving maar een knipoog naar een oud computerspel waarbij de speler vanuit het niets een eigen beschaving moet creëren, onder meer door de verovering van andere beschavingen. 'Ik wilde daarmee het ludieke van het boek benadrukken', zegt Binet in een interview.

Hoe komt iemand op het idee om de geschiedenis op haar kop te zetten en de Inca's Europa te laten veroveren?

Laurent Binet: 'Het idee ontstond tijdens een bezoek aan Lima. Daar ben ik me gaan interesseren voor de geschiedenis van Peru, de komst van Francisco Pizarro en de beschaving van de Inca’s. Ik stootte op het boek ‘Zwaarden, paarden en ziektekiemen' van Jared Diamond. Daarin komt de zinsnede voor: ‘Waarom heeft Pizarro de Inca-keizer Atahualpa gevangengenomen en waarom heeft Atahualpa Pizarro niet gevangengezet in Europa?' Die zin heeft me aan het denken gezet en doen besluiten: waarom zou ik dat niet uitwerken?'

Het schrijven van het boek heeft allicht veel tijd gevergd. U gidst de lezer door vele landen en  beschavingen.

Binet: 'Het heeft vier jaar geduurd. Ik hou van historische onderwerpen, maar meestal zijn mijn boeken meer geconcentreerd op één periode of één onderwerp. Dit boek is ruim opgezet. Het begint bij de Vikingen en omspant meer dan 600 jaar. Om de avonturen van de Inca's in Spanje te beschrijven heb ik me beziggehouden met de Successieoorlogen. En voor de passage door Duitsland met het protestantisme, de reformatie en de boerenopstanden.'

De Inca’s waren geen koorknapen. Hun systeem was erg autoritair, met een geplande economie. Om de problemen van overproductie, vervuiling en een losgeslagen kapitalisme op te vangen zou hun model beter geweest zijn.
Laurent Binet
Franse schrijver

'Omdat ik een bepaalde sfeer wilde creëren, heb ik veel auteurs van de zestiende eeuw gelezen. Voor Spanje heb ik me vooral gebaseerd op de schelmenroman 'Lazarillo van Tormes'. Natuurlijk passeert de Italiaanse diplomaat Niccolò Machiavelli, maar er zijn ook anachronismen in verwerkt. Kortom, het betekende een uitgebreid onderzoek.'

Hebt u het boek dan in verschillende delen geschreven?

Binet: 'Ja. Toen mijn personages in Spanje aankwamen, nam ik drie, vier maanden de tijd om over Keizer Karel te lezen, over de inquisitie en de Spaanse monarchie. Onder meer in schel­men­ro­mans. Daarna heb ik uitgebreid Duitsland bestudeerd met boeken over Maarten Luther en het protestantisme.'

'Voor het Engelse deel heb ik bijvoorbeeld gekeken naar de serie over de Tudors. Ik heb de briefwisseling tussen Thomas More en Erasmus doorgenomen. Ik heb alle informatie dus vooral verwerkt per geografische locatie.'

Bent u ook ter plaatse geweest?

Binet: 'Ja, heel veel. Ik had met mijn uitgever een budget onderhandeld om enkele reizen te kunnen maken en het terrein te verkennen. Dat is helemaal uitgegeven (lacht). Bij de laatste reizen was het budget op. Ik ben twee keer in Peru geweest omdat ik twee keer was uitgenodigd. Ik ben ook in andere delen van Latijns-Amerika geweest, ik aanvaardde systematisch alle uitnodigingen om daar te gaan spreken.'

Bio Laurent Binet

Laurent Binet (47) is de zoon van een historicus en studeerde talen. Zijn romandebuut HhhH over het Tsjechische verzet kreeg de Goncourt-prijs voor het beste debuut. In 2015 verscheen La Septième fonction du langage.

Civilizations verscheen eind 2019 en kreeg prompt een prijs van de Académie Française. De schrijver heeft nooit zijn linkse engagement verborgen. In 2012 schreef hij Rien ne se passe comme prévu, een blik achter de schermen van de campagne van presidentskandidaat François Hollande. Van 'Beschavingen' wordt momenteel een tv-serie gemaakt.

'In Europa heb ik het Spaanse Andalusië, Firenze in Italië en het Duitse Wittenberg bezocht. Mijn eerste reis was naar Gent, de geboortestad van Keizer Karel. Het was een aangename ervaring en ook nuttig natuurlijk (lacht). Tegenwoordig kan je alles zien via internet, maar dat is toch niet hetzelfde als ter plaatse gaan.'

Waarom hebt u van de Inca’s de hoofdrolspelers gemaakt? Vanwaar de fascinatie voor dat volk?

Binet: 'Als ik eerst naar Mexico geweest was, had ik misschien wel de Azteken gekozen. Ik ben voor de Inca’s gegaan zonder goed hun eigenheid te kennen. Maar ze bleken erg interessant, want ze hadden een bijzondere politieke, economische en sociale ordening. Die kon ik goed gebruiken in mijn roman. Dat zou minder het geval geweest zijn bij de Azteken.'

'Het was dus voor een deel een gelukkig toeval. Neem nu de organisatie van de Inca-maatschappij, die protosocialistisch was. Dat interesseerde me erg en  viel goed mee. Want op dat moment werd in Europa het kapitalisme geboren. Ik kon die twee opvattingen in de roman perfect tegen elkaar uitspelen.'

In uw boek speelt de vertaalster Higuenamota een belangrijke rol als de Inca’s in Europa aankomen. Hebben we dezer dagen ook geen Higuenamota nodig om elkaar beter te verstaan?

Binet: 'De rol van de vertaalster is natuurlijk ook symbolisch. Ze maakt een brug tussen de beschavingen en belichaamt dus een positief symbool. De inspiratie heb ik gehaald bij Malintzin, de Indiaanse die als tolk werkte voor de Spaanse conquistador Hernán Cortés. Ze hadden samen een zoon. Malintzin was voor Cortés tegelijk zijn vertaalster en raadgeefster. Dankzij haar kon hij de Azteken verslaan.'

Het schrijven van het boek heeft vier jaar geduurd. Het begint bij de Vikingen en omspant meer dan 600 jaar.
Laurent Binet
Franse schrijver

'Malintzin was een Mexicaanse. Door Cortés te helpen keerde ze zich tegen haar eigen volk. In Mexico heeft ze een ambivalent statuut van verraadster. Bij het personage Higuenamota is dat anders. Maar ze is ook een raadgeefster. En ze gebruikt haar kennis van het Spaans tegen Spanje en tegen Europa. De vertaalster moet ook de boodschappen van de vijand ontcijferen.'

Zouden we in een betere samenleving leven als de Inca’s Europa hadden veroverd en niet omgekeerd?

Binet: 'Dat kan ik niet beweren. Dat zou naïef zijn. We zouden wel op een andere manier samenleven, dat is zeker. Er zouden ook andere problemen zijn. De Inca’s waren geen koorknapen. Hun systeem was erg autoritair, totalitair, zeg maar. Maar met een geplande economie. Om de problemen van overproductie, vervuiling en een losgeslagen kapitalisme op te vangen zou hun model beter geweest zijn.'

Waarom hebt u nog een hoofdstuk aan Cervantes gewijd op het einde van uw boek?

Binet: 'Het kwam goed uit. Ik wou aantonen dat de geschiedenis niet stopte met de overwinning van de Inca’s. Daarom heb ik ook de slag om Lepanto (de grote zeeslag uit 1571 tussen de Christelijke Liga en het Ottomaanse Rijk, red.) meegenomen in het boek. Een van de bekendste deelnemers in die slag was de schrijver Miguel de Cervantes, hij verloor toen zijn linkerhand. Daarmee is Cervantes uitgegroeid tot de protagonist van wat eigenlijk een lange conclusie is.'

Het boek is geen geschiedeniswerk, maar telt wel veel referenties aan de geschiedenis. Wat trekt u aan in de geschiedenis?

Binet: 'Ik vertel dan wel een ander verhaal, maar we beseffen dat de geschiedenis anders is gelopen. Je kan de geschiedenis herschrijven zoveel je wil, maar de Indianen zijn Europa niet binnengevallen. Napoleon heeft verloren in Waterloo. Die fataliteit van de geschiedenis vind ik fascinerend. Het is zo gebeurd, en dat kan je niet meer veranderen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud