in memoriam

Ismail Kadare (88), de schrijver die jaren kat-en-muis speelde met een dictator

De Albanese schrijver Ismail Kadare is maandag overleden in Tirana. Hij werd 88 jaar. Heel zijn leven speelde hij een gevaarlijk kat-en-muisspel met de Albanese dictator Hoxha en zijn regime.

'De stad leek op een winterse nacht in de vallei geworpen, als een prehistorisch wezen dat nu zijn weg naar boven klauwde langs de berghelling.' Zo beschreef Ismail Kadare Gjirokastër, de plek in het zuidoosten van Albanië waar hij in 1936 werd geboren.

Kadare groeide op in een periode van oorlog en onzekerheid. In 1939 viel Mussolini Albanië binnen, en drie jaar later volgde de Duitse bezetting van het land. Toen in 1944 het regime van dictator Enver Hoxha de controle overnam, was de jonge Kadare al in de ban van de literatuur. 'Op 11-jarige leeftijd had ik 'Macbeth' van Shakespeare gelezen, wat me als een bliksemschicht had geraakt, en de Griekse klassiekers, waarna niets nog macht had over mijn geest', vertelde hij eerder aan het literaire magazine The Paris Review. Kadare studeerde in hoofdstad Tirana, trok later naar Moskou om er wereldliteratuur te onderzoeken, en keerde uiteindelijk terug naar Albanië.

Advertentie

Internationale doorbraak

In 1963 publiceerde hij zijn eerste roman, 'De generaal van het dode leger'. Dat vertelt het verhaal van een Italiaanse generaal die 20 jaar na de Tweede Wereldoorlog terugkeert naar het gebergte in Albanië, om er de lichamen van zijn gevallen soldaten te zoeken en thuis te brengen. Het boek lanceerde Kadare als schrijver in zijn thuisland. Zeven jaar later, toen de debuutroman in het Frans vertaald werd, brak Kadare ook internationaal door.

Kadare werd regelmatig genoemd als winnaar van de Nobelprijs, maar hij haalde het nooit.

Dat trok in zijn thuisland ook de aandacht van het totalitaire regime van Hoxha. Kadares relatie met Hoxha was gebouwd op een moeilijk evenwicht. Hij was twaalf jaar parlementslid en schetste in 'De winter van de grote eenzaamheid' (1973) een zeer positief portret van de dictator, om niet uit de gratie te vallen.

Tegelijkertijd uitte Kadare scherpe kritiek op het regime. In 'Het dromenpaleis' (1981) schreef hij over een bureaucratisch regime dat de dromen van zijn burgers verzamelt, op zoek naar ideeën van opstandigheid of verzet. Het boek werd later in Albanië verboden. Dat kat-en-muisspel tussen het regime en de schrijver zou blijven duren tot in 1990, toen Kadare verhuisde naar Parijs.

Schaduw van het verleden

Ook na de val van het communisme bleef Kadare die periode en het Hoxha-regime opzoeken in zijn boeken. Een paar van zijn werken schetsen het Albanië van de 21ste eeuw, maar dat wordt steeds achtervolgd door de schaduw van het verleden. Bij zijn bekendste boeken horen 'Kroniek in steen' (1971), 'De brug met de drie bogen' (1978), 'De dochter van Agamemnon' (1985) en 'Het ongeluk' (2010).

Ismail Kadare werd regelmatig getipt voor de Nobelprijs Literatuur, maar won die uiteindelijk nooit. In 2005 werd hij bekroond met de eerste International Man Booker Prize. 'De enige mogelijke daad van verzet in een klassiek stalinistisch regime was schrijven', zei hij in zijn dankwoord.

Kadare stierf aan de gevolgen van een hartaanval in een ziekenhuis in Tirana, zo bevestigde zijn uitgever.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.