Italiaanse schrijfster Claudia Durastanti: ‘Ik heb geleerd hoe oorverdovend stilte en eenzaamheid kunnen zijn'

Claudia Durastanti: 'Ik ben een vreemde voor mijn eigen bloed.' ©Â© Claudia Durastanti

De Italiaanse Claudia Durastanti schreef een sublieme roman over haar abnormale ouders en het gevoel nergens echt thuis te horen. ‘Dit is het boek dat ik een leven lang weigerde te schrijven.’

Hoe kunnen we verdriet hebben om iemand met wie vrijwel alleen maar sprake is van biologische intimiteit?’, schrijft Claudia Durastanti op pagina 195 van haar vierde boek ‘De vreemdelinge’. De ‘iemand’ is haar vader. In het boek belandt hij in het ziekenhuis. De dokters achten zijn overlevingskansen klein.

‘De vreemdelinge’ staat bol van de scherpe observaties over hoe het voelt om te leven met een verknipt familiaal verleden. Maar het boek is geen vereffening.

Haar vader is doof, net als de moeder in dit boek, en zoals haar ouders dat in het echte leven zijn.
Er was wel meer mis met haar ouders, als we dit magnifieke boek mogen geloven. Durastanti’s moeder lijdt behalve aan doofheid ook aan borderline. Haar ouders dronken veel en liepen uit het café weg zonder te betalen. Als er geld was, werd het meestal vergokt. Op een dag ontvoerde haar vader Durastanti zelfs. Hij vond dat hij zijn dochter na de scheiding te weinig zag. ‘Door die episode werd me duidelijk dat ik slimmer was dan mijn ouders, en dat ik geen kind meer was’, schrijft ze onbeschroomd.

Haar boek staat bol van de scherpe observaties over hoe het voelt om te leven met een verknipt familiaal verleden. Het is best heftig om te lezen, de zeldzame humor voelt wrang en donker aan. ‘Als we doodgaan, schrijven ze op onze grafsteen misschien de naam van wie we hebben liefgehad, het beroep dat we hebben uitgeoefend, een zin uit een boek dat we vaak hebben gelezen. Wat er niet op ons graf geschreven staat, is de afstand van thuis.’

Chaos in New York

Claudia Durastanti (36) schreef al drie romans. Hoewel ook dit werkstuk in de winkel bij de afdeling literatuur zal liggen, is het in essentie een autobiografie. ‘Ongeveer 98 procent is waargebeurd. Dit is mijn leven, hoe ik het me herinner en hoe het aan mij is verteld door mijn moeder en mijn broer. De overige 2 procent zijn hersenspinsels. In onze geest worden verhalen aangedikt’, vertelt ze via Skype vanuit Toscane.

We dachten dat we haar in New York zouden bellen, waar de schrijfster woont sinds ze in januari na negen jaar Londen de rug toekeerde. Te midden van de chaos in New York stapte ze vorige week op een noodvlucht naar Rome om haar verblijfspapieren in orde te brengen. Maar eerst moet ze van de Italiaanse regering een week in verplichte quarantaine. Merkwaardig genoeg voelt de tweede quarantaine griezeliger dan de eerste, vertelt ze.

‘In het dorp waar ik nu ben, is de situatie onder controle. Dat voelt onwerkelijker dan New York was. Daar was ik minder bang omdat we er middenin zaten. De stad was uitgestorven, de enige straatgeluiden kwamen van loeiende ambulances. Net een rampenfilm. Gelukkig verloor ik geen naasten.’

Haar ouders zijn veilig en gezond. Haar moeder woont in een dorpje in Basilicata, de zool van de Italiaanse laars, haar vader in het noordelijk gelegen en dus veel zwaarder getroffen Umbrië. ‘Het is interessant te zien dat de gebeurtenissen hen nauwelijks beïnvloeden. Door hun doofheid ervaren ze het isolement niet als vreemd of lastig. Ze zijn het gewend alleen te zijn.’ 

Antropologie 

Durastanti omschrijft ‘De vreemdelinge’ als ‘het boek dat ik een leven lang weigerde te schrijven’. ‘Ik besef dat dat pretentieus klinkt voor iemand van 36 jaar. Ik zat er al lang mee in mijn hoofd, maar vond niet de juiste vorm en taal. In mijn vorige boeken schreef ik al over mensen die mijn eigen ouders konden zijn, maar het niet waren. Dat ging tijdens het schrijven gepaard met veel conflict en woede. (lachje) Ik maakte de fout om romanpersonages van hen te willen maken, terwijl ik in romans nooit eerder zulke abnormale mensen was tegengekomen. Pas door ze als mijn ouders op te voeren in een autobiografie kon ik ten volle genieten van het schrijfproces.’

Ze had het boek nooit kunnen schrijven als ze haar ouders trouw was gebleven. Toen ze op haar 18de haar moeders huis verliet om te gaan studeren in Rome, wist ze dat ze nooit zou terugkeren. ‘Ik moest een vreemde voor mijn eigen bloed worden om te begrijpen waar ik vandaan kwam’, zegt ze.

Claudia Durastanti

Claudia Durastanti (New York, 1984) is schrijver, literair vertaler en journalist voor La Repubblica. Ze studeerde antropologie in Rome. Ze groeide op in New York en Italië bij twee dove ouders. Durastanti woonde negen jaar in Londen en sinds kort in New York. ‘De vreemdelinge’ is haar vierde roman.

Hoewel literatuur als kind een vluchthaven was, koos ze voor antropologie. ‘Ik wilde begrijpen waarom ik was wie ik was. Een bekende methode in de antropologie is participerende observatie. Je gaat in een gemeenschap of een groep staan waartoe je niet behoort. Dat heb ik gedaan met mijn familie. Alleen heb ik mezelf eerst uit de groep moeten verwijderen om er vervolgens weer middenin te gaan staan.’

De grote doorbraak kwam nadat ze haar vader enkele jaren geleden had gevraagd hoe hij haar moeder had leren kennen. Van haar moeder had ze altijd het verhaal gehoord dat ze hem voor het eerst zag toen hij van een brug het water in wilde springen en ze hem wilde tegenhouden. Het boek opent met die romantische lezing van hun ontmoeting. Vervolgens beschrijft Durastanti hoe haar vader zich zijn kennismaking met haar moeder herinnerde: hij schoot haar te hulp toen ze in elkaar werd getrapt door criminelen die haar tas wilden stelen. Durastanti: ‘Toen mijn vader met een andere waarheid kwam, wist ik: hier zit een roman in.’


‘De vreemdelinge’ is geen bittere vereffening met haar ouders. Ze wilde niet focussen op wat haar als kind is aangedaan, maar ‘mysteries oplossen over hun handicap en wat hun afwijkingen van mij hebben gemaakt’, zegt ze. Er zijn frustratie en woede, maar ook mededogen en zelfkritiek. Een sleutelmoment in haar leven en het boek is een bezoek aan een tentoonstelling van de Amerikaanse kunstenaar Doug Wheeler in het Guggenheim in New York. In één ruimte was een kamer nagebouwd waar de kunstenaar optische effecten gebruikte om de stilte te kunnen vatten. Stilte zoals haar ouders die hun hele leven ervaarden.

Claudia Durastanti: 'Ik ben een vreemde voor mijn eigen bloed.' ©Â© Claudia Durastanti

Iets waar ze pas echt bij stilstond toen ze in dat kamertje stond, schrijft ze: ‘Voordat ik daar binnen ging, kon ik nooit helemaal begrijpen wat een verwarring en duizeling mijn ouders voelen. Ik moest er bescherming zoeken bij de wanden, alsof ik fysiek werd aangevallen door iets.’

‘Als je opgroeit tussen mensen met een handicap', legt ze uit, 'is jouw kijk op de wereld vrij gelimiteerd. Je bent de vertaler tussen hun wereld en de buitenwereld. Maar het is niet omdat je hun vertaalslag kunt maken, dat je hun wereld begrijpt. Pas toen ik in die kamer in het Guggenheim stond, voelde ik voor het eerst empathie voor mijn moeders situatie. Het voelde alsof ik in haar lichaam zat en begreep hoe oorverdovend stilte en eenzaamheid kunnen zijn.’

Voelt Durastanti zich schuldig dat het zolang duurde voor ze haar moeder kon begrijpen? ‘Tja. Het is nu eenmaal moeilijk om je als kind in het hoofd van je ouders te verplaatsen. Ik kon mijn moeder niet zien als een vrouw met haar tekortkomingen, alleen als een slechte moeder. Daarom wilde ik dit boek ook schrijven, om iets voor haar terug te doen. Het is voor mij geen typische biografie: de vreemdelinge is zowel mijn moeder als ik.’

Schaamte 

Viel het haar op geen enkel moment zwaar over zulke intieme dingen te schrijven? Toch wel. Het hoofdstuk Werk & geld was een harde dobber. Ze schrijft over hoe haar opwaartse mobiliteit de kloof met haar familie op nogal wat vlakken vergrootte: intellectueel, cultureel, financieel. ‘Ik ben schrijver geworden. Ik woonde in Rome en Londen en nu in New York, terwijl mijn dove en arme moeder al heel haar leven in quarantaine zit in een dorpje in het zuiden van Italië. Ik kan mij dingen veroorloven waarvan zij alleen kan dromen. Soms schaam ik me daarvoor.'

Ik ken weinig schrijvers die zoals ik uit het lompenproletariaat komen. Ik zal altijd het idee hebben dat ik nergens helemaal bijhoor, dat ik altijd een vreemdeling blijf.

'Je voelt je een bedrieger, ook in de omgekeerde richting. Ik ken in mijn omgeving weinig schrijvers die zoals ik uit het lompenproletariaat komen. Ik zal altijd het idee hebben dat ik nergens helemaal bijhoor, dat ik altijd een vreemdeling blijf.’

Maar wel een vreemdeling met een levensverhaal dat wriemelt van de zotte anekdotes en vonkt van het inlevingsvermogen. Haar boek kreeg een mooi onthaal in Italië en verschijnt binnenkort ook in het Engels. Samen met een Italiaans productiehuis werkt ze aan een tv-adaptatie. Een regisseur is er nog niet, ze hoopt op Sofia Coppola. ‘Lost in Translation’ is een van haar lievelingsfilms. ‘Voor mijn moeder maakt het niet uit wie de regisseur is of hoe ze uit het verhaal komt. Voor haar is het toch allemaal verzonnen. (lacht) Zolang haar rol maar door een knappe vrouw wordt gespeeld.’

Claudia Durastanti, ‘De vreemdelinge’, De Bezige Bij, 285 pagina’s, 21,99 euro.

 

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud