Kleine boekhandels houden stand: 'Lezers zijn bij ons geen algoritme'

©katrijn van giel

De Vlaming kocht dit jaar opnieuw minder boeken. Van de neergang valt weinig te merken in de buurtboekhandel, integendeel. ‘Als wij een boek niet goed vinden, durven we dat ook te zeggen tegen de klant.’

‘Het is verleidelijk een verhaal te beginnen bij de zee, waarin een minuscuul wezen zich beweegt.’ Dat is de openingszin van de nieuwe novelle ‘Leer mij zwemmen’ van Koen Peeters. Wie in de periode rond 12 december, de dag van de onafhankelijke boekhandel, een boek koopt in een winkel die is aangesloten bij de vakvereniging Confituur krijgt het boekje er gratis bovenop

Lange tijd regende het alarmerende berichten over de teloorgang van de kleine boekhandel ten koste van de ketens en sinds enkele jaren ook het internet. Tussen 2002 en 2012 moesten in Vlaanderen 20 onafhankelijke boekverkopers de deuren sluiten. Plots waren ze nog maar met 37: de gezellige woonkamers waar je koffie kan drinken, een praatje kan slaan met intellectueel gelijkgestemden en ook boeken kan kopen die in de eerste plaats cultuurdragers zijn.

Sindsdien ging er nog maar een handvol zelfstandige winkels uit. De volhouders deden er goed aan niet te sluiten. In de eerste tien maanden van dit jaar noteerden de 30 overgebleven winkels de grootste winst van alle verkooppunten voor boeken, leren cijfers die De Tijd opvroeg bij het marktonderzoeksbureau GfK. Hun omzet steeg met 11,5 procent en het aantal verkochte boeken met bijna 6 procent, terwijl het totale aantal verkochte stuks met bijna 4 procent daalde. Tussen januari en oktober kochten we met zijn allen 10,15 miljoen boeken tegenover 10,54 miljoen in dezelfde periode vorig jaar.

Het marktaandeel van de zelfstandige boekhandel blijft met 5 procent eerder klein, maar gaat elk jaar een beetje omhoog. Samen met de internetwinkels, die in omzet een kwart van de markt uitmaken, knabbelt de buurtboekwinkel verder aan het marktaandeel van de ketenboekhandel en de super- en hypermarkten.

‘De Bourgondiërs’

Je hebt mensen die minder vlees eten, en je hebt er die alleen nog vlees kopen bij een goede lokale beenhouwer. Zo heb je ook lezers die bewust kiezen voor de cultuur van het lokale.
Boekhandelaar Ludovic Bekaert van Passa Porta

Wat verklaart het succes van de kleine boekhandel? Het meest voor de hand liggende antwoord lijkt de gereglementeerde boekenprijs. Die werd in het leven geroepen om de kleintjes te beschermen. Voor nieuwe boeken geldt een vaste prijs in de eerste zes maanden na publicatie. Uitgevers bepalen die prijs, boekverkopers mogen een maximale korting van 10 procent aanbieden. Omdat reuzegrote kortingen voor bestsellers tot het verleden behoren, komen de kleintje gelijk aan de start met de ketens en internetwinkels.

Een rondvraag leert verrassend genoeg dat de kwaliteitsboekhandels weinig effect ondervinden van de gereglementeerde boekenprijs. ‘Vergeleken met vroeger verkopen we niet zoveel exemplaren van bestsellers extra’, zegt Karla De Ceulener, voorzitster van Confituur en zaakvoerster van boekhandel Salvator in Mechelen.

Een uitzondering in haar winkel, net als bij collega’s, was dit jaar ‘De Bourgondiërs’ van Bart Van Loo. ‘Soms heeft de boekenmarkt aan één knappe titel genoeg om de globale cijfers naar boven te duwen’, zegt ze.

Ook Ludovic Bekaert van Passa Porta in Brussel merkt weinig van de gereglementeerde boekenprijs, maar des te meer van een andere prijscorrectie. Door een aanpassing van de btw in Nederland zijn titels van Nederlandse uitgevers, een betekenisvol deel van het assortiment, iets duurder geworden.

©MEDIAFIN

Toch is er meer aan de hand, zeggen beide boekhandelaars. Iets dat niet in een spreadsheet te vatten is: de opmars van de bewuste consument. De Ceulener: ‘Ik voel dat steeds meer mensen op zoek gaan naar onze winkels omdat wij hen niet als een algoritme behandelen. Ze appreciëren het dat we minder met prijs bezig zijn, en meer met service en kwaliteit.’

Bekaert maakt de vergelijking met vlees. ‘Je hebt mensen die bewust minder vlees eten, en je hebt er die alleen nog vlees kopen bij een goede lokale beenhouwer. Zo heb je ook lezers die bewust kiezen voor de cultuur van het lokale. Wij zijn voor hen een soort clubhuis - een plek waar ze zich thuis én fair behandeld voelen. Als wij een boek niet goed vinden of we denken dat het niet bij een klant past, durven we dat ook te zeggen. Die oprechtheid wordt sterk op prijs gesteld. Onze klanten vinden het daarom ook niet zo erg iets meer te betalen.’

Kunst en fotografie

‘Die persoonlijke band met de klant blijft toch wat minder nauw bij de grote ketens’, zegt Hedwig Staes, die onlangs de kwaliteitsboekhandel ’t Oneindige verhaal in Sint-Niklaas na 24 jaar overdroeg aan een nieuwe uitbater. Even leek een monument in het boekenlandschap te verdwijnen. Zijn zoon koos voor een job in Duitsland en het huurcontract van het winkelpand liep af. Toch werd een nieuwe eigenaar gevonden, al moest het koppel - een kunstfotograaf en een schrijfster - drie keer bij de bank aankloppen voor een lening.

Hun strategie: inzetten op beleving en segmenten die hun winkel uniek moeten maken zoals kunst en fotografie. De winkel werd de voorbije maanden opgeknapt en uitgebreid met een galerieruimte en hoekjes voor lezingen en ontbijten met auteurs.

Welk advies heeft Staes voor zijn opvolgers? ‘Het is goed dat ze nieuwe accenten leggen. Diversificatie is een must als je wil overleven als kwaliteitsboekhandel, maar het mag niet ten koste van specialisatie gaan. Het accent moet op de literaire kwaliteit van het aanbod blijven liggen. Een boekhandel met een smoel bereikt beter zijn doel.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect