interview

‘Marokko is vaak progressiever dan Molenbeek'

Mohamed El Bachiri: 'Ik ben ervan overtuigd dat de meerderheid van de kiezers niet racistisch is. Veel mensen zijn bang, en die angst kan een politicus uitbuiten.' ©Saskia Vanderstichele

Molenbekenaar Mohamed El Bachiri maakte indruk met zijn serene oproep tot verzoening nadat hij zijn vrouw was verloren bij de aanslag op de Brusselse metro. In zijn nieuwe boek sluipt de bitterheid toch wat binnen. ‘Ik voel me in de steek gelaten door de samenleving.’

Mohamed El Bachiri (39) is net terug uit het Duitse Konstanz, waar hij de Konzils­preis in ontvangst mocht nemen, waarmee de stad om de twee jaar een mens of een organisatie beloont die zich inzet voor Europese ontmoeting en dialoog. Sinds hij na het verlies van zijn vrouw bij de aanslag op de metro in Maalbeek voor verzoening tussen gemeenschappen pleit, is El Bachiri ontvangen door de Marokkaanse koning, kreeg hij een brief van de paus, ontmoette hij de schrijver Amin Maalouf en de acteur Will Smith en mocht hij een toespraak houden voor de Verenigde Naties.

‘Ik vind de boodschap die ik breng niet zo uitzonderlijk’, zegt hij met zachte stem. ‘Over liefde en verzoening praten is toch niets speciaals? Dat kan toch iedereen? Ik ben maar een ex-metrobestuurder die over het leven nadenkt.’ Toch werden van ‘Een jihad van liefde’, het boek dat die ex-metrobestuurder na de aanslagen schreef om te pleiten voor wederzijds begrip meer dan 100.000 exemplaren verkocht.

Je wil niet weten hoe vaak ik word gecontroleerd op luchthavens omdat ik Mohamed heet en uit Molenbeek kom. Ik aanvaard dat. Het is nu de realiteit.

Nu heeft El Bachiri een opvolger klaar: ‘De odyssee van Mohamed’, opnieuw opgetekend en bewerkt door auteur David Van Reybrouck. ‘‘Een jihad van liefde’ schreef ik om mensen te verbinden. Dit keer wilde ik breder gaan en ook mijn frustraties delen en kritiek geven op wat fout loopt in de gemeenschap. Ik voel me in de steek gelaten door de samenleving, omdat wij als slachtoffers van de aanslagen bijna geen steun hebben gekregen.’

U schrijft ook voor het eerst over het racisme waarmee u te maken hebt.

Mohamed El Bachiri: ‘Ik hou niet van de slachtofferrol, maar ik vind het belangrijk die verhalen te delen. Ze zijn ook een vorm van geweld. En ze leiden tot enorme frustraties bij veel jongeren, die zich vervolgens afkeren van de maatschappij.’

Maakt u zich zorgen over de groeiende polarisering in de samen­leving, bijvoorbeeld over migratie?

El Bachiri: ‘De jongste verkiezingen, met het succes van het Vlaams Belang, maakten me triest. Maar ik ben ervan overtuigd dat de meerderheid van de kiezers niet racistisch is. Veel mensen zijn bang, en die angst kan een politicus uitbuiten. Mensen die weinig in de stad komen, zijn bang van de islam, van de migratie, van het geweld dat ze op televisie zien. Maar ze vrezen ook de dag van morgen, de onzekerheid die overal heerst. We moeten die angst leren te begrijpen, en die mensen geruststellen.’

Na 11 september 2001 is alles veranderd voor mensen van alloch­tone afkomst, schreef u. De aanslagen van 22 maart 2016 hebben de situatie er niet beter op gemaakt, vermoeden we.

El Bachiri: ‘Met het persoonlijke drama dat ik heb meegemaakt, is dat wat aan mij voorbijgegaan. Maar dat zal zeker zo zijn. Je wil niet weten hoe vaak ik word gecontroleerd op luchthavens omdat ik Mohamed heet en uit Molenbeek kom. Ik aanvaard dat. Het is nu de realiteit. Maar vrolijk word je er niet van.’

Het is bewonderenswaardig dat u daar telkens zo kalm bij blijft.

El Bachiri: ‘Omdat ik geen twintig meer ben. Maar ik begrijp het dus wel dat jongeren daartegen revolteren.’

Zal die boosheid ooit weer eens ontploffen in gemeenten als Molenbeek?

El Bachiri: ‘De grootste extremisten zijn vertrokken als Syriëstrijder. In de wijken heerst nu een soort pax Romana. Velen houden zich kalm door joints te roken. Maar op termijn is dat geen oplossing.’

In ‘Een jihad van liefde’ beschreef u hoe uw vader vroeg elke dag dankbaar te zijn voor de kansen die jullie in België hadden gekregen. Toen N-VA-politica Nadia Sminate enkele weken geleden in een debat hetzelfde zei, kreeg ze veel kritiek voor die uitspraak.

El Bachiri: ‘Die dankbaarheid was normaal voor de generatie van mijn ouders, die uit de ellende van hun thuisland waren ontsnapt en hier nieuwe kansen hadden gekregen. Ook ik ben dit land dankbaar omdat ik hier veel mooie dingen beleef, ondanks het structurele racisme. Maar die dankbaarheid mag niet verschillend zijn van die van u, die hier ook mooie dingen beleeft. Waarom zou iemand van allochtone afkomst die hier geboren is op een andere manier dankbaar moeten zijn?’

Er was ook veel te doen over de uit­spraken van CD&V’er Walter De Donder, die waarschuwde voor de ontvolking van sommige wijken in Antwerpen en Brussel. U woont in Molenbeek, en kan toch niet ontkennen dat daar niet zo veel blanken rondlopen?

El Bachiri: ‘Klopt, zelfs in Marokko kennen ze Molenbeek, omdat het er net als daar zou zijn. De vraag is hoe je daarmee omgaat. In de Amerikaanse steden heb je ook een Chinese, een Italiaanse of een Joodse wijk. Maar ze maken samen wel deel uit van de Amerikaanse samenleving. Dus heeft niemand er een probleem mee. Maar in Molenbeek komt er stilaan wel verandering in. Steeds meer autochtonen keren terug, al doen ze dat voorlopig wel nog vooral in lofts met een binnentuin en een garage, waardoor ze zich zelf niet te vaak op straat begeven.’

Toch opvallend dat in de theehuizen in Molenbeek bijna alleen mannen zitten. Zijn vrouwen er niet welkom?

El Bachiri: ‘In principe wel. Maar meestal gaan ze met andere vrouwen naar hun eigen tearooms, waar er niet altijd voetbal op tv is. En je ziet toch ook steeds meer cafés die een gemengd publiek aantrekken.’

In veel mannen schuilt een bedrieger. En uit egoïsme misbruiken ze god om zichzelf goed te praten.

Toch spaart u uw kritiek op de vrouw­onvriendelijkheid van sommige moslims niet. U beschrijft hoe som­migen enkele passages uit de Koran over polygamie gebruiken om er een minnares op na te houden.

El Bachiri: ‘In veel mannen schuilt een bedrieger. En uit egoïsme misbruiken ze god om zichzelf goed te praten. Je ziet dat ook in discussies tussen man en vrouw: als een man zich niet meer kan verweren, zegt hij dat god het zo wil. De islam is vaak nog te patriarchaal, zoals veel religies.’

Wat vindt u van het hoofddoekendebat?

El Bachiri: ‘Ik begrijp dat er kritiek is en discussie over bestaat, zeker als vrouwen ertoe verplicht worden door het patriarchaat. Maar beschouw vrouwen die er een dragen niet meteen als fundamentalistisch. We moeten respect opbrengen voor de vrouwen, en hen zelf laten beslissen of ze een hoofddoek dragen.’

‘Weet je, die terugkerende kritiek op de islam verhindert ons te evolueren. We worden altijd in het defensief gedrongen, en zo is er geen plaats voor zelfkritiek. Als je elke stok gebruikt om op de moslims te slaan, plooien we ons nog meer terug op onze identiteit. Dan gaan we onszelf beschermen, en slikken we de kritiek op wat fout loopt in onze gemeenschap in.’

U houdt zich niet in. U beschrijft hoe u boze reacties krijgt van medemoslims omdat u een kerstboom wilt zetten.

El Bachiri: ‘‘Je imiteert de christenen. Dat is onze religie niet’, kreeg ik te horen. Maar hoe zou ik zo mijn geloof afvallen? Een kerstboom is gewoon mooi en gezellig, en de kinderen zijn er gek op. Ik was ooit met de kerstperiode in Tanger. Weet je wat daar midden in het winkelcentrum staat? Een immense kerstboom. En daar vindt iedereen dat normaal, omdat mensen er niet worstelen met hun identiteit.’

U hebt ook kritiek op sommige imams, die dogmatisch denken en geen voeling hebben met de realiteit.

El Bachiri: ‘Ik heb zelf moeten ontdekken dat de islam die in Marokko wordt aan­geleerd stukken progressiever is dan de islam die hier wordt bepleit. Dat komt omdat onze imams in Saoedi-Arabië worden opgeleid. Daar belijden ze het wahabisme. Dat is een sekte uit de 18de eeuw, die later politieke macht heeft gekregen dankzij de petrodollars. Dat is toch zinloos? Terwijl Marokko historisch gezien veel dichter bij het Westen aanleunt.’

Is Marokko progressiever dan Molenbeek?

Als mensen mij horen spreken, kunnen ze niet geloven dat ik uit Molenbeek kom en mijn school niet heb afgemaakt.

El Bachiri: ‘Veel moslims hier zijn veel traditioneler ingesteld, ja. Enkele maanden na de aanslagen in Brussel gaf de Marokkaanse koning een belangrijke speech: hij verbood scholen Koran-pas­sages aan te leren die tot oorlog oproepen, en hij zei duidelijk dat in het paradijs geen maagden wachten voor terroristen.’

‘Als ik niet had meegemaakt wat ik heb meegemaakt, had je nooit gehoord wat ik te zeggen heb’, schreef u in ‘Een jihad van liefde’. Is dat het grote probleem: dat er geen communicatie is tussen een moslim in Molenbeek en een Vlaming die bang is?

El Bachiri: ‘Absoluut. Er zijn te veel vooroordelen en stereotiepen. Als mensen mij horen spreken, kunnen ze niet geloven dat ik uit Molenbeek kom en mijn school niet heb afgemaakt. Ik ben maar een ex-metro­bestuurder die wat filosofisch ingesteld is. Maar normaal komen mensen als ik niet in de media. Het is maar als je polemieken opzoekt, dat je wordt gehoord.’

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb vindt dat gematigde moslims meer van zich moeten laten horen.

El Bachiri: ‘Waarom doen ze dat niet? Omdat ze moeten werken, hun leven uitbouwen, willen opklimmen in de maatschappij. Het leven is niet voor iedereen even gemakkelijk. En het is niet door te zeggen dat je van België houdt dat ze plots naar je luisteren.’

‘De odyssee van Mohamed’ is uitgegeven bij De Bezige Bij, telt 144 pagina’s en kost 9,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect