Met de haperende bijl

De schotse koningin Maria Stuart. ©Belgaimage

De Schotse koningin Maria Stuart werd genadeloos door haar nicht Elizabeth I de dood ingejaagd. Stefan Zweig schreef er in 1938 een pakkende biografie over. Ze verschijnt in een nieuwe herziene Nederlandse versie.

Een koninginnendrama zoals ze enkel bij Shakespeare voorkomen. Dat moet je af en toe denken wanneer je pagina na pagina over het leven van Mary Stuart (1542-1587) leest. Zweig ziet de gelijkenissen ook. Voortdurend verwijst hij naar de grote tragedies van Shakespeare - Macbeth, Hamlet en Richard III - waarin het bloed over het podium de zaal instroomt.

De Oostenrijkse schrijver en essayist Stefan Zweig (1881-1942) is Shakespeare niet, maar hij kan heel zwierig en bevattelijk historische biografieën schrijven. Vorig jaar werd zijn biografie over de Franse koningin Marie-Antoinette heruitgegeven. In de slipstream van dat succes is er nu 'Maria Stuart'. Het boek leest als een pageturner. De kracht van Zweig schuilt in de combinatie van de uittekening van de grote historische lijnen en het detail van de psyches van de hoofdrolspelers. Een beetje opa vertelt, maar dan op zo'n manier dat de kleinkinderen geboeid blijven luisteren.

Vrouwenemanciptatie

We moeten er wel een kanttekening bij maken. Zweig is een kind van zijn tijd, de eerste helft van de 20ste eeuw. Je merkt dat aan Zweigs portret van zowel Maria Stuart als haar grote rivale Elizabeth I, haar nicht de koningin van Engeland, dat de vrouwenemancipatie nog nergens staat. Hij heeft de neiging gebeurtenissen of strategieën toe te schrijven aan ‘typisch vrouwelijke eigenschappen’.

‘Want ondanks hun superieur formaat blijven deze beide vrouwen toch vrouwen. Ze kunnen de zwakke kant van hun geslacht niet overwinnen en vijandschappen worden altijd slechts mesquinen achterbaks beslecht, in plaats van oprecht. Stonden in plaats van Maria Stuart en Elizabeth twee mannen, twee koningen, tegenover elkaar, dan zou het dadelijk tot een scherp conflict, tot een open oorlog komen’, schrijft hij.

Een hedendaagse biograaf zou daar niet mee wegkomen. Het kan een reden zijn om het boek weg te leggen, maar dan mis je toch veel. Zweig beschrijft haarscherp hoe macht, diplomatie en politiek in de 16de eeuw zich ontwikkelden tegen de achtergrond van de bittere strijd tussen reformatie en contrareformatie.

De katholieke Maria Stuart en de protestantse Elizabeth I waren absolute vorsten en ze gedroegen zich ook zo. Stuart had het iets moeilijker in het leven dan haar nicht - ze deelden dezelfde grootvader, de Engelse koning Hendrik VII. Het conflict tussen de twee draaide om de Engelse troon. Elizabeth was koningin, maar als bastaarddochter van Hendrik VIII en Anna Boleyn had ze daar volgens Maria Stuart geen recht op. De Engelse troon kwam haar toe.

Dat conflict leidde er op haar zesde al toe dat ze Schotland moest ontvluchten richting Frankrijk, waar toen al haar huwelijk met de driejarige kroonprins Frans was vastgelegd. Alles ging goed voor Maria. Ze was koningin van Frankrijk en van Schotland. Er zijn slechtere levens.

Buiten zinnen

Maar op haar 18de stierf haar man Frans II. Er zat niets anders op dan terug te keren naar Schotland. Daar kreeg Maria Stuart af te rekenen met onverkwikkelijke machtsspelletjes waaraan ze zich ook te buiten ging. ‘Gedreven door haar passioneel karakter’, duidt Zweig. Ze liet haar tweede (Engelse) echtgenoot vermoorden, ze had een buitenechtelijke affaire waardoor ze uiteindelijk naar Engeland moest vluchten. Daar zette Elizabeth haar op een geraffineerde wijze beetje bij beetje steeds meer gevangen.

Tot Maria Stuart na een schijnproces ter dood werd veroordeeld. Elizabeth tekende in volle bewustzijn het executiebevel, maar was buiten zinnen van woede toen het werd uitgevoerd. Shakespeareaanser moet het niet worden.

Drie keer moest de beul toeslaan voor haar hoofd eindelijk van de romp werd gescheiden. Toen hij het hoofd opraapte, viel het prompt uit zijn handen. Mary Stuart droeg een pruik. Haar laatste geheim.

Stefan Zweig, 'Maria Stuart', 415 pagina’s, Uitgeverij IJzer

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud