portret

Nobelprijs gaat naar omstreden Literatur-Beatle

De Zweedse Academie bekroonde de Oostenrijker met rechtse opvattingen Peter Handke met de Nobelprijs voor Literatuur.

Vlaamse en Nederlandse toneelmakers smullen van de scherpzinnige teksten van Peter Handke (76). De allereerste voorstelling van regisseur Guy Cassiers was een herwerking van een tekst van de Oostenrijker. De Toneelhuis-baas droeg ook lange tijd Handkes theatermanifest in zijn portefeuille. Het bekendste literaire uitgangspunt uit dat handvest: ‘Niet de werkelijkheid tot taal laten worden, maar de taal tot werkelijkheid.’

Het theatercollectief De Roovers voerde enkele jaren geleden ‘De Laatsten der Onverstandigen’ op. In die toneeltekst uit 1973 sprong Handke naar het einde van de jaren 60, toen hij de eerste barsten ontwaarde in het westerse consumptiemodel. ‘Het is altijd maar groei, groei, groei geweest, tot hij zich voelt als een omhulsel van niets in het verstikkende niets rondom hem’, zo fulmineert iemand over een meedogenloze topondernemer.

3 boeken van Handke

‘De angst van de doelman voor de strafschop’ (1970) > over een bouwvakker op de dool die ooit keeper was. Verfilmd door Wim Wenders.

‘Ongezocht ongeluk’ (1972) > Handke schreef dit enkele weken na de zelfdoding van zijn moeder.

‘De linkshandige vrouw’ (1976) > een vrouw trekt zich terug uit haar huwelijk omdat ze zich niet gewaardeerd voelt door haar man. Gebaseerd op zijn eigen echtscheiding.

 

Recenter zetten Het Zuidelijk Toneel en fABULEUS hun tanden in ‘Publikumsbeschimpfung’, een Handke-klassieker uit 1966 waarin de acteurs de ene belediging na de andere over het publiek uitkieperen: ‘U bent een booswicht! U hebt geen persoonlijkheid!’

De Zweedse Academie moet beide toneelteksten in gedachten hebben gehad toen het in de zoals steeds kurkdroge laudatio ging over ‘invloedrijk werk dat met taalkundige vindingrijkheid de randen en eigenzinnigheden van de menselijke ervaring verkent’.

Naast toneel schrijft Handke, die het nieuws over deze Nobelprijs hoorde in zijn huis in Chaville nabij Parijs, ook gedichten, essays en romans. Zijn stijl is sober en afstandelijk. ‘De angst van de doelman voor de strafschop’, een van zijn bekendste romans, gaat over een bouwvakker op de dool wiens glorieuze keepersjaren achter hem liggen. De penalty valt pas in de blessuretijd van het boek, op pagina 94. In ‘Ongezocht ongeluk’ schreef hij over de zelfdoding van zijn moeder. Armoede en het katholicisme bepaalden haar leven: een wereld waar volgens haar zoon geen plaats was voor geluk.

De Oostenrijker woonde in Berlijn, Düsseldorf, Salzburg, Keulen en de VS. Verhuizen deed hij om de benauwdheid uit zijn jeugd te ontvluchten. Zijn biologische vader was een getrouwde man, en onder familiale druk trouwde zijn moeder vlak voor zijn geboorte met een onderofficier van het Duitse leger. Na de Tweede Wereldoorlog verhuisden ze naar Berlijn, waar Handke zijn vroege kinderjaren doorbracht op de puinhopen van een kapotgeschoten stad. Een ander trauma beleefde hij in een jongensinternaat in Karinthië, waar hij angstaanvallen kreeg en zich op de been hield door Griekse grammatica te leren. Het beheersen van een vreemde taal gaf hem een gevoel van macht.

Arrogant

Zijn bijnaam van ‘Literatur-Beatle’ dankte Handke in de jaren 60 niet alleen aan zijn Beatles-kapsel, maar ook aan zijn koppige houding tegenover de Duitstalige literatuurwereld. Nog voor zijn debuut verscheen, maakte de jonge Handke ophef tijdens een vergadering van de Gruppe 47, een bijeenkomst van belangrijke Duitse schrijvers en intellectuelen. Arrogant betichtte hij hen van een ivorentoren-mentaliteit en vervelende geschriften.

Waarom twee nobelprijzen literatuur?

Door schandalen en verwarrende commotie in de Zweedse Academie bleef de prijs vorig jaar in de kast staan. Nadat Kazuo Ishiguro de Nobelprijs Literatuur in 2017 in ontvangst had genomen, brak een stormachtige periode aan voor de Academie.

De club worstelde met het probleem rond Jean-Claude Arnault, de man van Academie-lid en dichteres Katarine Frostenson. Hij werd beschuldigd van verkrachting en is daar intussen voor veroordeeld.

Daarnaast zouden Arnault en Frostenson tot zeven keer toe de naam van de winnaar hebben laten uitlekken. Diverse leden van de Academie stapten op naar aanleiding van het schandaal. De toekenning van de literatuurprijs van 2018 werd uitgesteld.

 

Ook zijn politieke opvattingen waren gecontesteerd, vooral dan zijn rechtse houding tijdens de oorlog in ex-Joegoslavië. Handke stond aan de kant van Servië, veroordeelde de NAVO voor haar luchtaanvallen en hield in 2006 een toespraak bij de begrafenis van de Joegoslavische oud-dictator Slobodan Milosević. Later ontkende hij ook de genocide in Srebrenica.

Die opschudding noopte gisteren iemand tot de volgende opmerking op Facebook: ‘Nobelprijzen volgens een nieuwe stijl: vanaf nu elk jaar een man en een vrouw, een linkse en een rechtse auteur. Iedereen tevreden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n