Ontsnapt aan de literaire vergeetput

'De knetterende schedels’ doet soms denken aan ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’, de roman van Ken Kesey uit 1962 die werd verfilmd met Jack Nicholson. ©BELGAIMAGE

De heruitgave van een prachtige verhalenbundel en een striemend pamflet bewijst dat de schrijver Roger Van de Velde 50 jaar na zijn dood een literaire wederopstanding verdient.

Alle heisa over de culturele canon ten spijt ligt Vlaanderen niet wakker van zijn literaire verleden. Kijk maar naar Roger Van de Velde (1925-1970), die in de vergetelheid is geraakt. Met een heruitgave van zijn beste werk - de verhalenbundel ‘De knetterende schedels’ - probeert Uitgeverij Vrijdag daar verandering in te brengen. Dat wordt aangevuld met ‘Recht op antwoord’, een striemend pamflet waarin Van de Velde de wantoestanden in de Belgische gevangenissen aanklaagde.

De schrijver was op dat vlak een ervaringsdeskundige. Van de laatste acht jaar van zijn leven bracht hij er zes in de gevangenis door. In 1961 werd hij voor het eerst opgepakt voor de vervalsing van doktersvoorschriften. Zijn advocaat pleitte ontoerekeningsvatbaarheid, omdat Van de Velde zwaar verslaafd was aan de pijnstiller Palfium. De gerechtspsychiater besliste anders en verklaarde Van de Velde ‘ernstig geestesgestoord’ en rijp voor internering.

In de gevangenis begon Van de Velde te schrijven aan wat een klein maar rijk oeuvre werd. In ‘De knetterende schedels’ (1969), door velen gezien als het hoogtepunt, schetst hij het leven van de gedetineerden op zijn afdeling. Het is een bonte parade van krankzinnigen en moordenaars, maar Van de Velde trapt niet in de val van de lustige folklore. Hij behandelt zijn personages met veel compassie en respect.

Een klad duiven

In de bundel etaleert Van de Velde zijn stilistisch vernuft, waarmee hij in een paar trekken trefzeker een situatie of karakter schetst. Het slopende geroep in de grote zaal van de instelling omschrijft hij als ‘kannibalistisch lawaai’. En als hij iemand een vraag stelt, staat er: ‘Elke keer als hij me op die manier aankeek, had ik de indruk dat er een klad duiven verschrikt boven mijn hoofd voorbij wiekte.’

©rv

'De knetterende schedels’ doet soms denken aan ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’, de roman van Ken Kesey uit 1962 die werd verfilmd met Jack Nicholson. Ook bij Van de Velde is sprake van een stoet kleurrijke personages, van Daniël die drie dagen aan een stuk sigaretten rookt, over Jules die zijn lievelingskat doodt omdat die zijn lap rosbief heeft opgegeten, tot de mislukte ‘artiste peintre’ Gerard, die een 12-jarig meisje verkrachtte en vermoordde. 

Van de Veldes werk is ook een aanklacht tegen de vaak onmenselijke behandeling van ‘de beduusde en doorgaans ook ietwat imbeciele stakkerds’ die ‘soms voor vele jaren naar de vergeetputten van hermetische gekkenhuizen gekanaliseerd’ worden, zoals hij schreef in het pamflet ‘Recht op antwoord’ uit 1968. Daarin legde hij naar eigen zeggen een getuigenis af op basis van eigen ervaringen.

Vreselijk lang

‘Recht op antwoord’ is het onthutsende relaas van een man die onterecht geïnterneerd werd. Van de Velde geeft toe dat hij door zijn verslaving aan Palfium in de fout ging. Maar zoals hij schrijft: ‘Zes jaar opsluiting is een vreselijk lange tijd als straf om heimelijk pijnstillende pilletjes te slikken.’ Zeker omdat veel zwaardere misdrijven zoals kindermishandeling worden bestraft met ‘drie maanden gevangenisstraf en een geldboete van 2.000 fr.’.

Van de Velde had de pech tegen een psychiater aan te lopen die hem ‘zware karakterstoornissen’ toedichtte na een onderzoek van krap 25 minuten, ‘hoop en al de tijd om tussen twee pilsjes een partijtje vogelpik te spelen’. Zijn problemen nemen alleen maar toe als hij in het geniep zijn debuut ‘Galgenaas’ schrijft en met de hulp van zijn vrouw naar buiten smokkelt. 

De bonte parade van krankzinnigen en moordenaars wordt nooit lustige folklore.

‘Galgenaas’ krijgt een lovende ontvangst, maar levert hem ook een publicatieverbod op. Met de steun van collega-schrijvers wordt die censuur afgezwakt, waardoor hij ‘De knetterende schedels’ kan publiceren. Bij zijn zoveelste vrijlating in april 1970 is Van de Velde is vastbesloten het roer om te gooien. Hij wil zich laten behandelen voor zijn verslaving, maar vier dagen voor de geplande opname bezwijkt hij op een Antwerps caféterras.

Een halve eeuw na zijn dood heeft Roger Van de Velde een literaire wederopstanding verdiend. Het is  uitkijken naar de biografie door Ellen Van Pelt, getiteld ‘Deze wereld is geen ergernis waard’, die in september verschijnt. Of zoals Van de Velde zelf haast biografisch opmerkte: ‘Is er op deze wereld iets ontroerenders en heroïscher dan een faalbaar mens, tastend en zoekend, struikelend en altijd weer recht kruipend tussen wanhoop en hoop.’

‘De knetterende schedels’ van Roger Van de Velde, Uitgeverij Vrijdag, 216 pagina's, 19,95 euro. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud