Advertentie

Recensie | Schrijven tot het pijn doet

©Getty Images

In de 'Verzamelde verhalen' van Ingeborg Bachmann is een virtuoze auteur aan het woord die schrijft op het scherp van de snee.

Bijna vijftig jaar na haar dood lijkt het status van Ingeborg Bachmann (1926 - 1973) alleen maar mythischer te worden. Dankzij haar stilistische brille en intellectuele bravoure vindt ze steeds opnieuw haar weg naar jonge generaties lezers en schrijvers, wat haar wereldwijd een schare devote bewonderaars heeft opgeleverd. 'Het meest waarachtige portret van het vrouwelijke bewustzijn sinds Sappho', schreef Rachel Kushner over Bachmanns semi-autobiografische roman 'Malina'. Toch was haar werk in onze contreien jarenlang onvindbaar. De bundeling van haar verzamelde verhalen brengt daar eindelijk verandering in. Een herontdekking van formaat.

Toegegeven, Bachmanns oeuvre is geen lichte kost. Haar poëzie, romans en verhalen laten zich niet eenvoudig doorgronden. Bachmann zet je aan het werk. Ze verplicht je tot nadenken, tot waakzaamheid en kritische zelfreflectie. Het zijn teksten waarin je diep kan graven. De betekenissen die erin vervat liggen zijn meerduidig en een tikkeltje raadselachtig. Bachmann schuwde het type proza dat louter 'esthetische bevrediging' nastreeft, maar eiste van literatuur dat die grensverleggend is, gericht op nieuwe inzichten en een nieuw begripsvermogen.

Bijna alle personages bevinden zich op het kritieke punt waarop hun oude, vertrouwde leven onhoudbaar is geworden en het roer moet worden omgegooid.

In 1954 werd de glamoureuze Bachmann op de cover van Der Spiegel opgevoerd als 'de diva van de dichtkunst'. Maar na twee bundels hield ze de poëzie voor bekeken. 'Stoppen is een kracht, geen zwakte', beet ze een journalist toe. Vanaf dan richtte Bachmann zich uitsluitend op het schrijven van proza, met als eerste worp de verhalenbundel 'Het dertigste jaar' (1961).

Het titelverhaal vertelt over een man die dertig wordt en in een diepe crisis tuimelt. 'Hij werpt het net herinneringen uit, werpt het over zich heen en trekt zichzelf, buitmaker en buit ineen, over de drempels van tijd en plaats om te zien wie hij was en wie hij geworden is.' Het is een jaar waarin hij gebroken wordt, maar ook loutering vindt. De dichter in Bachmann bepaalt de toon in dit verhaal, dat poëtisch en abstract is. Alles wat neigt naar een plot is uit de tekst weggehaald. Het relaas van een existentiële omwenteling blijft over, afgetekend in een helder en meedogenloos licht.

Verhitte nacht

Bijna alle personages in de bundel bevinden zich op het kritieke punt waarop hun oude, vertrouwde leven onhoudbaar is geworden en het roer moet worden omgegooid. 'Een nieuw begin zou het zijn', zegt Charlotte in de koortsige vertelling 'Een stap naar Gomorra'. 'Maar hoe moet je je naakt tonen, bij de allereerste keer?' Het is een verhaal dat zich afspeelt in één verhitte nacht, waarin Charlotte beseft dat ze niet haar eigen leven leidt, maar dat alles in haar wereld wordt bepaald door de mannen om haar heen. Badend in een rode, beroezende gloed dient de jonge Mara zich aan als een uitweg. Of hoe de liefde voor een vrouw het pad naar zelfbeschikking zou kunnen openen.

Geregeld keert het idee terug van de taal als een machtsinstrument, als een regulerend systeem waarin het denken lijkt opgesloten. In 'Alles' schotelt Bachmann je het schokkende relaas voor van een vader met nogal afwijkende opvoedingsmethoden. 'Alles draaide om de vraag of ik het kind kon behoeden voor onze taal, tot het een nieuwe had geschapen en een nieuwe tijd kon inluiden.'

Bachmann schrijft met veel inzicht in de menselijke conditie. Haar verhalen zijn weerbarstig, stoutmoedig en virtuoos.

In de bundel 'Simultaan' slaat Bachmann een luchtigere toon aan. De tragiek van de vrouwelijke hoofdpersonages wordt verzacht met humor en een zeker mededogen van de auteur. Ze ervaren een gebrek aan betekenis in hun leven, een innerlijke leegte die gevuld moet worden. Maar tegelijk zijn het zelfstandige, eigengereide vrouwen die hun eigen bestaansrecht opeisen. 'Niet ik heb ze uitgevonden, ze zijn op een dag naar me toe gekomen en wilden leven', zei de auteur over de vrouwen in haar bundel.

Bachmann schrijft met zoveel inzicht in de menselijke conditie dat het pijn doet. Haar verhalen zijn weerbarstig, stoutmoedig en virtuoos. Het moet een helse klus zijn geweest om Bachmanns fijnzinnige en genuanceerde taal om te zetten naar het Nederlands, maar vertaler Paul Beers deed het met verve.

Ingeborg Bachmann, 'verzamelde verhalen' is uitgegeven door NBC - Uitgeverij Koppernik BV, telt 504 blz. en kost 29,90 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud