Tussen onschuld en wreedheid in 'Republiek van licht'

©Mads Nissen/Panos

In ‘Republiek van licht’ laat de Spaanse schrijver Andrés Barba een groep kinderen de samenleving van de volwassenen ontwrichten. Een botsing tussen twee onverzoenlijke werelden.

We zijn er allemaal ooit geweest, maar kunnen er nooit naar terug. Zodra hij achter je ligt, verandert je kindertijd in een ondoordringbaar gebied. Een fascinerend oord waarvan de logica je voorgoed is ontglipt en waarvan de geheimen vergrendeld blijven.

In de roman ‘Republiek van licht’ peilt de Spaanse schrijver, dichter en fotograaf Andrés Barba (44) naar de diepte van de kloof tussen kinderen en volwassenen. En dat doet hij met een ijzingwekkend raffinement. ‘Voor kinderen is de wereld een museum en de volwassen suppoosten mogen dan het merendeel van de tijd liefdevol zijn, dat neemt niet weg dat zij wel degenen zijn die de regels bepalen: alles is log, alles heeft altijd al bestaan en is ouder dan de kinderen zelf.’

Pageturner

‘Republiek van licht’ houdt het midden tussen een moralistische fabel en een huiveringwekkende pageturner. Een parabel die zich in enkele zinnen laat samenvatten, maar een enorme draagwijdte heeft.

Barba laat zijn pagina’s tintelen van de intensiteit.

De setting is het tropenstadje San Cristóbal in een onbepaald land in Zuid-Amerika, waar het leven ‘gereglementeerd en voorspelbaar als een metronoom’ wegtikt. Op een dag arriveren er 32 kinderen, tussen 9 en 13 jaar. Ze spreken een onbegrijpelijke taal, zwerven in groepjes door de straten en hangen rond bij de kruispunten. Niemand weet wie ze zijn, waar ze vandaan komen, wat ze daar doen. In het begin worden ze oogluikend gedoogd. Maar als het stelen, intimideren en plunderen begint, worden de inwoners verplicht in actie te schieten.

Barba bouwt de spanning vanaf de eerste pagina’s op. De sfeer is elektrisch geladen. Het kost hem slechts enkele regels om een haast zinnelijke indruk te geven van het leven in de tropenstad: de dreigende nabijheid van de ‘onverbiddelijke, veel te onmenselijke’ jungle, de stad die wordt gesmoord onder een vochtige hitte, de platgeslagen lusteloosheid van de inwoners.

De verteller is een gemeentebeambte die twintig jaar na datum de gebeurtenissen en hun implicaties probeert te reconstrueren. Hij was niet alleen getuige, maar speelde ook een rol in het drama. ‘We begonnen argwaan te koesteren tegen iets waarover in principe geen twijfel kon bestaan, namelijk hun onschuld.’ Dat het verhaal alleen maar slecht kan aflopen, is van bij het begin glashelder.

Hij staaft zijn herinneringen met politieverslagen, ooggetuigenverklaringen, krantenartikels en beelden van bewakingscamera’s, en waakt zo over de geloofwaardigheid van een verhaal dat met een subtiel magisch-realisme flirt. ‘Het feit dat bepaalde dingen te absurd voor woorden zijn, wil niet zeggen dat ze niet gebeuren.’

Verloren paradijs

Als de kinderen plots in de jungle verdwijnen, vallen de stedelingen ten prooi aan bijgeloof en radeloosheid, wat algauw ontaardt in een moordlustige klopjacht.

Bedreigender nog is dat de kinderen naast de bestaande een nieuwe orde hebben gecreëerd. Een alternatieve vorm van samenleven, achteloos ontstaan vanuit spel en verbeelding. Zonder hiërarchie en leiders, zonder geld, verantwoordelijkheid en verplichtingen.

Ze spreken een eigen taal, losjes gebaseerd op het Spaans maar dan uit elkaar gehaald en met kleurrijke verfraaiingen weer in elkaar gedraaid. Een taal waarin alleen de tegenwoordige tijd bestaat, en waarin de wereld in een voortdurend en onmiddellijk nu wordt ervaren. Er worden naar hartenlust nieuwe woorden verzonnen, even muzikaal ‘als vogelgekwetter, zoals geruis in het oerwoud’.

Bedreiging

Terwijl zij bezig zijn ‘de namen van alle dingen te veranderen’, groeit bij de inwoners de angst voor die nieuwe samenleving. Zonder dat er nog een haan naar kraait, worden wetsontwerpen goedgekeurd die de fundamentele rechten van minderjarigen ondermijnen. Zo sleurt Barba je willoos mee in een ontsporende gedachtegang waarbij kinderen niet langer kinderen zijn, maar een bedreiging. Vijanden tegen wie elke vorm van geweld mag worden gebruikt.

In de marge van het verhaal worden de ware drama’s zichtbaar. Dat opvoeden altijd ook een vorm van geweldpleging is. En dat agressie vanzelfsprekend wordt als de orde moet worden gehandhaafd. ‘Voor volwassenen moeten kinderen de oorspronkelijke onschuld belichamen. Het verloren paradijs.’ Zodra ze ‘dat beeld van de suikerzoete kindertijd’ verstoren, worden ze genadeloos gestraft.

Mysterie

Barba laat zijn vertelling baden in een sfeer van mysterie en vermoedens. De verteller put zich uit in filosofische bespiegelingen en metaforen die het drama eerder versleutelen dan verhelderen. ‘Het is niet altijd makkelijk om vast te stellen wat een grotere invloed heeft, hetgeen ons bedreigt of hetgeen ons verleidt. Het wezen van beide dingen is vaak niet alleen niet tegengesteld, maar zelfs nauwelijks van elkaar te onderscheiden.’

Barba schrijft loepzuiver en laat zijn pagina’s tintelen van de intensiteit. Hoe hij zowel de onschuld als de wreedheid van kinderen doorziet, doet denken aan ‘Lord of the Flies’ van William Golding. ‘Republiek van licht’ is een genadeloze zedenschets, gecomponeerd als een thriller hors catégorie.

‘Republiek van licht’ is uitgegeven bij De Bezige Bij, telt 224 pagina’s en kost 21,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content