‘Vroeger hadden we Leonardo da Vinci, nu hebben we Matteo Salvini'

©Ilaria Magliocchetti Lombi/Contrasto

Dat mensen helpen als een misdaad werd beschouwd, maakte Sandro Veronesi kwaad. Dus schreef hij ‘Blaffende honden’, een aanklacht tegen de Italiaanse vicepremier Matteo Salvini. ‘Ik kon er niet meer van slapen.’

Doet u dat ook, in de boekenwinkel? Bladeren en eerst de laatste zin lezen? In ‘Blaffende honden’ is dat een citaat: ‘I can’t go on. I’ll go on.’ Samuel Beckett schreef het en Sandro Veronesi schrijft dat hij het in vier romans als motto gebruikte. Nu eindigt de Italiaan zijn boek ermee, of beter boekje, het telt amper 77 pagina’s. Vooraan citeert hij dit keer zijn zoon Zeno - die antwoordt op de vraag wat hij later wil worden: ‘Een hond’ - en de Amerikaanse bluesmuzikant Johnny Copeland: ‘Every dog has its day and a good dog might have two days.’

Iets verder: ‘Ik kan niet meer ophouden met blaffen - Woef! Woef! Woef! - maar blaffen is zinloos.’ Sandro Veronesi (60), onder meer schrijver van wonderbaarlijke boeken als ‘Kalme chaos’, ‘XY’ en ‘Zeldzame aarden’, was half juni 2018 volop bezig aan een nieuwe roman. Maar toen verbood de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini dat de Aquarius, een schip met vluchtelingen aan boord, een Italiaanse haven binnenkwam. Met de maatregel overtrad Salvini volgens Veronesi de maritieme erecode.

Maar meer nog stoorden hem de Twitter-woorden van de leider van Lega: ‘luizenleventje’ en ‘cruisevakantie.’ Toen begon het blaffen, schrijft hij - ‘Luizenleventje! Cruisevakantie!’ Ook zijn vrouw bleef die woorden drie dagen herhalen. ‘Ik kon er niet meer van slapen’, vertelt hij aan de telefoon vanuit Prato, waar hij woont. ‘Ik wist dat Salvini dat zei om populariteit te zoeken. Terwijl een politicus, ongeacht de partij die hij vertegenwoordigt, de plicht heeft te verheffen, op te voeden, mensen beter te maken. Hij moet niet profiteren van de onwetendheid. Dat deed Salvini wel. En nog wel op de rug van de allerzwaksten.’

Geloof me: je kan beter geen regering hebben dan een regering met extreemrechts, zoals in Italië.
Sandro Veronesi
Italiaanse auteur

Wat Veronesi op 15 juni 2018 niet wist, is dat uitgerekend deze week kapitein Carola Rackete van het schip Sea Watch 3 werd aangehouden toen ze, tegen het verbod van dezelfde Salvini in, haar schip met 42 vluchtelingen aan boord in de haven van Lampedusa liet aanmeren. ‘Hun levens zijn belangrijker dan welk politiek spel ook’, verklaarde ze.

Zo werd de geschiedenis dus weer actualiteit. Maar toen al kon Veronesi dus niet slapen, en hij deed wat hij nooit eerder had gedaan: hij brak het schrijven van zijn roman af en schreef ‘Blaffende honden.’

‘Cani d’estate’ is de originele titel van uw boek. Dat zou als ‘Zomerhonden’ moeten worden vertaald.
Sandro Veronesi: ‘Ik bemoei me nooit met de titels van vertalingen, maar ik vind ‘Blaffende honden’ goed. In Italië verscheen het boek in de winter, en ik vond het belangrijk de lezer aan die zomer te herinneren. Dat is de periode van vakantie, van hitte en van mensen die op het strand uitrusten. Op dat moment dus gebeurde iets dat je je in West-Europa niet kan voorstellen. Dat mocht niemand vergeten.’

U vond het een keerpunt.
Veronesi: ‘We hadden net verkiezingen gehad die een regering opleverden van extreemrechts van Salvini met de Vijfsterrenbeweging. Iedereen was bezorgd, toch bleef er nog wat hoop. Dat hadden we nodig. Maar wat kregen we? Dit. Een signaal van mijnheer Salvini tegen de allerzwaksten van de wereld. Mensen die verdronken op zee, of stierven op een boot, of mensen die maar net gered werden. Ik begreep dat daarmee het proces van degeneratie van de Italiaanse politiek een punt had bereikt dat niet meer te verdragen was. ‘

‘Migratie, het issue van de eeuw, kan je vanuit verschillende filosofieën bekijken en met verschillende doelen voor ogen. Maar je moet mensen en hun leven wel altijd blijven respecteren. Ook de vrijwilligers die zich ervoor inzetten. Als je er dan voor kiest die mensen en de ngo’s als criminelen voor te stellen...’

Veronesi is duidelijk: onder de vorige linkse regering waren al zware fouten gemaakt door, zoals hij het noemt, schimmige deals te sluiten met bijvoorbeeld Libië. ‘Daar vochten we toen al tegen.’ Maar toen kwam Salvini ’s beleid, een man die hij in zijn boek overigens maar één keer met naam noemt. Nadien omschrijft hij hem steevast als ‘de man die de zee niet kent’.

Veronesi schrijft een brief aan Roberto Saviano, de schrijver die de Italiaanse maffia blootlegde. Hij roept hem mee op zijn lichaam in te zetten en aan boord te gaan op een schip met vluchtelingen. Hij stelt voor dat ook bekende Italianen als zwemster Federica Pellegrini, zanger Jovanotti en actrice Monica Bellucci dat doen. Vanuit het idee: met hen aan boord zouden de autoriteiten de schepen niet zwalpend aan hun lot overlaten. Ex-voetballer Francesco Totti postte een foto van zichzelf met daarbij #withrefugees.

Zelf geeft hij zich op om dat letterlijk te doen. Veronesi wil aan boord gaan van een schip van de organisatie Open Arms. Hoe dat afloopt, leest u in het boek.

Maar het waren vooral de woorden ‘cruisevakantie’ en ‘luizenleventje’ die u stoorden.
Veronesi: ‘Pure blasfemie is dat toch? Mijn vraag aan mensen als Bellucci was natuurlijk fantasie. Maar Open Arms wordt financieel wel gesteund door mensen als Pep Guardiola. En Marc Gasol (Spaans basketinternational, red.) was aan boord van hun schip Astral toen één vrouw nog uit zee werd gered. Gasol werd dit jaar, met de Toronto Raptors, kampioen in de NBA. Hij is dus zeer populair en - we hadden het net over het inzetten van een lichaam - hij is gigantisch: 2,16 meter! Zo’n lichaam! Wat hij deed, was fantastisch, want mensen als Gasol verliezen in het huidige tijdsgewricht populariteit door zoiets te doen. Daar trok Gasol zich niets van aan. Het gaat om het redden van de levens van mensen.

‘Ik ben zestig, ik had nooit gedacht dat ik ooit zou moeten vechten voor zoiets elementairs. Dat ik zou moeten ijveren voor het herstellen van het geloof in zoiets eenvoudigs: dat goed beter is dan kwaad.’

Heeft het inzetten van bekende mensen effect? Rode Duivel Thomas Meunier vertelde me ooit dat hij de campagnes van UEFA tegen racisme toejuichte, maar dat hij twijfelde aan wat ze opleverden.
Veronesi: ‘Meunier heeft gelijk. Miljoenen mensen kijken voetbal, maar de verkiezingen in veel van die landen worden gewonnen door mensen die andere mensen tegen elkaar opzetten. Wie nu migratie verdedigt, verliest 10 procent van zijn kiezers.’

‘Het is gek. Wat zie je in Italië? De paus is zeer geëngageerd: hij verdedigt het recht van de zwaksten, zoals een evangelische herder hoort te doen. Maar daar wordt hij voor aangevallen, élke dag, in kranten en door mijnheer Salvini. 90 procent van de mensen in Italië noemt zichzelf katholiek en eigenlijk zouden Salvini en zijn partij daardoor vernietigd moeten worden. Maar dat gebeurt niet. Integendeel. Salvini zegt: ‘Dit is niet het geloof waarin wij vertrouwen hebben.’ Hij wint met haat tegen politieke correctheid, haat tegen de zwaksten, haat tegen de rechten van gehandicapten. Zelfs Silvio Berlusconi durfde dat potje nooit te openen.’

Is dat eigenlijk te verklaren?
Veronesi: ‘Twintig jaar geleden hadden we in Italië veel uitgelokte bosbranden. Mensen staken bewust bomen in brand. En ik herinner me een artikel daarover dat door een militair of een boswachter was geschreven. Hij had het over 50-jarige eenzame mannen die zich verloren voelden, zonder sociaal contact, en die de staat en alles en iedereen haatten. Ze waren maar uit op één ding: vernietigen. Iets. Het gemakkelijkste waren bomen. De man schreef: ‘Al die daders zijn dezelfden: door te vernietigen communiceren ze hun honger, hun frustraties, hun eenzaamheid.’ Vandaag gebeurt hetzelfde, het is alleen ernstiger. En dat komt door het internet en de sociale media.’

Iedereen kan nu blaffen.
Veronesi: ‘Die verschrikkelijke mogelijkheid je vrij te voelen al je boosheid en haat te delen, gaf verschrikkelijke politieke leiders als mijnheer Salvini en mevrouw Le Pen de kans te staan waar ze staan. Hun vreselijke Facebook-posts moet je maar gewoon herhalen. Dit is de beste voedingsbodem voor het populisme. De mensen die zich vergeten voelen, wat trouwens de verantwoordelijkheid is van de politiek, mogen zomaar hun haat en vernietigingsdrang tegen migranten, tegen Europa, tegen alles ventileren. Dat is het hooliganisme in de politiek.’

Orde, discipline en regels: dát hadden we het internet moeten opleggen.
Sandro Veronesi
Italiaanse auteur

Ai, het internet...
Veronesi: ‘Als we tien jaar geleden zulke verschrikkelijke dingen op Facebook of Twitter lazen, zulke homofobe, fascistische en antimigrantensympathieën, hadden we het gevaar moeten inzien. Toen hadden we het idee van de ‘free internet world’ moeten opgeven. Want dat is bullshit. Orde, discipline, regels: dát hadden we het internet moeten opleggen. Je kan alleen op het internet als je je kan verantwoorden voor je gedrag.’

‘Onder het mom van de vrijheid is alles gedegenereerd. Ik mag niet op straat rondlopen zonder identiteitskaart. Check ik in een hotel in, dan moet ik mijn paspoort tonen. Terecht. Hetzelfde had men moeten doen voor het internet. Nu weet je niet eens of al die sympathisanten voor mijnheer Salvini echt bestaan. Misschien zijn het wel Russische bots?’

‘Als je alle regels weglaat, krijg je geweld. Muhammad Ali zei ooit over zijn legendarische kamp tegen George Foreman (in 1974 in Kinshasa, bekend als ‘The Rumble in the jungle’, red.): ‘Als ik hem ’s nachts om 3 uur in de haven was tegengekomen, had hij me kapotgeslagen. Maar in de ring gelden regels en daarom won ik.’ Dat is exact hetzelfde: regels, regels, regels.’

U weet dat wij in België net in een periode na de verkiezingen zijn. Regeren met extreemrechts doet niemand, daarvoor bestaat het cordon sanitaire. In Italië is Lega wel aan de macht.
Veronesi: ‘Italië heeft het fascisme uitgevonden en geëxporteerd naar Europa, en fascisme is altijd een vlammetje gebleven in de Europese geschiedenis. Als ze aan de macht komen, wakkeren ze die vlam weer aan. De herhaling van de verschrikkingen is dus een wezenlijk risico. Want het gaat niet meer over enkele honderden gefrustreerde mensen in de achterbuurten. Eens ze aan de macht zijn, moet je het ergste verwachten. Ik was in België toen jullie 541 dagen zonder regering zaten. Geloof me: je kan beter geen regering hebben dan een regering met extreemrechts, zoals in Italië.’

U zei ooit: ‘Schrijven is mijn bijdrage aan de waarheid.’ Denkt u dat een non-fictieboek zoals dit krachtiger is dan een roman?
Veronesi: ‘Het probleem met romans is dat ze goed genoeg moeten zijn. Zijn ze dat niet, dan mogen ze nog zulke beste ideologische bedoelingen hebben, het blijven slechte boeken. Van een pamflet of een politiek essay kan je gemakkelijker de kwaliteit controleren. In een roman ben je helemaal vrij, maar dat maakt het meteen ook moeilijk.’

‘Aldous Huxley (schrijver van onder meer ‘Brave New World’, red.) is een goed voorbeeld. Hij had geweldige ideeën en had alles lang voor iedereen door, maar hij schreef geen goede boeken. Céline (de Franse schrijver Louis-Ferdinand Céline, red.) schreef wonderbaarlijke boeken. Ook al stonden er enkele vol antisemitische ideeën, ze waren wel goed geschreven.’

‘Ik hoop dat er ooit prachtige romans over migratie en integratie worden geschreven. Maar ze moeten goed zijn. (lacht) Het is een beetje zoals met de Belgische regering: je kan beter geen romans hebben dan slechte romans.’

‘I Colibrì’ is de titel van de roman die Veronesi onderbrak om ‘Blaffende honden’ te schrijven. Het is een familieroman die niets te maken heeft met migratie. Liefhebbers zullen evenmin Pietro Paladini en zijn dochter Claudia, de hoofdpersonages van ‘Kalme chaos’ en ‘Zeldzame aarden’ terugvinden. Hij hernam het schrijven begin dit jaar. ‘Dat was moeilijk, maar als mens ben ik een jaar rijker geworden en ongetwijfeld bepaalt dat ook deze roman. Omdat je toch woord per woord keuzes maakt.’ Het boek is bijna klaar en, zoals altijd, ging hij onlangs de eerste pagina van het manuscript over het graf van Italo Calvino wrijven. Ieder zijn rituelen, ieder zijn bedevaart.

U hebt vijf kinderen, van wie twee volwassen zonen in Londen wonen. Bent u blij dat ze een carrière maken in een land dat vooralsnog niet door extreemrechts wordt geregeerd? Ook al is er de brexit.
Veronesi: ‘De ene is archeoloog, de andere acteur. Ze volgen hun hart en hun dromen. Als archeoloog kan je natuurlijk nergens beter zijn dan in Italië: híér zit de geschiedenis onder de grond. Maar paradoxaal genoeg kan je er in Italië niet van leven. Dus zit hij daar goed, hoe jammer ik het ook vind dat ik hem niet elke dag kan zien. Mijn andere zoon komt op een dag allicht wel terug. Dat heeft niets met de brexit te maken, als ingenieur of private banker zou hij er allicht meer last van hebben. Maar het Italiaans is zijn moedertaal en als acteur kan hij beter hier aan de bak komen.’

U bent nu zestig, kind van ouders die na de Tweede Wereldoorlog een gezin stichtten. Wat brachten ze u bij?
Veronesi: ‘Vrijheid. Dat was hun mooiste geschenk. Italië is een land vol familietradities en vaderlijke beslissingen. Lees de biografie van Italo Svevo en van alle grote Italiaanse schrijvers: allemaal kregen ze te maken met de wil van hun vader. Ze moesten dokter worden of iets met verzekeringen doen.’

‘Ik moest dat niet. Mijn ouders waren overvloedig met vrijheid. Ik mocht Prato verlaten, ze steunden me en stonden klaar om te helpen mocht ik falen. In mijn generatie van babyboomers was dat een revolutie. Mijn ouders lieten me toe naar muziek te luisteren die zij niet begrepen en boeken te lezen die zij niet kenden.’

Een leraar in het eerste middelbaar leerde hem Dostojevski kennen en lezen. ‘Toen ik ‘De gebroeders Karamazov’ las, voelde ik iets dat ik later ook wilde kunnen schenken aan lezers. Zoals jongens voetballers en astronauten nadoen, wilde ik Dostojevski imiteren. Ik was geschokt door de schoonheid die ik in mijn 14-jarige ziel hoorde weerklinken.’

Nu bent u voor jonge lezers misschien zelf een Dostojevski.
Veronesi: ‘Dat weet ik niet. Je moet je plaats kennen. Natuurlijk zal ik met boeken als ‘Kalme chaos’ wel mensen hebben geraakt, maar het zal niet hetzelfde zijn als Dostojevski. Soms moet je rekenen op toeval. Ik studeerde architectuur, maar ik las bijvoorbeeld Mario Vargas Llosa. Toevallig. Ook dat maakte indruk. De raad die ik mensen geef, is: ‘Lees boeken die je niet verondersteld wordt te lezen.’ Ik was veel te jong om Dostojevski te lezen, maar het werd wel cruciaal.’

Ik hoop dat er ooit prachtige romans over migratie en integratie worden geschreven.
Sandro Veronesi
Italiaanse auteur

Met collega’s als Alessandro Baricco, Paolo Giordano en Paolo Cognetti hebt u Italië bij ons op de literaire kaart gezet. Is het juist dat Belgische en Nederlandse auteurs bij jullie veel minder bekend zijn?
Veronesi: ‘Dat is de verantwoordelijkheid van de Italiaanse uitgeverijen. Alleen Iperborea brengt schrijvers van bij jullie uit. Maar dat komt voor een stuk door het feit dat er heel veel Italiaanse schrijvers zijn. Misschien wel te veel. Daarom is er geen plaats meer voor waardevolle schrijvers van bij jullie.’

‘Kwantiteit zorgt ook voor kwaliteit. (lacht) Kijk naar Juventus. Toen ik 35 jaar geleden begon, was er weinig. Italo Calvino was al dood, Alberto Moravia was bij wijze van spreken al aan het sterven. Hoelang het nog duurt, weet ik niet. Maar Italië wordt in Europa nog altijd gezien als de thuis van de renaissance, van kunst en architectuur.’

‘Umberto Eco zei: ‘Wij zijn dwergen op de schouders van reuzen.’ Er is een renaissance ontstaan met mensen als Claudio Magris, nadien Baricco en ik, later mensen als Giordano en Cognetti. Maar ik las en lees nog altijd ook heel graag Hugo Claus, Cees Nooteboom, Ilja Leonard Pfeijffer. En Simenon, dat was toch ook een Belg?’

U sprak over voetballers die jongens doen dromen. U bent een groot fan van Juventus. Hoe zuur was het dat jullie zelfs met Cristiano Ronaldo de Champions League niet wonnen?
Veronesi: (schatert) ‘Oh, maar ik heb van Cristiano genoten, hoor! Ik vind het nog altijd fijner de eerste te zijn in Italië dan de eerste in Europa. Juventus wordt in Italië gehaat. In Europa is dat niet zo.’

‘Toen ik als kind durfde te zeggen dat ik Juve-fan was, werd ik uitgescholden voor het vuil van de straat. Dat vond ik zo oneerlijk. Ik was gewoon een jongen. Met Agnelli (de familie achter onder meer Fiat én leiders van Juventus, red.) had ik niets te maken. Toch werd ik erom gehaat. Daarom vind ik de Italiaanse competitie belangrijker.’

‘Cristiano was ‘devastating’ dit jaar. In de Champions League zijn we er altijd bij en op een dag lukt het wel weer. Als je het geluk hebt in de halve finale tegen een keeper als Karius (de ex-keeper van Liverpool die in de CL-finale van 2018 tegen Real Madrid twee keer blunderde, red.) te staan, win je. Maar ik word liever volgend jaar voor de negende achtereenvolgende keer Italiaans kampioen.’

Dan is Italië toch belangrijker dan Europa? Dat doet me aan Silvio Berlusconi denken, die met AC Milaan Europa veroverde. U bekritiseerde hem erg als eerste minister. Is de conclusie nu dat hij minder erg was dan Salvini?
Veronesi: ‘Salvini is gewoon gevaarlijker, want die heeft niets te verliezen. Berlusconi was stinkend rijk en had wel veel te verliezen. Mensen als Salvini hebben niets en hebben nog nooit iets gerealiseerd. Dat maakt hen gevaarlijk.’

Vreest u eigenlijk dat Italië als land van renaissance, kunst en architectuur in het gedrang komt?
Veronesi: ‘Daar ben ik inderdaad bang voor. Onlangs was Salvini op bezoek in Washington, bij vicepresident Mike Pence en minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo. Plots zei hij: ‘De laatste keer dat wij Italianen in Washington waren, was met Rocky.’ De Italiaanse ambassadeur verbeterde hem: ‘That was in Philadelphia.’ Tot daar de culturele kennis van Salvini. Als je al denkt dat Rocky (de filmserie met Sylvester Stallone, red.) zich in Washington afspeelt en je niet weet dat het in Philadelphia is... Door zulke mensen wordt ons land dus vertegenwoordigd. Vroeger hadden we Leonardo Da Vinci, daarna Armani. Nu hebben we Salvini.’

Las hij ‘Blaffende honden?’
Veronesi: ‘Natuurlijk niet. Hij leest zelfs de boeken van Roberto Saviano niet. Omdat hij gewoon niet leest.’

‘Onlangs zei hij dat hij fan is van de muziek van Fabrizio de André (een in 1999 overleden Italiaanse zanger, red.). De zoon van de André heeft daarop geantwoord: ‘Blijkbaar begrijpt hij niets van wat mijn vader zei. Misschien verstaat hij alleen het ‘lalalala’, want alles wat mijn vader zong, gaat in tegen waar Salvini voor staat.’’

‘Dus nee, hij heeft niet gereageerd op ‘Blaffende honden’. Ook niet op mijn antwoorden op zijn tweets. Saviano heeft op Twitter meer volgers dan Salvini, dat steekt hem. Maar ik? Ik ben te klein in zijn ogen. Hij zal me dus geen publiciteit gunnen.’

‘Blaffende honden’ van Sandro Veronesi is uitgegeven bij Prometheus, telt 77 pagina’s en kost 19,99 euro.

Sandro Veronesi (60) werd geboren in Firenze en studeerde aan de universiteit van dezelfde stad architectuur. Maar hij werd schrijver.

In 1983 debuteerde hij met de poëziebundel ‘Il cielo e il resto’. Enkele jaren later volgde de roman ‘Per dove parte questo treno allegro’. Grote bekendheid kreeg hij met ‘Kalme chaos’, waarvoor hij in 2006 de Premio Strega kreeg, de meest prestigieuze Italiaanse literaire prijs. Andere bekende titels zijn ‘XY’ en ‘Zeldzame aarden’.

Veronesi schrijft ook columns en essays over uiteenlopende onderwerpen voor meerdere Italiaanse kranten. Hij woont in Prato en heeft vier zonen en een dochter.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect