De jazzkoning van Ethiopië

©Alexis Maryon

Mulatu Astatke heeft met zijn ethiojazz een genre gelanceerd waarmee hij culturen en generaties verbindt. Hij opent vanavond het Brussels Jazz Festival.

Mulatu Astatke (75) wordt de vader van de Ethiopische jazz of ethiojazz genoemd. Hij zette het genre op de kaart als de fusie van traditionele Ethiopische muziek, moderne jazz en latin. De muziekstijl die inspiratie putte uit zowel opzwepende afrofunk als gemoedelijke Caraïbische reggae kende samen met zijn grootmeester de voorbije twee decennia gestaag meer bijval.

Blikvangers Brussels Jazz

De Mexicaan Antonio Sánchez was de virtuoze drummer van gitarist Pat Metheny, viel in de prijzen met zijn score bij de film ‘Birdman’ en stelt zaterdag zijn erg actuele ‘Migration’-project voor. Echoes of Zoo, het nieuwe kwartet van Nathan Daems, lanceert daarna met ‘First Provocations’ een eerste ep.

Woensdag loont de Amerikaanse dubbelaffiche Taborn & King / Ambrose Akinmusire Quartet de moeite. Pianist Craig Taborn, die The Bad Plus-drummer Dave King meebrengt, en trompettist Ambrose Akinmusire zullen ook de toekomst van de jazz richting geven.

Volgende week vrijdag is het uitkijken naar wat de lokale jazzvernieuwers van STUFF. uitrichten met de eclectische muziek die Howard Shore componeerde bij enkele obscure cultfilms. Ze worden live bijgestaan door twee videokunstenaars. De nog hippere Londense tubaspeler Theon Cross presenteert daarna zijn funky powertrio.

Brussels Jazz Festival, van vandaag tot zaterdag 19 januari in Flagey in Brussel.

www.flagey.be

Avontuurlijke jonge jazzmuzikanten gingen zich verdiepen in de roots van de muziek, die ergens tussen het Afrikaanse continent en het Midden-Oosten ligt, om er vervolgens hun eigen ding mee te doen. Festivalprogrammatoren volgden door het genre een prominente plaats op hun affiches te geven, vaak met Astatke als headliner. Hij mag ook het Brussels Jazz Festival openen, waarna Black Flower toont hoe inventief nieuwe generaties met zijn erfenis aan de slag gaan.

De groep van saxofonist Nathan Daems, residerend artiest op deze editie van het festival, was de eerste Belgische vertegenwoordiger van de ethiojazz. In 2014 ging hij ‘Abyssinia Afterlife’, het eerste album van Black Flower, nog persoonlijk afgeven aan Astatke na diens concert in het Koninklijk Circus.

Sindsdien heeft hij de scene zien openbloeien. ‘Toen ik Black Flower oprichtte, kende ik gelijkaardige bandjes uit de VS, Frankrijk en Zwitserland, intussen zijn er ook in België een aantal. Het is fijn dat het genre vijftig jaar nadat Mulatu ermee begon overal wordt opgepikt. Hij heeft niet alleen een wisselwerking tussen culturen bewerkstelligt, maar ook tussen generaties.’

Ingenieur

Verschillende culturen hebben het levenspad van de muzikant en orkestleider altijd gekleurd. Als 16-jarige werd hij in 1959 door zijn rijke familie in Ethiopië naar het Verenigd Koninkrijk gestuurd om er ingenieursstudies aan te vatten, maar hij luisterde naar zijn hart en begon piano, klarinet en compositie te studeren.

Na opleidingen in Londen, waar hij vaak gespot werd in de clubs van Soho, musicerend met andere expats uit de Afrikaanse en Caraïbische diaspora, mocht hij zich in 1963 als eerste Afrikaanse student inschrijven aan het prestigieuze Berklee College of Music in Boston, waar hij zijn vibrafoon- en percussiespel perfectioneerde.

Net als later in New York kwam hij er veelvuldig in contact met jazz, funk en latin music. Nu nog begeleidt hij zijn band tijdens concerten meestal van achter zijn vibrafoon en congadrums. Die instrumenten zou hij ook introduceren in zijn thuisland, nadat hij in 1969 teruggekeerd was, gerijpt door de klanken van Duke Ellington, John Coltrane en James Brown.

Jampartijen met Ethiopische muzikanten leidden in een bruisend Addis Abeba vervolgens tot het ontstaan van de ethiojazz. Centraal daarin staat de pentatonische toonladder. Dat is een toonreeks die bestaat uit vijf tonen. ‘Ik vond hun specifieke, voor ons erg ongewone toonladders, die altijd direct in het oor springen, altijd al analoog met Arabische toonladders’, zegt Daems. ‘Er zit eenzelfde melancholie in.’

Hoe jazzy en experimenteel hij ook klinkt, het blijft allemaal heel toegankelijk.
Nathan daems
Jazzmuzikant

Dat verwondert niet als je weet hoe dicht Ethiopië bij het Midden-Oosten ligt. De kracht van Astatke schuilt volgens Daems in de manier waarop hij die muzikale roots vermengt met Amerikaanse jazz-, soul- en funkinvloeden, met zijn instrumentarium van trompetten, saxofoons, basgitaren, elektrische keyboards en wahwahpedalen. ‘Door die combinatie is zijn muziek herkenbaar en toch avontuurlijk, want hoe jazzy en experimenteel hij ook klinkt, het blijft allemaal heel toegankelijk. Muziektheoretisch kan je dat wijten aan die pentatonische toonladders, maar ik zie het liever als iets magisch dat niet in woorden uit te drukken valt.’

Coup

Een militaire coup stak eerst nog een stokje voor Astatke’s wereldwijde doorbraak. Nadat de laatste keizer van Ethiopië, Haile Selassie, in 1974 afgezet was en het nieuwe Sovjet-gezinde regime een periode van repressie inluidde, maakte de strikte avondklok een einde aan het bloeiende nachtleven van Addis Abeba en trokken veel muzikanten weg.

Astatke bleef en zou tot 1998 moeten wachten op buitenlandse erkenning. Toen verscheen de eerste ‘Éthiopiques’-compilatie, de start van een eindeloze reeks heruitgaves van muziek die Astatke en zijn generatiegenoten in hun hoogdagen maakten. De door de Franse muziekproducer Francis Falceto gerestaureerde opnames groeven diep in een voor het Westen lang verborgen gebleven wereld en vonden hun weg naar een kennerspubliek. Toen filmmaker Jim Jarmusch in 2005 een half dozijn nummers van Astatke op de soundtrack van zijn bekroonde film ‘Broken Flowers’ zwierde, spitste ook een breder publiek de oren en trok de tweede carrière van de Ethiopische superster zich voorgoed op gang.

Mulatu Astatke en Black Flower spelen vanavond op het Brussels Jazz Festival.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect