Vijf levenslessen van Jazz Middelheim

The Wayne Shorter Quartet tijdens Jazz Middelheim in 2010. ©BELGAIMAGE

In 1969 organiseerde de toenmalige BRT voor het eerst een jazzfestival in het Antwerpse Middelheimpark. De Tijd liet vijf habitués een optreden kiezen dat hen altijd is bijgebleven. ‘Jazz Middelheim was cruciaal voor mijn ontwikkeling.’

Marc Van den Hoofd

The Harold Land / Blue Mitchell Quintet (1978)

‘Hoe langer ik met jazz bezig ben, hoe meer ik denk dat het zingbaar moet zijn. Er moet een liedje inzitten’, zegt Marc Van den Hoof, die jarenlang verslag uitbracht van het festival voor de openbare omroep. Het is een van de redenen waarom hij kiest voor het kwintet van saxofonist Harold Land en trompettist Blue Mitchell, dat Ornette Coleman-drummer Billy Higgins in zijn rangen telde en op Middelheim aangevuld werd met twee extra saxofonisten en zanger Eddie Jefferson. ‘Zijn handelsmerk was teksten zetten op goede solo’s. In de jazz noemt men dat ‘vocalese’. Vooral de beroemde solo van Coleman Hawkins uit ‘Body & Soul’ is me bijgebleven. Daarvoor had hij een mooie tekst geschreven over Hawkings. Noot per noot kon je via het verhaal de solo volgen.’

‘Vaak vallen liveopnames achteraf tegen, maar dit concert klinkt met zijn enthousiaste hardbop jaren later nog even indrukwekkend. Vooral de gastmuzikanten veroorzaakten een hoogtepunt en dat liet het publiek merken. Het optreden was ook het lievelingsconcert van Jazz Middelheim-stichter Elias Gistelinck, die in 2005 overleden is. Toen ik hem interviewde over de eerste 25 jaar van het festival, konden we allebei niet op de naam van de zanger komen. ’s Anderdaags fluisterde iedereen me toe: ‘Eddie Jefferson’.’

Frank Vaganée

Odean Pope Trio (1983)

Op mijn eerste Jazz Middelheim was het Odean Pope Trio een openbaring
Frank Vaganée

Dat het niet alleen de grote namen zijn die indruk maakten op het festival, bevestigt Frank Vaganée. Tegenwoordig voert hij het Brussels Jazz Orchestra aan, maar in 1983 kwam hij als 17-jarige pas piepen. ‘Op mijn eerste Jazz Middelheim was het Odean Pope Trio een openbaring. Een hardboptrio met sax, elektrische bas en drums: dat lag me. Vooral de energie waarmee tenorsaxofonist Odean Pope (foto), die ook in de band van drummer Max Roach speelde, er met zijn twee gezellen invloog, was voor mij nooit gezien. Hij had zijn microfoon vastgehecht aan zijn instrument, zodat hij heel het podium kon bestrijken en het publiek bij het nekvel kon grijpen. Gelukkig was hij een specialist in ‘circular breathing’, waarbij je blijft blazen op je instrument terwijl je ademhaalt door je neus. De tent stond anderhalf uur op haar kop en de band werd beloond met een staande ovatie en een bisronde.’

Vaganée zou amper twee jaar later met zijn trio Tough Talk zelf op Middelheim staan. ‘Pope deed me beseffen wat ik wilde. Hij bewees dat bas, drums en een melodisch instrument voldoende waren. Dat het ook zonder piano kon. Daar ben ik in mijn trio met Dré Pallemaerts en Philippe Aerts mee aan de slag gegaan.’ De intussen 80-jarige Pope bracht in 2016 zijn voorlopig laatste album als bandleider uit. Brussels Jazz Orchestra trekt dit najaar op tournee met Jazz Middelheim-artist in residence Ambrose Akinmusire.

Dré Pallemaerts

Paul Motian Broadway  Music (1996)

Zondag is drummer Dré Palle maerts te horen bij de hommage aan Toots Thielemans, met wie hij wel eens het podium deelde. Maar zijn meest intense muzikale ervaring op Middelheim beleefde hij met drummer Paul Motian, die groot werd aan de zijde van de pianisten Bill Evans en Keith Jarrett.

Dré Pallemaerts ©doc

‘Ik trad er als jonge dertiger in 1996 zelf op met het Bob Brookmeyer New Quartet, maar keek ook erg uit naar het Broadway Project. De manier waarop Motian de standards uit het Great American Songbook aanpakte, was cruciaal voor de ontwikkeling van mijn eigen spel. Ik herinner me hoe ik naar ‘You and the Night and the Music’ kon blijven luisteren. Dat nummer was voor mij de norm. Het was een akoestisch concert, met ook de saxofonisten Lee Konitz en Dewey Redman, de gitarist Bill Frisell en de bassist Gary Peacock. Niemand vroeg monitors. Ik zat aan de zijkant van het podium te luisteren en had zelden zoiets inspirerend meegemaakt. Vooral de balans en het samenspel waren verbluffend. Het was een hechte kliek.’

Pallemaerts herinnert zich ook het lange gesprek dat hij die dag had met Motian. ‘Plots vertelde hij over een van zijn lievelingsplaten: het obscure album dat zijn goede vriend Joe Lovano in België gemaakt had met enkele lokale muzikanten. Ik durfde hem niet te zeggen dat ik daar ook op meespeelde.’

Robin Verheyen

Masada (1999)

De saxofonist Robin Verheyen was 16 toen hij in 1999 Masada aan het werk zag. Via enkele cd’s was hij al wat vertrouwd met de muziek van de New Yorkse componist en saxofonist John Zorn (foto), die bij Masada free jazz verzoende met joodse muziek. Maar live werden zijn verwachtingen flink overtroffen. ‘De tomeloze energie van de band en de interactie tussen de muzikanten maakten indruk. Het was supersnelle muziek, gebracht met veel intensiteit. Toen kon ik nog niet verklaren wat ik hoorde. Nu begrijp ik veel beter wat de unieke kwaliteiten zijn van Zorn en drummer Joey Baron. De opwinding die de downtownscene in New York dan erg typeerde, voelde ik ook toen ik er zelf ging wonen.’

Dat de saxofonist intussen ook met Baron in een band zit, had hij in 1999 niet durven te hopen. ‘Maar in de studio met MiXMONK voelen we in zekere zin dezelfde energie. Als iemand zich voor meer dan 100 procent geeft - en dat doet Joey - zijn de andere muzikanten ook op hun best.’ Dat gaf een wervelende show in 1999, die vereeuwigd werd op Zorns Tzadik-label. De bassist Greg Cohen zei er dit over: ‘Ik voelde me als een eekhoorn die voortgesleept wordt achter een gigantische Macktruck.’

Lies Steppe

Wayne Shorter Quartet (2010)

Klara-stem Lies Steppe neemt al ruim tien jaar de presentatie van Jazz Middelheim voor haar rekening en zag in die tijd veel groepen passeren.

Ik kon het optreden op het podium volgen en voelde, op slechts paar meter van drummer Brian Blade, een alles overstijgende energie
Lies Steppe
Klara

‘Op het optreden van Wayne Shorter Quartet kwam alles samen. Het was zonder meer een van de dankbaarste momenten uit mijn werkende leven. Ik kon het optreden op het podium volgen en voelde, op slechts paar meter van drummer Brian Blade, een alles overstijgende energie. De bandleden speelden op dat moment tien jaar samen en waren dus erg goed op elkaar ingespeeld. Het leek wel een familie. Blade, een zachte persoonlijkheid die zich zoals steeds ten dienste van de song stelde, speelde de sterren van de hemel, net als de wat joligere pianist Danilo Pérez en John Patitucci, die zoals de typische bassist de boel bijeenhield. Daartussen manoeuvreerde de kinderlijk verwonderde Shorter, die zich evenmin als een vedette opstelde. Het totaalplaatje was een intense set, die niet ging over het verleden of de toekomst van de jazz, maar het moment greep. Dat levend erfgoed als Shorter op die leeftijd (hij was toen 77, red.) nog in het diepe durfde te duiken en op zoek ging naar iets nieuws en relevants, noem ik waardig ouder worden. Zijn speelsheid vond ik heel inspirerend: niet denken dat je het allemaal weet, maar je laten verrassen door het moment. Dat zijn grote levenslessen.’

Jazz Middelheim loopt van 15 tot 18 augustus. Met Pharoah Sanders Quartet, Ambrose Akinmusire, Nubya Garcia, Enrico Rava, Joe Lovano Tapestry Trio, Charles Lloyd, STUFF. en Louis Cole Big Band. Er is ook een eerbetoon aan Toots Thielemans.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect