portret

Beyoncé: grandioze popmachine en zakenvrouw

Roel Verrycken

Wie er nog aan mocht twijfelen: Beyoncé is de grootste popartieste op de planeet. Haar legendarische concert op Coachella werd een Netflix-docu en een livealbum. Beide hebben alles in zich om culturele mijlpalen te worden.

Popmuziek is dood, zei onze chef cultuur enkele dagen geleden, wijzend op het feit dat alles al eens gedaan werd. En toen kwam Beyoncé Knowles-Carter.

Netflix zette deze week de documentaire 'Homecoming' online, een ruim twee uur durende weergave en making of van het concert dat Beyoncé vorig jaar gaf op Coachella. Dat is een hipsterfestival in Californië, waar ze als eerste zwarte vrouw ooit headliner mocht zijn. Die grandioze show, die live gestreamd werd, was een instant klassieker en deed het internet al barsten van plezier door de unieke, monumentale performance. Het festival werd meteen herdoopt tot Beychella, want na Beyoncé gaat het alleen maar bergaf. 

De film is veel te tegelijk: een fysieke tour de force, een visueel verbluffende choreografie en een genre-overschrijdend popconcert van een swingende livefanfareband.

Nu zijn er de film en het begeleidende album die de twee keer uitgevoerde optredens (Coachella bestaat uit twee weekends) in hoge resolutie voor het nageslacht vereeuwigen. De film mixt feilloos de twee shows (elk met hun eigen kleurenpalet) aan elkaar, afgewisseld met intermezzo’s en zorgvuldig gemonteerde en van Instagram-achtige filters voorziene beelden achter de schermen. 

Ongezien

'Homecoming' is veel tegelijk: een fysieke tour de force, een visueel verbluffende choreografie van een bijenkorf aan dansers en muzikanten, een genre-overschrijdend popconcert van een swingende livefanfareband. Allemaal ongezien in het kader van een muziekfestival. ‘I wanted a black orchestra. I wanted different characters, I didn’t wanted us all doing the same thing’, zegt de diva in een voice-over.

Het is ook een viering van de zwarte cultuur en vorming, met passages van en referenties aan Afrikaans-Amerikaanse iconen als W.E.B. Dubois, Toni Morrison, Nina Simone, Fela Kuti en anderen. Beyoncé draagt outfits die verwijzen naar de Egyptische koningin Nefertiti. Dochter Blue Ivy zingt ‘Lift Every Voice and Sing’, wat ooit een zwart pseudovolkslied was. Malcom X weerklinkt: ‘The most disrespected person in America is the black woman.’ Beyoncé etaleerde eerder al haar sociale engagement, zoals in haar optreden tijdens de Super Bowl van 2016, maar dat bleek maar een opstapje naar haar krachttoer op Coachella, nota bene een typisch blank indiefestival.

©Netflix

De hele thematiek van blazers tot kostuums ademt een hommage aan Amerikaanse HBCU’s: Historically Black Colleges and Universities. Dat zijn scholen die werden opgericht tijdens de segregatie, vooral in het zuiden van de VS, voor zwarte studenten omdat die niet of gelimiteerd welkom waren op gewone universiteiten. Beyoncé zegt dat ze zelf graag net als haar vader naar zo'n school was geweest, maar: ‘My college was Destiny’s Child (de meidenband waarmee ze beroemd werd), my college was travelling around the world, and life was my teacher.’

Voorbereidingen

'Homecoming' is ook een artistiek document waarin de 37-jarige Texaanse superster de menselijke kant van haar schijnbaar feilloze popmachine toont. Beyoncé, de vrouw van de succesrapper/zakenman Jay-Z en de zus van de artieste Solange, was nog niet lang met een spoedkeizersnede bevallen van een tweeling toen de slopende maandenlange repetities voor de Coachella-optredens begonnen.

Hoe magistraal de coördinatie van de meer dan 200 performers op het podium ook is, de voorbereidingen gingen niet bepaald vanzelf. Beyoncé toont zich kwetsbaarder dan ooit terwijl ze twijfelt over haar kunnen en afziet van een strikt trainingsregime en Spartaans dieet en van het gemis van haar drie kinderen. 

‘I just might be a black Bill Gates in the making’, zingt ze in ‘Formation’. De documentaire toont ook opnieuw hoe gewiekst de zakenvrouw Beyoncé is. Drie jaar geleden was haar visuele verrassingsalbum 'Lemonade' - een verwerking van het overspel van haar echtgenoot - nog exclusief te zien op de zender HBO. Nu ging ze in zee met diens concurrent Netflix.

Waanzinnig bedrag

Het precieze bedrag is niet bekend, maar Netflix zou een waanzinnig cijfer op tafel hebben gelegd om Beyoncé in te lijven. Meteen ging ook de hele marketingmachine ertegenaan. Michelle Obama, die ook een deal heeft met Netflix, nam een laudatio op en ook via de Twitter-account van de in 2014 overleden schrijfster Maya Angelou kwamen er lofbetuigingen. 

'Homecoming' herbevestigt de status van Beyoncé als grootste popster van de planeet, een fenomeen dat haar muziek en bravoure ver overstijgt.

'Homecoming' herbevestigt de status van Beyoncé als grootste popster van de planeet, een fenomeen dat haar muziek en bravoure ver overstijgt. Perfectionistisch boetseert ze zelf dat beeld: ze is niet alleen het onderwerp van de film, maar regisseerde en produceerde het geheel ook, net zoals ze het laatste woord had over alle details van het optreden zelf. Van dansbewegingen tot kapsels en kostuums, ‘elk detail had een intentie’. Alles om haar hogere missie te voldragen, die Beyoncé uitdrukt aan de hand van een citaat van Maya Angelou: ‘What I really want to do is be a representative of my race, of the human race.’

De show is, kortom, om vele redenen uniek, vooral omdat hij dus maar twee keer heeft plaats gevonden. De kans is bovendien klein dat Beyoncé zich nog eens aan een dergelijk uitputtend project wil wagen. ‘Ik heb mezelf verder gepusht dan ik dacht dat ik kon’, zegt ze. ‘Ik zal me nooit meer zo ver pushen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect