‘De maker van het coronavirus haat orkesten'

©BELGA

Het coronavirus dwingt de orkesten na te denken over nieuwe strategieën. Op en achter het podium, en in de zalen.

 

Het voelde onwezenlijk. We speelden met Brussels Philharmonic op 12 maart het openingsconcert van het Klarafestival. ‘Die sieben Todsünden’ van Kurt Weill en Bertold Brecht, met de Duitse sopraan Ute Lemper in de hoofdrol. Flagey was leeg. Het concert werd zonder publiek uitgezonden op Klara. Het was ons voorlopig laatste optreden. Geen idee wanneer het volgende zal zijn.’

Wie denkt dat het gordijn in september weer gewoon opengaat voor ons, dwaalt.
Gunther Broucke
Intendant Brussels Philharmonic en Vlaams Radiokoor

Gunther Broucke, de intendant van Brussels Philharmonic en het Vlaams Radiokoor, vertelt het zonder veel emoties. De schok van de afgelastingen van concerten in binnen- en buitenland is verwerkt. ‘Een grote tournee in Duitsland en de finaleweek van de Koningin Elisabethwedstrijd hebben we moeten schrappen. Tot 30 juni zijn 42 concerten en opnames geannuleerd. Tot die dag zit het orkest, 82 mensen, ook in tijdelijke werkloosheid. Op 1 juli beginnen we er weer aan. We hebben werkgroepen opgericht om de toekomst voor te bereiden. Ik hoop dat we in juli snel enkele formules kunnen uittesten. Het symfonisch repertoire blijft hoe dan ook centraal staan. Het is niet de bedoeling op kamermuziek over te schakelen.’


De ene orkestintendant is al wat optimistischer dan de andere over de toekomst. ‘Ik ben bezorgd hoopvol. Ik ga ervan uit dat het nieuwe seizoen zoals gepland kan doorgaan. Oktober is nog een kleine vijf maanden weg’, vertelt Joost Maegerman, de intendant van het Antwerp Symphony Orchestra. Ook daar zitten de musici in het stelsel van tijdelijke werkloosheid. ‘We denken na over alternatieven, maar een plan B heb ik voorlopig niet kant-en-klaar op papier. Ik vermoed dat we tegen eind juni een veel duidelijker beeld van de toekomst hebben. Dat geeft ons tijd genoeg om eventueel de plannen om te gooien. Ik merk wel dat ons publiek afwacht. De abonnementsverkoop ligt 20 procent lager dan vorig jaar in mei.’

‘We derven 2 miljoen euro aan inkomsten: uitkoopsommen, ticketverkoop, taxsheltergeld, sponsoring.'
Joost Maegerman
Intendant Antwerp Symphony Orchestra


Brussels Philharmonic heeft zijn programmaboek voor het seizoen 20/21 niet laten drukken. ‘Een besparing van 30.000 euro’, monkelt Broucke. ‘Als we ons programma niet voorstellen, hoeven we ook geen annulaties aan te kondigen. Er is al genoeg slecht nieuws. Echt optimistisch ben ik niet. Wie denkt dat het gordijn in september weer gewoon opengaat voor ons, dwaalt. De maker van het virus haat orkesten. We spelen in grote afgesloten ruimtes en ons publiek is niet van de jongste. We zijn zeer kwetsbaar.’

Speekselpartikels

De orkesten moeten twee fundamentele problemen oplossen: social distancing voor de orkestleden en social distancing voor het publiek. Voor het orkest is 1,5 meter afstand niet voor iedereen voldoende. ‘Duits onderzoek heeft uitgewezen dat blazers hun speekselpartikels tot 6 meter ver katapulteren’, zegt Broucke. ‘

‘Ik krijg al veel vragen van bedrijven en instellingen: kunnen jullie niks in elkaar steken voor ons?’
Pieter Lembrechts
Manager Casco Phil

Het gaat niet alleen om het podium, maar ook om de backstageruimte. Daar moeten ook 80 mensen veilig met elkaar kunnen omgaan. Voor de ene zaal gaat dat al gemakkelijker dan voor de andere’, vult Hans Waege, de CEO van het Belgian National Orchestra (BNO) aan. Zijn musici zitten als statutaire federale ambtenaren niet in tijdelijke werkloosheid.

Op het podium van Flagey, de thuisbasis van Brussels Philharmonic, is er met de socialdistancingregels plaats voor 45 orkestleden. ‘Dat is goed voor een symfonie van Beethoven. We kunnen het podium vergroten tot 70 man als we een deel van de zaal inpalmen. Dan kan je al het romantische repertoire aan. Brahms, Tsjaikovski. We voeren daarover gesprekken met Flagey. Een heel concrete optie is het concertprogramma te beperken tot slechts één muziekstuk, maar dat dan twee of zelfs drie keer per avond op te voeren. Zo kom je aan hetzelfde aantal bezoekers.’


Wat voorlopig allicht niet meer kan, zijn monumentale uitvoeringen voor koor en orkest van bijvoorbeeld de derde symfonie van Gustav Mahler. ‘Theoretisch kan dat wel. Je breekt de parterre van de Henry Le Bœufzaal in het Paleis voor Schone Kunsten uit en je zet daar het koor. Alleen, dan kan er nog 300 man in de zaal. Daar kan je natuurlijk nooit zo’n megaproductie mee financieren’, meent Waege. Maegerman heeft het geluk dat het Antwerp Symphony Orchestra in de nieuwe Koningin Elisabethzaal speelt. ‘We kunnen het podium groter maken. Het gebouw telt genoeg in- en uitgangen om de publiekstroom te managen.’

Afgunstig

'Er gaat misschien online een nieuwe concertvorm of beleving ontstaan die speciaal daarvoor is ontwikkeld.'
Hans Waege
CEO Belgian National Orchestra

De lockdown kost de orkesten veel geld, maar in financiële moeilijkheden zit voorlopig niemand. ‘We derven 2 miljoen euro aan inkomsten: uitkoopsommen, ticketverkoop, taxsheltergeld, sponsoring. Daartegenover staat dan weer dat we geen productiekosten maken’, legt Maegerman uit. Hans Waege houdt het voor het BNO op enkele tienduizenden euro’s verlies. ‘Dat lossen we op. Er dreigt wel een tijdelijk klein cashflowprobleem, omdat je geen ticket- en abonnementsinkomsten hebt waarmee je facturen kan betalen.’

Brussels Philharmonic verloor 900.000 euro aan inkomsten. ‘We werken met een soort van voorlopige twaalfden. Hoeveel komt er binnen, hoeveel kunnen we uitgeven? Onze financiële situatie is stabiel, maar we gaan als sector een gesprek moeten voeren met de overheid als we de komende maanden helemaal niks meer kunnen doen. Grote instellingen als wij worden wel eens afgunstig bekeken door kleinere gezelschappen die geen structurele subsidie krijgen. Maar eerlijk waar, ik denk dat het voor hen het ideale moment is om al hun troeven van flexibiliteit en kleinschaligheid uit te spelen. Orkesten zoals wij zijn minder wendbaar’, zegt Gunther Broucke.

Pieter Lembrechts, de manager van het kamerorkest Casco Phil, hoort het graag. ‘Ik krijg al veel vragen van bedrijven en instellingen: kunnen jullie niks in elkaar steken voor ons?’ Casco Phil zag zijn omzet met 200.000 euro dalen. Het orkest werkt uitsluitend met freelancemusici. Standaard zijn dat er 38. Casco Phil heeft voorlopig een concert op 8 augustus in de Heilig- Hartkerk in Knokke op het programma staan.

Afwachten

Opera Ballet Vlaanderen heeft zijn programma voor volgend seizoen nog niet bekendgemaakt. Het is afwachten wanneer de overheid het licht op groen zet. Social distancing is voor een operahuis nog een stuk moeilijker. Het orkest van een opera zit in een orkestbak, meestal dicht op elkaar. En het podium staat bij grote producties snel goed vol. ‘Ja, en dan las ik dat zangers eigenlijk 3 meter afstand van elkaar moeten houden’, legt artistiek directeur Jan Vandenhouwe uit. ‘We willen graag de uitgestelde producties van dit seizoen overhevelen naar het najaar. Met ‘C(h)OEURS’ van Alain Platel onderzoeken we of dat kan. Dat is een productie met enkel onze muzikanten, koor en dansers. Ook de kameropera ‘Usher’ met twaalf musici en vier zangers lijkt haalbaar.’
Het grote probleem van opera is het gebrek aan flexibiliteit. Opera’s worden twee tot drie jaar van tevoren gepland. ‘Je kan daar niet zomaar mee schuiven. We willen ook onze eigenheid bewaren. Het is niet de bedoeling enkel opera’s te brengen zonder koor omdat dat de social distancing vergemakkelijkt. Het koor is een van onze troeven.’
Opera Ballet Vlaanderen loopt dit seizoen 2 miljoen euro aan ticketinkomsten mis.

Voor Lembrechts is de huidige situatie ‘business as unusual’. ‘Vergeet grote concerten in grote zalen de komende maanden. Je moet op zoek naar alternatieven. In Mechelen, onze thuisbasis, hebben we dat gevonden met de televisiestudio RV op het industrieterrein van Mechelen Noord. Ze kan worden omgebouwd tot een concerthal voor 450 mensen. Het publiek krijgt gefaseerd toegang, iedere 15 minuten een bepaald contingent. Voor ons orkest hebben we een werkbare en veilige podiumopstelling uitgedokterd.’
Casco Phil zag zijn zomerse concerten in het Rivierenhof in Deurne geannuleerd worden. ‘Ook daar hebben we een alternatief. We denken aan een muzikaal parcours door het park met verschillende kleinere ensembles. Deelorkestjes, zeg maar.’


In afwachting van publieksconcerten werkt het Belgian National Orchestra in samenwerking met Bozar aan enkele streamingprojecten. Online lijkt voor veel orkesten het buzzwoord. Maar niemand is echt enthousiast, en niet alleen omdat niemand al een winstgevend verdienmodel heeft ontwikkeld. ‘Enkel in een zaal zijn publiek en orkest met elkaar verbonden. Enkel daar ontstaat dat magische gevoel van samen te ademen’, zegt Broucke.
Waege spreekt hem niet tegen. ‘Het online streamen van concerten is goed om je aanwezigheid te tonen. De Berliner Philharmonic heeft met zijn digital concerthall de standaard gezet. Superprofessionele, hoogstaande opnames. Maar het is commercieel geen succes. Ik geloof wel dat de coronacrisis een aantal tendensen ook in onze sector zal versnellen. Er gaat misschien online een nieuwe concertvorm of beleving ontstaan die speciaal daarvoor is ontwikkeld. Maar dat is iets helemaal anders dan een zaalconcert streamen.’

 

 

 

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud