De muzikale coalitie van Matthew Herbert tegen de brexit

Op de hoes van ‘The State Between Us’ staat deze boom, in tweeën gesplit zoals de Britse publieke opinie. © Eva Vermandel ©Eva Vermandel

Op ‘The State Between Us’ van de Britse componist Matthew Herbert maken duizend Britten en Europeanen een vuist tegen de brexit. ‘Politici zaaien verdeeldheid, wij zoeken verbinding.’

Matthew Herbert (46), met zijn big band een vaste gast op de grote jazzpodia, heeft een patent op gewetensvolle projecten. Op al zijn platen probeert hij politiek en muziek te mengen zonder gebruik te maken van teksten. Hij versamplede al eens zes seconden geluid van een bombardement in Libië, uitgevoerd door de troepen van Moammar Kadhafi, tot een stuk van een uur. Voor ‘One Pig’ volgde hij met een microfoon een varken van geboorte tot barbecue, als protest tegen de impact van vlees op het klimaat.

Matthew Herbert over zijn Brexit Big Band.

Zijn nieuwe album, ‘The State Between Us’, is zijn meest ambitieuze en persoonlijke project ooit. Samen met zo’n duizend Britse en Europese burgers en muzikanten maakt hij een vuist tegen de brexit. Het project kwam er uit verontwaardiging tegen de uitslag van het brexitreferendum in juni 2016. ‘Ik was en ben nog altijd geschokt door de uitslag’, zegt hij. ‘De Europese Unie is zeker niet perfect, maar ons zelfgekozen isolement zal op een complete ramp uitdraaien.’

Herbert begon aan zijn brexitproject op 29 maart 2017, de dag dat de Britse regering Artikel 50 in voege liet treden, de eerste stap richting exit uit Europa. De componist lanceerde een website waarop Britten en Europeanen geluidsbestanden mochten achterlaten die hun bezorgdheid of boosheid uitdrukten. Er kwamen duizenden bestanden binnen. Iemand zwom het Kanaal over van het Verenigd Koninkrijk naar Frankrijk. De golfslag van de eenzame Britse kanaalzwemmer verwijst naar de nakende retraite van het VK, en is een gebaar van toenadering tussen de eilandbewoners en het Europese vasteland.

Daarnaast ging Herbert met zijn big band in Londen en vijf Europese steden - Madrid, Berlijn, Leipzig, Londen en Rome - spelen. In elke stad werkte hij met honderden muzikanten en koren in verschillende talen. Behalve de gitarist Arto Lindsay, de jazztrompettist Enrico Rava en de trombonist Nathaniel Cross ging het om onbekende muzikanten.

Oorlog en vliegtuigen

‘We hadden geen geld om grote sterren te betalen. En misschien maar goed ook, het moest een project worden waarmee het volk zich kan identificeren. De gewone Britten zijn het grootste slachtoffer van de brexit. Maar ook voor Europa zijn de politieke gevolgen ernstig. De plaat is daarom ook een steun en toeverlaat voor ontgoochelde Europeanen.’

De zes orkestopnames en het digitale geluidsarchief werden gefatsoeneerd tot een twee uur durende plaat die het midden houdt tussen swingjazz, hedendaags klassiek en elektronische muziek. De spookachtige geluiden die voorbijwaaien, moeten de staat van verwarring oproepen waarin het VK de voorbije drie jaar zat.

‘Mijn land is de kluts kwijt’, zegt Herbert. ‘We weten niet meer wat het betekent Brits te zijn. Zijn we een dynamische, creatieve en tolerante Europese democratie, of een patriarchale, witte, koloniale en nostalgische natie? Kijken we vooruit of achterom? Het laatste, vrees ik. Daarom maakt de brexit me zo kwaad. Onze politici hebben jaren verdeling gezaaid met hun reactionaire Leave-retoriek. Het is nu aan ons, artiesten, om weer naar verbinding te zoeken. Volgens dezelfde rechtse retoriek worden wij als luxepaardjes weggezet. Maar wist je dat de creatieve industrie van dit land twee keer zoveel mensen tewerkstelt als de financiële sector?’

Op de hoes van ‘The State Between Us’ staat deze boom, in tweeën gesplit zoals de Britse publieke opinie. © Eva Vermandel ©Eva Vermandel

‘The State Between Us’ consumeren begint met een blik op de mooie albumhoes. Daarop staat een foto van de Belgische fotografe Eva Vermandel. Een scheefgegroeide boom in een halfdonker bos, de kruin deels buiten beeld. De boom lijkt in tweeën gesplit, zoals de Britse publieke opinie. En zoals de Britten en de Europeanen na hun scheiding.

In het openingsnummer trekt iemand een kettingzaag aan en hoor je een boom tegen de grond smakken. En zo zijn er veel unheimliche soundscapes. Het merendeel weerspiegelt de ruis op de misleidende, soms ronduit oorlogszuchtige boodschap van de brexiteers, zegt Herbert. Met de regelmaat van de klok hoor je het ronkende geluid van vliegtuigmotoren. ‘Oorlogsvliegtuigen’, verduidelijkt de componist. ‘Sommige conservatieve politici gingen zelfs zo ver de brexit te vergelijken met de Tweede Wereldoorlog. ‘Wij hielpen mee aan de bevrijding, en kijk eens hoe ondankbaar Europa nu is’, zeggen ze. (zucht) Een waanzinnig discours is dat.’

De enige cover op het album, een slepende versie van ‘Moonlight Serenade’ uit 1939 van Glenn Miller, is niet toevallig een oorlogshymne. De Amerikaanse bigbandleider stierf in 1944 in een crash. Zijn vliegtuig vloog vanuit Engeland naar Parijs en werd wellicht per ongeluk geraakt door Britse bommen.

Mijn land is de kluts kwijt. We weten niet meer wat het betekent Brits te zijn.
Matthew Herbert, componist

Herbert heeft een emotionele band met het nummer. Hij speelde het op zijn 13de op concerten met de bigband van zijn zus. ‘Mensen die de oorlog hadden meegemaakt, dansten op onze swingversie van ‘Moonlight Serenade’. Ze zijn vandaag allemaal dood. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft ooit gezegd dat we pas echt zullen weten waar Europa voor staat als de laatste mensen die de oorlog kunnen navertellen er niet meer zijn. Een mooie gedachte van Europese samenhorigheid. En dat grootmoedige continent laten wij straks vallen.’

Nee, optimistisch over een goede afloop is hij niet. De onzekerheid weegt. Als op een schoolreis waarop de chauffeur almaar harder op het gaspedaal drukt en de mist buiten dikker wordt. Zo voelt het dezer dagen om Brit te zijn, zegt Herbert. ‘En je weet dat je op een rots af rijdt, terwijl je blijft hopen op een weelderig groen park en een gezellige picknick.’

De soundtrack bij de brexit eindigt gelukkig wel in opperbeste stemming. ‘Where’s home?’, joelen de koorleden in het swingende slotnummer. De leider van de Brexit Big Band kent het antwoord: bij Europa.

‘The State Between Us’ verschijnt op vrijdag 29 maart op Accidental Records.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud