De oplaaiende strijd tegen het ‘vrouwentekort' op podia

De Amerikaanse zangeres Janelle Monáe was een van de grote vrouwelijke namen op de afgelopen editie van Rock Werchter. ©Rob Walbers

Festivals in beweging | Met de goedgevulde Belgische festivalkaart als kompas speurt De Tijd deze zomer naar trends en evoluties in de muziek en meer. Vandaag: gendergelijkheid.

Het aandeel van vrouwen op Belgische festivalaffiches ligt veel lager dan dat van mannen. Dat is geen nieuws. 21,94 procent van de aangekondigde acts telt deze zomer tenminste één vrouw, rekende de Belgische tak van shesaid.so uit. Daarvan is maar 12,66 procent volledig vrouwelijk. Ook is de vooruitgang beperkt: in 2018 telde 16,52 procent van de acts minimaal één vrouw. Volgens het netwerk dat sensibiliseert over gelijkheid en diversiteit in de muziekwereld doet ons land het met die cijfers globaal genomen niet bijster goed, en daar moeten we misschien wel van wakker liggen.

Desondanks lijkt de boodschap van de vrouwen die er wel staan deze zomer harder binnen te komen. Wie pakweg de shows van P!nk, Janelle Monáe, Lizzo en Angèle zag op Rock Werchter (dat met respectievelijk 32,99 en 20,62 procent boven het gemiddelde scoorde) weet waarover we het hebben.

Billie Eilish, Bad Guy.

En dan moeten Christine and the Queens en Billie Eilish nog komen. Die laatste, de populairste, kreeg wel pas na lang aandringen van de publieke opinie een upgrade van de Dance Hall naar de Main Stage op Pukkelpop. De vrouwen die deze zomer in alle kleuren, maten en gewichten op onze festivals staan, zullen één ding meer dan ooit gemeen hebben: ze laten zich niet langer in een hoekje duwen door hun mannelijke collega’s.

‘Het is dan ook bijzonder vreemd dat velen hier nog op hun achterste poten staan als je moeite doet om als festival naar een genderevenwicht te streven’, formuleert Patrick De Groote, de organisator van Sfinks Mixed, het scherp. ‘Haast alle sectoren in de maatschappij ambiëren een evenredige verdeling tussen mannen en vrouwen. Waarom zouden festivals, die verondersteld worden vernieuwend en creatief te zijn, niet kunnen wat in raden van bestuur van ondernemingen en in de politieke vertegenwoordiging vanzelfsprekend is?’

Het moet gezegd dat Sfinks Mixed in dit soort lijstjes met voorsprong de beste leerling van de klas is. Dit weekend telt 59,46 procent van de acts in Boechout minstens één vrouw, 40,54 procent is all female. Geen toeval dat het festival zich zich aansloot bij Keychange, een internationaal initiatief dat festivals oproept tegen ten laatste 2022 een genderpariteit te bereiken in hun line-up.

Niet alleen de brute verhoudingen zijn belangrijk, er wordt ook gekeken naar de plek op de affiche en het budget dat vrouwelijke artiesten krijgen. Sfinks Mixed is naast Festival 20/21 - een organisatie van Festival van Vlaanderen Vlaams-Brabant - voorlopig het enige Belgische festival van de ruim 200 organisaties die de doelstellingen onderschreven.

Welkom in het matriarchaat

De Groote heeft de aandacht voor de genderkwestie de jongste tien jaar zien toenemen. ‘De eerste keer dat het ons opviel, was toen ons clubpodium bijna uitsluitend vrouwelijke line-ups had, zonder dat we er specifiek naar gestreefd hadden. Het maakte ons als programmator alerter. Intussen is gendergelijkheid in het internationale netwerk waar we deel van uitmaken stevig op de agenda gezet, vooral door de Scandinavische festivals. Maar dat wil niet zeggen dat er bij het programmeren een statistiek naast ons ligt. Pas sinds shesaid.so de cijfers publiceert, zijn we zelf ook beginnen te tellen.’

Ook de media zijn intussen wakker geschoten. The New York Times kopte eerder dit jaar ‘Waarom festivals meer Beyoncés nodig hebben’. Maar vooral de ondertitel sprak boekdelen: ‘Deze events worden gedomineerd door mannen, ook al domineren vrouwen de muziek.’ De activistische Amerikaanse organisatie Book More Women legt de vinger op de wonde door op affiches van de grote festivals de bands die uitsluitend uit mannen bestaan weg te laten en zo de Coachella’s van de wereld op hun verantwoordelijkheid te wijzen.

Waarom zouden festivals niet kunnen wat in raden van bestuur van bedrijven en in de politieke vertegenwoordiging vanzelfsprekend is?
Patrick De Groote
organisator Sfinks Mixed

‘In 2017 telde 26 procent van de acts op de grote Amerikaanse festivals tenminste één vrouwelijke muzikant. Laat ons erover spreken’, luidt het wervend op hun Twitter-account. En dat doen steeds meer vrouwen, zowel op als naast het podium. Toen Florence & the Machine een kleine twee weken geleden het festival British Summer Time in Hyde Park mocht afsluiten, verkondigde zangeres Florence Welch hoe blij ze was dat vrouwen liefst 70 procent van de affiche uitmaakten, waarmee de verhoudingen voor één keer omgedraaid waren. ‘Jammer dat het zelden voorkomt, maar alvast welkom in het matriarchaat.’

Claïs Lemmens, contentcoördinator van de Belgische tak van shesaid.so, zegt dat ze de line-ups van Belgische festivals vorig jaar zijn beginnen te onderzoeken op genderevenwicht na een gelijkaardig initiatief van de vooraanstaande muziekwebsite Pitchfork. ‘Onze festivalcampagne is eigenlijk de gemakkelijkste, want het gebrek aan een genderbalans is elk jaar voor duizenden festivalgangers zichtbaar.’

Lady Gaga

Na twee edities is het volgens haar lastig grote conclusies te trekken. Attitudes zijn vaak genuanceerder dan cijfers aangeven. Toch stelt ze vast dat bepaalde boekers met een minder diverse portfolio niet meer haar beste vrienden zijn, ondanks de groei van het aantal vrouwelijke artiesten op de podia. ‘Wij blijven hen de hand reiken, maar ze voelen onze cijfers aan als een persoonlijke aanval. Soms begrijpen we hun argumenten, zeker als ze pragmatisch zijn. Als Lady Gaga niet toert, is het te duur om haar voor één festival over te vliegen. Maar er zijn argumenten waar we meer moeite mee hebben.’

‘Eigenlijk komt het erop neer alle excuses die mannen verzinnen om niet meer vrouwen te programmeren te ontkrachten, want er worden soms rare dingen gezegd’, vervolgt De Groote. ‘Dat er niet voldoende vrouwelijke artiesten zijn. Dat ze moeilijker zijn om mee te werken. Dat ze minder publiek trekken. Zelfs dat ze zwanger kunnen worden! Vorig jaar waren al onze headliners vrouwen. Het heeft geen enkele invloed gehad op ons bezoekersaantal, noch op de beleving van het publiek, noch op de kwaliteit.’

‘Ik programmeer geen vrouwelijke artiesten omdat ze vrouw zijn. Maar evenwichten vinden - tussen verschillende podia, stijlen, continenten én geslachten - maakt nu eenmaal deel uit van mijn job. Er heeft mij nooit iemand verweten dat ik meer dansbare dan luistermuziek programmeer, of meer Afrikaanse dan Latijns-Amerikaanse, waarom zou ik dan meer mannen dan vrouwen moeten programmeren?’

Quota

Dat westerse mainstream (rock)festivals het lastiger hebben om vrouwen te programmeren spreekt De Groote tegen. ‘De mechanismen van de muzieksector werken overal min of meer op dezelfde manier, of het nu Afrikaanse, Latijns-Amerikaanse of Amerikaanse muziek betreft. Het is een sector waar veel selecties op alle niveaus vooral door mannen gebeuren. Alleen als je een speedmetal- of een salsafestival organiseert, wordt het moeilijk, maar volgens mij is het geen geografische of een culturele kwestie.’

‘We vellen geen waardeoordeel over de artistieke visie van een festival door deze cijfers op te lijsten’, zegt Lemmens. ‘Maar festivals die het goed doen in onze lijst willen we wel een schouderklopje geven, want de verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de boekers. Sommige festivals kunnen hun rol als influencer meer uitspelen door de spots te richten op vrouwelijk talent dat niet door de boekingskantoren vertegenwoordigd wordt.’

In principe is shesaid.so tegen quota, maar Keychange draagt ze wel een warm hart toe, omdat ze het thema op de agenda zetten. ‘In mijn andere job, als marketingmedewerker van Opera Ballet Vlaanderen, merk ik dat organisaties zichzelf door zulke initiatieven meer en meer afvragen of ze nog representatief zijn voor het publiek en de samenleving waarin ze opereren.’

Sfinks Mixed loopt van vrijdag tot zondag in Boechout.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect