De stilte van Betty Davis is voorbij

©Nasty Gal

De zwarte funkzangeres Betty Davis zong over seks zoals geen vrouw haar dat had voorgedaan. In de jaren tachtig dook ze onder. Een documentaire haalt haar uit de vergetelheid.

Verwar haar niet met de Amerikaanse actrice die wordt bezongen in de eightieshit ‘Bette Davis Eyes’. Bettý Davis had ook mooie ogen, waarmee ze net zo goed alle mannen in haar directe omgeving verleidde en een ongemakkelijk gevoel gaf (‘She’ll tease you/ She’ll unease you’). Maar daar houdt de vergelijking tussen blanke Bette en zwarte Betty op.

Wie is Betty Davis?

Betty Davis (72) is geboren in North Carolina als Betty Mabry. In 1968 trouwde ze met jazzlegende Miles Davis, in dezelfde maand dat hij de plaat 'Filles de Kilimanjaro' opnam. Het nummer 'Mademoiselle Mabry' is een eerbetoon aan zijn echtgenote. Haar gezicht staat ook op de hoes van 'Filles de Kilimanjaro'. Betty koos ook de titel van 'Bitches Brew' (1970). Toen was hun huwelijk al gestrand.

De Betty Davis uit de documentaire ‘They Say I’m Different’ maakte in de jaren zeventig drie funkplaten waarop ze rauw en complexloos zong over dat ene ding waarover vrouwen tot dan niet hoorden te zingen: seks. Alleen mannen mochten hun fantasieën delen. De zelfverklaarde ‘Nasty Gal’ (‘You said I wasn’t nothing but a dirty dog/ But still you want me back again’) bracht daar verandering in. Ze daagde mannen uit met expliciete funksongs als ‘If I’m In Luck I Might Get Picked Up’, ‘Don’t call her no Tramp’ of ‘Your Mama Wants You Back’.

Haar muzikale carrière was echter van korte duur. Begin jaren tachtig verdween Davis van de radar. Sindsdien ontbreekt elk spoor, zelfs op Google. Ook in ‘They Say I’m Different’ krijgen we Davis niet in vol ornaat te zien. We horen enkel haar opgenomen stem. In een zevental scènes komt ze kort en wazig in beeld als ze een wierookstokje uitblaast of doodgemoedereerd op haar bed zit in haar bescheiden flat in een voorstad van Pittsburgh.

'If I'm in Luck I Might Get Picked Up' van Betty Davis (1973).

In juli wordt Davis 73. ‘Who wants to look at an old woman like me?’, zei ze tegen Phil Cox, de Britse regisseur van ‘They Say I’m Different’, toen hij met een cameraploeg langskwam. Tussen zijn eerste telefonisch contact met de teruggetrokken funkzangeres en dat enige bezoek van een halfuurtje zaten twee jaar van onderhandelen en vertrouwen winnen. ‘Ze heeft geen enkele behoefte meer aan de schijnwerpers’, zegt Cox. ‘Maar gaandeweg merkte ze dat we dit niet snel-snel wilden doen. Zo groeide het vertrouwen. Ze besefte dat het beter was met ons te werken nu ze er nog is dan het onderwerp van een documentaire te worden als ze het niet meer kan navertellen.’

Kostuums in de vuilbak

Betty Davis groeide op in een vrij bemiddelde familie in de bruggenstad Pittsburgh. Ze hield van zingen en schreef haar eigen songs. Op haar 17de trok ze naar New York. Als ze daar geen modellenopdrachten deed, hing ze in kunst- en muziekkringen rond. Zo leerde ze Andy Warhol en Sly Stone kennen en verbroederde ze in Greenwich Village met Jimi Hendrix. In 1967 zag ze in de Blue Note een concert van ‘een zwarte trompettist in maatpak en met spuuglelijke schoenen’, zoals ze in de documentaire haar kennismaking met de jazzlegende Miles Davis omschrijft. Een jaar later trouwden ze. ‘Hij kocht me een limousine en ik smeet zijn kostuums in de vuilnisbak.’

Betty moedigde haar man niet alleen aan zijn Italiaanse maatpakken te ruilen voor leren broeken en plateauzolen, ze bracht hem er ook toe zijn jazz te innoveren met rock en funk. Zo lag ze mee aan de basis van zijn baanbrekende fusionperiode. Ze kreeg een pak minder terug. Miles stimuleerde haar weliswaar te blijven zingen, maar was ook een erg gewelddadige echtgenoot. Cox: ‘Ze stapte als een ander mens uit hun relatie. Zijn dominantie heeft haar niet alleen als vrouw gedefinieerd, maar ook als performer.’

Vernieuwing wordt vaak eerst in de kiem gesmoord in de kunstgeschiedenis. Dat was het geval voor het kubisme, de jazz, Sjostakovich. Ik plaats haar in dat rijtje van innovatoren, ja.
Phil Cox
Regisseur van ‘They Say I’m Different’

Na haar scheiding van de jazzlegende was het haar beurt. Tussen 1973 en 1975 maakte Davis drie funkplaten vol zelfverzekerde teksten over haar seksuele fantasieën. Onder druk van religieuze groeperingen werden haar uitdagende liedjes niet op de radio gedraaid. Ook in de Afro-Amerikaanse gemeenschap lag haar muziek moeilijk.

Cox: ‘Zwarten waren de Motown gewend. Brave muziek die aan blanken wilde vertellen: ‘Kijk, wij zijn net als jullie. We dragen dezelfde kleren, hebben hetzelfde kapsel.’ Heel mainstream en establishment allemaal. Betty was Betty: een compromisloze, standvastige vrouw die het maatschappelijke establishment verafschuwde. Haar eigengereidheid bracht veel mensen in verlegenheid. Vernieuwing wordt vaak eerst in de kiem gesmoord in de kunstgeschiedenis. Dat was het geval voor het kubisme, de jazz, Sjostakovich. Ik plaats haar in dat rijtje van innovatoren, ja.’

©Nasty Gal

Waar hoort ze thuis in het rijtje van vrouwelijke performers die een steen in de rivier hebben verlegd? De rauwe authenticiteit van haar muziek heeft de tand des tijds moeiteloos doorstaan, vindt Cox. En als vrouw die vocht tegen het mannelijke establishment? Ze was natuurlijk niet de eerste. ‘Dat is juist. Vrouwen als Patti Smith, Tina Turner en Billie Holiday stonden er evenwel nooit helemaal alleen voor. Of neem Beyoncé: een topartieste, maar ze heeft wel altijd de steun gekregen van een gigantische industrie. Betty had dat voordeel niet. Ze schreef en producete als zwarte vrouw compromisloos en onbevreesd haar eigen muziek. Dat was ongeëvenaard.’

Verwoestend moment

Davis’ onbuigzaamheid luidde ook haar ondergang in. Toen eind jaren zeventig de zoveelste platenbaas haar een andere muziek- en kledingstijl wilde aanpraten, stapte ze uit de muziekindustrie. Het hoefde niet meer. In 1980 overleed haar vader. ‘Een verwoestend moment’, vertelt ze in de documentaire. ‘Het draaide niet langer om de muziek, maar om hoe ik een stuk van mezelf kwijt was.’

Volgens Cox overwon Davis meerdere depressies. Zelf blijft ze vaag over haar kluizenaarsbestaan van de voorbije 35 jaar en over hoe ze nu haar dagen vult. Aan het slot belt de regisseur haar op in aanwezigheid van haar vroegere bandleden. De meesten zag of hoorde ze al twintig jaar niet meer. Ze is vriendelijk en klinkt aangenaam verrast, maar ook dan laat ze het achterste van haar tong niet zien.

'Anti-Love Song' van Betty Davis.

‘Ze koos ooit voor de complete afzondering, en houdt zich strikt aan die afspraak. Je zou kunnen zeggen dat ze even compromisloos is als de Betty die we kennen van haar fantastische muziek. Niemand heeft zaken met haar leven. Ze heeft geen telefoon of internet. Voor mij is ze even interessant als de vrouw die ze in de jaren zeventig was. Ze is de antithese van het tijdperk waarin we leven, waar iedereen op sociale media zit en geobsedeerd is door publieke erkenning.’

‘They Say I’m Different’ komt op 27 juni in de bioscoopzalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content