De verloren jazzopnames die eindelijk een album vormen

©© Bettmann/CORBIS

Hoe ‘nieuw’ is het nieuwe album van wijlen John Coltrane? De opnames, waarvan lange tijd niemand het bestaan afwist, doen de jazzwereld twijfelen en watertanden tegelijk.

Er zal altijd een zweem van mysterie rond blijven hangen: Waarom bracht het label van Coltrane de plaat nooit uit? Waarom gooiden ze in de jaren 70 zelfs de mastertape weg?
Ashley Kahn
Jazz- en Coltrane-kenner

De zeven tracks op ‘Both Directions at Once: The Lost Album’ dateren volgens de platenfirma uit de hoogdagen van het legendarische John Coltrane Quartet. De band met McCoy Tyner aan de piano, Jimmy Garrison op contrabas en Elvin Jones op drums was in topvorm toen ze op 6 maart 1963 de befaamde studio van Rudy Van Gelder in Englewood, New Jersey indook voor wat sommigen nu als de heilige graal van de jazz bestempelen. Collega en vertrouweling Sonny Rollins noemde de vondst onlangs ‘een nieuwe kamer in de piramide van Cheops’, een mediagenieke vergelijking die gretig opgepikt werd.

Toch bestaat er geen papierwerk om te staven dat de band die dag echt de studio introk om een album op te nemen. Het catalogusnummer ontbreekt, en er was evenmin een titel of artwork. ‘Daarom zal er altijd een zweem van mysterie blijven hangen rond deze plaat’, beseft ook de Amerikaanse jazzkenner Ashley Kahn. ‘Waarom bracht Coltranes label de plaat nooit uit? Waarom gooiden ze in de jaren 1970 de mastertape van de opnames weg?’

De man die eerder al een lijvig boek schreef over ‘A Love Supreme’, het meesterwerk dat eind 1964 met precies dezelfde bezetting ingeblikt werd, is er nochtans van overtuigd dat het wel degelijk de bedoeling was om een album op te nemen. ‘De muziek die we teruggevonden hebben, in totaal drie uur, staaft dat’, legt hij uit. ‘Als je van elke opgenomen track de laatste take neemt, dan stemt de totaaltijd precies overeen met wat op de A- en de B-kant van een vinylplaat kan. De opnames vonden ook plaats op het einde van een twee weken durend verblijf in jazzclub Birdland, wat erop wijst dat Coltrane dit materiaal live aan het finetunen was. Bovendien ademen de nummers een verscheidenheid van tempo’s en sferen uit die je zou verwachten op een album: een traag nummer, een snel nummer, een blues, een ballad, iets dat terugblikt op het beboptijdperk en iets dat hint naar de toekomst.’

Geadopteerde dochter

©AFP

Dat terugblikken en vooruitkijken zit ook in de titel, die op verschillende niveaus doorwerkt en aangereikt werd door jazzlegende Wayne Shorter. Coltrane zei hem ooit dat je de manier waarop hij muziek maakte kon vergelijken met het beginnen van een zin in het midden om dan tegelijk naar het begin en het einde van de zin te evolueren, going both directions at once. ‘Coltrane gebruikte altijd oudere ideeën om na te denken over nieuwe’, zegt Kahn, die van meet af aan betrokken was bij het project dat teruggaat tot 2004.

Toen kwam tijdens een veiling van jazzmemorabilia aan het licht dat Antonia, de door Coltrane geadopteerde dochter van zijn eerste vrouw Naima, over kwaliteitsvolle audition reels beschikte van de onbekende opnames. ‘In vergelijking met de inchdikke mastertape, die steeds in de studio achterblijft, zijn dat dunnere, goedkopere tapes’, legt Kahn uit. ‘Coltrane moet ze mee naar huis genomen hebben om nader te bestuderen.’

Vijf van de zeven nummers van het nu uitgebrachte album zouden later nog opduiken op liveplaten of bootlegs. De titelloze tracks, ‘Untitled Original 11383’ en ‘Untitled Original 11386’, die Coltrane allebei op sopraansax bracht, zou hij nooit meer spelen. ‘We kennen de exacte reden niet. Misschien was hij er niet tevreden over of, waarschijnlijker, voelde hij aan dat hij muzikaal geëvolueerd was, en de nummers niet meer weerspiegelden waar hij zich op dat moment bevond. Dat is altijd een grote bekommernis geweest in zijn carrière. Als topartiest had hij bovendien een ongelimiteerde toegang tot de studio.’

Hiphopproducer

Je hoort op de verloren plaat een topband op haar artistieke hoogtepunt nieuwe nummers uitproberen en met ‘Nature Boy’ en ‘Impressions’ enkele erg knappe versies brengen van nummers die we al kenden. Aan dat laatste nummer werkte Coltrane trouwens tweeënhalf jaar. ‘Het is gebaseerd op de harmonie van ‘So What’ uit ‘Kind of Blue’ (Miles Davis), waaruit hij melodie-ideeën pikte om die dan op een Frankenstein-achtige manier aan elkaar te weven, zoals een hiphopproducer dat vandaag zou doen.’

Dat de opnames ook na Coltranes dood in 1967 niet boven water kwamen, is hoogstwaarschijnlijk te wijten aan een onorthodoxe besparingsoperatie van Impulse! Records in de jaren 70. ‘Nu denken we: hoe idioot moet je zijn om mastertapes van een legende te vernietigen omdat je te weinig opslagruimte hebt? Maar de toenmalige decision-makers waren geen jazzliefhebbers, waarschijnlijk niet eens muziekliefhebbers, maar boekhouders. Bijzonder kortzichtige dan nog.’

‘Both Directions at Once: The Lost Album’ van John Coltrane verschijnt vandaag via Impulse! Records en wordt verdeeld door Universal.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content