Flat Earth Society, een bende meanderende karakters

©JAN GITANES

Twintig jaar is de dwarse bigband Flat Earth Society een luis in de pels van het Belgische en internationale muzieklandschap. Aan de vooravond van een gesaboteerde verjaardagstournee naar Canada en de VS legt orkestleider Peter Vermeersch uit waarom.

Flat Earth Society

>In 1999 opgericht door componist, klarinettist en orkestleider Peter Vermeersch.

> De 15 huidige leden zijn tussen 27 en 69 jaar.

>Bracht muziek voor theatervoorstellingen van Josse De Pauw (‘Larf’, 2000) en Tom Lanoye (‘Revue Ravage’, 2015), voor films van Vincent Bal (‘Minoes’, 2001) en Ernst Lübitsch (‘De Oesterprinses’, 2006)

>Was het huisorkest van de culturele hoofdstad Brugge 2002.

>Componeerde op vraag van Gerard Mortier de opera ‘Heliogabal’ voor de RuhrTriënnale 2003.

>Werkte met gastmuzikanten Uri Caine, Toots Thielemans, Ernst Reijseger en Mauro Pawlowski.

>Ging in 2017 met oud-gitarist David Bovée een nieuw verbond aan als Boggamasta, waarvan volgend jaar nieuwe concerten volgen.

>Bracht in totaal 17 albums en twee dvd’s uit. Het jongste album ‘Untitled #O’ verscheen in 2018.

 

Op het grensgebied tussen avant-garde en variété, tussen ernst en frivoliteit loodste orkestleider Peter Vermeersch zijn bende de gekke 21ste eeuw in. We schrijven bewust bende als we het hebben over Flat Earth Society, kortweg FES. Toen wijlen Toots Thielemans zijn mening gevraagd werd over het vijftienkoppige gezelschap, klonk het: ‘Het is geen bigband, geen fanfare, maar een bende.’ Met hun soms schizofrene composities, die absurd veel bokkensprongen maken, weerspiegelen ze beter de tijdsgeest dan meer conformistische gezelschappen die vooral standards herkauwen. Hoppend van scores voor vergeten stille films over geflipte hommages aan Louis Armstrong en Frank Zappa naar brandend actueel origineel materiaal is hun wendbaarheid een troef. Ook buiten de landsgrenzen.

‘Eerder dit jaar hebben we voor het eerst gerepeteerd met meer nieuwe dan oude bandleden’, zegt Vermeersch. Hij is net terug van een best-ofconcert in Belgrado en vertrekt zo meteen naar Calgary, waar hun Noord-Amerikaanse tournee uit de startblokken schiet. Voor hij in 1999 FES boven de doopvont hield, had Vermeersch al zijn sporen in de Belgische rock en avant-garde verdiend. In de jaren 80 stond hij met het muziekensemble Maximalist! onder andere mee aan de wieg van het dansgezelschap Rosas. In de jaren 90 bezielde hij de cultband X-Legged Sally en mocht hij het eerste dEUS-album produceren.

De orkestmeerster is blij met de verjongingskuur. ‘De wisselwerking met de nieuwe garde gaf ons repertoire een heel andere dynamiek, waardoor ook de oudere garde weer geïnspireerd raakte en anders ging spelen.’ Vermeersch heeft er bij het rekruteren van nieuw personeel altijd op toegezien dat ook de andere muzikanten dragende karakters zijn. ‘Niet iedereen is geschikt om bij ons te komen spelen. Wij haspelen geen repertoire af. Onze muzikanten moeten iets op een organische manier in elkaar kunnen doen vallen.’

Voetbalmatch

Twintig jaar geleden hoorde je nog vaak: ‘Hoezo, het is niet in ’t zwart?’ Door enkel in het wit te werken werd stabiliteit gecreëerd.
Peter Vermeersch
orkestleider FES

Uit een enquête die Vermeersch bij de bandleden hield om de setlist van de jubileumconcerten te bepalen kwam tot zijn tevredenheid ‘Without’ naar voren als het ultieme FES-nummer. Die track uit ‘Psychoscout’ uit 2006 klinkt als een spelletje pingpong. ‘Iemand zegt iets, iemand anders reageert, waarop weer een reactie volgt, enzovoort. Dat soort structuren fascineert me. Vergelijk het met hoe gesprekken verlopen als je een avond vrienden op bezoek hebt. ’s Nachts overloop je dan vaak de gesprekken, terwijl je je afvraagt hoe je op iets gekomen bent. Al dat meanderen vind ik interessant. Zie je alleen maar de doelpunten van een voetbalmatch, dan mis je de dynamiek, dan is er geen vorm, terwijl je als creator daar net het meest mee bezig moet zijn. Inhoud moet er al zijn. Anders heeft het geen zin muziek te spelen.’

Vermeersch noemt de beslissing om overdag te gaan repeteren een sleutelmoment in 20 jaar FES. ‘We zijn er professioneler door geworden. Altijd ’s avonds laat thuiskomen was geen leven.’ Het binnenhalen van eerst projectsubsidies en later een structurele toelage gaf het gezelschap ademruimte. ‘Zo konden we beter plannen en onze muzikanten betalen voor repetities. Vooral het kunstenaarsstatuut dat gelanceerd werd door toenmalig minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (sp.a) leidde tot een mentaliteitsswitch. 20 jaar geleden hoorde je nog vaak: ‘Hoezo, het is niet in ’t zwart?’ Door uitsluitend in het wit te werken werd stabiliteit gecreëerd. Het zijn geen vetpotten, zeker niet als je uitrekent wat je er per uur aan overhoudt. Maar qua rendement moeten we voor niemand onderdoen.’

Amerikaans afscheid

©PHILE DEPREZ

Elk jaar wordt geprobeerd een wat langere buitenlandse tournee te doen, met wat festivals, enkele universiteiten en vaak ook namiddagconcerten. ‘Vorig jaar zijn we naar Colombia geweest. Dat is niet altijd even comfortabel, maar net daardoor word je hechter als groep’, vervolgt Vermeersch, die vooral die buitenlandse avonturen bij zijn hoogtepunten telt. Hij herinnert zich vooral een optreden in de foyer van het Lincoln Institute in New York in 2011. ‘Een dag later zou de wereld vergaan, hadden doemdenkers voorspeld. Er was veel volk en ik had gezegd dat iedereen die onze plaat zou kopen morgen niets te vrezen had. (lacht) Het werkte.’

De naam Flat Earth Society geeft na 20 jaar meer dan ooit aan het DNA van de groep weer. ‘Het is waar dat de aarde rond is, maar zolang de wereld plat is, blijven wij spelen.’ Je zou hun uitbundige Boggamasta-project, waarin ze sinds 2017 samen met hun oud-gitarist David Bovée een fictieve megalomane dictator opvoeren, in dat licht kunnen zien. Dit jubileumjaar hernam FES ook de score die Vermeersch in 2005 schreef bij ‘De Oesterprinses’, een stille film van Ernst Lubitsch die een eeuw geleden de draak stak met het snobisme van de heersende klasse.

Nieuw werk voor Boggamasta is de satire voorbij. Vermeersch verwerkte er speeches van Donald Trump in. Terwijl de technieken achter populisme en demagogie muzikaal uitvergroot worden, houdt hij de wereld een spiegel voor. ‘Ik heb enkele Trump-rally’s volledig uitgeschreven. De eerste tien minuten is er alleen gewuif en applaus. Dat is stand-up zonder moppen. Daarna houdt hij ruim een uur een vol stadion in de ban met zijn bekende discours, waarin hij zichzelf voortdurend tegenspreekt. Zoiets verzin je niet. Het is niet de absurditeit die plots realiteit is, maar de realiteit die compleet absurd is geworden. Haast entertainment, maar dan met een ranzig randje.’

Als moderne Tijl Uilenspiegels hun kwajongensachtige bigband introduceren bij een publiek dat nog van niets weet - een zelfverklaarde missie - wordt echter een steeds grotere uitdaging. Dat ondervonden Vermeersch en co. zopas nog toen bandleden Teun Verbruggen en Michel Mast een visum voor de VS geweigerd werd en in allerijl locale vervangers opgetrommeld moesten worden voor de concerten in Seattle, Los Angeles en Washington DC. ‘Een domper, en naar het waarom hebben we het raden. Uit solidariteit met de achterblijvers hebben we beslist er een afscheidstournee van te maken. Dankjewel Amerika, en tot nooit meer. Hoe we dat gaan aanpakken moet ik op het vliegtuig nog uitdokteren, want het is ook niet de bedoeling dat we onze fans beledigen.’

Flat Earth Society toert vanaf vandaag tot vrijdag 8 november door Canada en de VS, en speelt zijn score bij ‘De Oester-prinses’ op vrijdag 29 november in deSingel in Antwerpen en op zaterdag 30 november in De Grote Post in Oostende.

www.fes.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect