‘Hij dacht iets en daarna deed hij het gebeuren’

Charlie Parker beschikte over de gave om zijn dromen waar te maken. ©BELGA/AFP

Het is precies honderd jaar geleden dat de Amerikaanse jazzlegende Charlie Parker geboren werd in Kansas City. We vroegen zijn grootste fan Logan Richardson hoe Bird de moderne muziek definitief kon veranderen. ‘Door hem begrijp je ineens ook al de rest.’

Saxofonist Logan Richardson werd zestig jaar na Charlie Parker (1920-1955) ook in Kansas City geboren. Hij stapte letterlijk in diens voetsporen, want hij heeft zijn nieuwe album net opgenomen in het appartement waar Parker een deel van zijn kindertijd doorbracht. ‘Hij woonde er begin jaren 30, tussen zijn negende en elfde, de periode waarin hij saxofoon begon te spelen’, zegt de voortrekker van een nieuwe lichting talentrijke saxofonisten enthousiast.

Hij kwam te weten dat het appartement te huur stond via de moeder van een jeugdvriend die vastgoedmakelaar is. ‘Je kan het toeval noemen, maar het voelde alsof een hogere macht me toeliet er de energie op te snuiven.’ Het verbaast niet dat hij er eerder een homestudio dan een bed in elkaar had gestoken. Over twee weken verschijnt ‘Afrofuturism’, de cd die hij opnam op de heilige grond.

De iconisering zegt iets over het aura dat nog altijd rond Parker hangt. Jack Kerouac dichtte hem eind jaren 50 al een even grote bijdrage aan de muziekgeschiedenis toe als Beethoven. Wereldwijd, van Kansas City tot in Bozar, waren naar aanleiding van de centennial tal van evenementen gepland, al zijn die door de pandemie bijna allemaal afgeblazen. Richardson, die muziek opnam en concerteerde met Pat Metheny, Jason Moran en de Belgische trompettist Jean-Paul Estiévenart, vertelt een gelijkaardig verhaal over Parker als veel andere jazzmuzikanten. ‘Ik heb Parker ontdekt op mijn 14de, omdat ik nieuwsgierig was naar die wereldberoemde saxofonist uit Kansas City. Toen ik hem hoorde, viel ik van mijn stoel.’

Net als veel anderen begon hij Parkers melodieën en solo’s als een bezetene in te studeren. Richardson deed het aan de hand van het Charlie Parker Omnibook, het bij jazzstudenten populaire handboek waarin opnames en geïmproviseerde solo’s van de grootmeester in noten werden omgezet. Maar tegenwoordig circuleren ook tal van YouTube-tutorials.

Parkers muziek zette niet alleen artistiek een reuzenstap, maar was ook een toegangspoort. Ze maakte plaats voor geavanceerdere geluiden en gedachten in de populaire muziek.
Logan Richardson
Saxofonist

Zeldzaam virtuoos

Parkers grootste verdienste is volgens Richardson dat hij de cruciale schakel was in een muzikale ketting die de jazz een nieuwe smoel gaf. ‘Zonder Bird (Parkers bijnaam, red.) hadden anderen hun wagentje niet kunnen aanhangen. Zijn virtuositeit vloeide voort uit natuurlijk vernuft, maar ook uit werkkracht.’ Eén anekdote hoor je telkens opnieuw. Tijdens een jamsessie klonk een 16-jarige Parker vreselijk en werd hij van het podium gejaagd door de drummer Jo Jones, die nog een cimbaal in zijn richting gooide. Een vernederende ervaring, maar het zou hem sterken om harder zijn best te doen.

‘Parker beschikte over de gave om zijn dromen waar te maken’, vervolgt Richardson. ‘Hij dacht iets en daarna liet hij het gebeuren. Zulke muzikanten zijn zeldzaam. Ik heb me altijd afgevraagd hoe hij zo verschillend kon klinken van zijn tijdgenoten en van iedereen die hem voorafging.’ Een kinderboek op school zette Richardson op weg naar zijn muziek. ‘Ik ben zoals zovelen begonnen met een bootleg van het fameuze Jazz at Massey Hall, een concert dat hij in 1953 gaf met de sterren van de bebop. Het gaf me goesting om dieper te duiken.’

Constant innovatief

Toen Parker op zijn 21ste Kansas City voor New York had ingeruild, werkte hij enkele maanden als afwasser in een restaurant waar Art Tatum vaak optrad. ‘Hij probeerde het geluid van de pianist na te spelen op zijn altsax, en leerde dat je elke noot in een akkoord kon doen passen. In zijn werk koppelde hij behendigheid en oprechtheid aan een constante innovatiedrang, zodat het na een tijdje moeilijk werd zijn invloeden te herkennen. Zo slaagde hij er snel in zijn eigen plek op te eisen. Zijn ongrijpbaarheid wekte de aandacht van andere meesters als John Coltrane en Thelonious Monk. Het ging bij hem altijd veel meer om hoe en waarom hij een noot speelde dan om de noot zelf. Er zit een specifieke energie in. Daarom kon hij geavanceerde muziek zo vanzelfsprekend laten klinken. Eigenlijk moet je gaan graven in het leven van Charlie Parker om te begrijpen waar zijn noten vandaan komen. Zijn composities zijn als een Rubiks kubus. Je moet ook de psycho-emotionele context begrijpen. Dat heeft me altijd enorm gefascineerd.’

Door zijn snelle dood blijft het een mysterie wat nog gevolgd zou zijn. Zou hij in navolging van ‘Charlie Parker with strings’ de klassieke toer zijn opgegaan? Hij was altijd een groot Stravinsky-liefhebber. ‘Of misschien zou hij zoals Ornette Coleman de afslag naar freejazz genomen hebben? Of koos hij het pad van Eric Dolphy? Daar kregen we op ‘Bird at St. Nick’s’ al een voorafspiegeling van. Hoe hij zijn hoorn daar als een verlengstuk van zijn ideeën gebruikte, was fenomenaal.’

Charlie Parker met Toots Thielemans. ©doc rv

Dodelijk verslaafd

Parkers dood kwam niet onverwacht. Anekdotes van muzikanten of promotoren die klaagden dat hij maar net op tijd, te laat of niet opdaagde voor concerten, omdat hij eerst heroïne moest scoren, deden zijn reputatie geen goed. Ook in de media, die geregeld de draak staken met het non-conformisme van zwarte bebopmuzikanten, werd hij vaker dan hem lief was afgeschilderd als een onbetrouwbaar sujet. Richardson betreurt dat, omdat zijn artistieke verdiensten erdoor in de schaduw kwamen te staan.

‘Als tiener werd Parker na een auto-ongeluk morfine voorgeschreven om de pijn te verzachten. Daarna is hij op zoek gegaan naar iets dat minstens even sterk was, werd hij een notoir heroïnegebruiker en belandde hij enkele keren in een psychiatrisch ziekenhuis. Het probleem was dat heroïne zeker in jazzmiddens alomtegenwoordig was en - erger - dat iedereen dacht dat het cool was. Het hoorde bij het romantische ideaal van de jazzmuzikant. Het bizarre is dat Parker ook onder invloed nog heel straffe opnames heeft gemaakt. Veel collega’s dachten dat ze door heroïne zouden kunnen spelen als Bird. Een grove vergissing, want Parker speelde zo goed ondanks de heroïne. Hij heeft er collega’s nog voor gewaarschuwd.’ Hoe erg hij er lichamelijk aan toe was, bleek toen de lijkschouwer die de autopsie uitvoerde, dacht dat hij een vijftiger onderzocht.

Oneindig invloedrijk

Als je op je 34ste sterft, heb je je autobiografie nog niet geschreven. We kunnen Parker daarom alleen maar inschatten op basis van zijn muziek en tweedehandse verhalen. ‘Uit autobiografieën van andere grootheden die hem goed gekend hebben, zoals Charles Mingus en Miles Davis, blijkt dat niemand anders hen muzikaal zo uitgedaagd heeft. Ook al was hij soms onuitstaanbaar, hij was een van de grootste geesten die de kunsten ooit gekend hebben. Parker was veel meer dan een entertainer, hij was geniaal in de breedte, een echte intellectueel.’

‘Dat prikkelde artiesten uit andere disciplines en deed zijn status groeien. Zonder Charlie Parker geen John Coltrane of Miles Davis, geen Sonny Rollins of Joe Henderson, geen Archie Shepp of Eric Dolphy, maar pakweg ook geen Red Hot Chili Peppers of Jean-Michel Basquiat. Zijn muziek zette niet alleen artistiek een reuzenstap, maar was ook een toegangspoort. Ze maakte plaats voor geavanceerdere geluiden en gedachten in de populaire muziek en cultuur.’

Dat blijft volgens Richardson ook in dit herdenkingsjaar onderbelicht, alsof hij beseft dat iedereen weet dat het 250 jaar geleden is dat Beethoven geboren werd, maar de centennial van Parker vergeten is. ‘Ik blijf ervan overtuigd dat de wereld er op een dag klaar voor zal zijn, want door hem begrijp je ineens ook al de rest.’

Ter gelegenheid van Record Store Day verschijnt een blauwe vinyl van ‘Jazz at Midnight’, liveopnames van Parker uit 1952 en 1953 in het Howard Theatre in Washington DC. Dit najaar volgen meer heruitgaven via Verve.

Charlie Parker

Charlie Parker werd geboren op 29 augustus 1920 in Kansas City, Missouri, waar hij als tiener in jazzclubs speelde. In New York groeide de altsaxofonist uit tot de vaandeldrager van de bebop, die in tegenstelling tot de melodieuze jazz van de bigbands meer focuste op complexe ritmes en harmonieën. ‘Bird’ zette de moderne, levendige jazzstijl naar zijn hand. Hij excelleerde als solist en componist, naast Dizzy Gillespie en omringd door strijkers. Hij werd de mentor van Miles Davis en veranderde in zijn korte carrière het aanzien van de jazz en de muziek tout court. Hij overleed op 12 maart 1955 in New York na een jarenlange alcohol- en heroïneverslaving, maar zijn erfenis leeft voort.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud